Woordenboek

A (32) | B (10) | C (10) | D (8) | E (8) | F (6) | G (4) | H (5) | I (2) | J (1) | K (3) | L (2) | M (13) | N (4) | O (6) | P (5) | R (1) | S (15) | T (6) | U (3) | V (6) | W (6) | X (3) | Y (1) | Z (4)

Schmerling, Philippe-Charles

Philippe-Charles Schmerling (1790-1836) was een Belgische paleontoloog en prehistoricus van Nederlandse afkomst (geboren te Delft). Hij heeft als eerste menselijke fossielen juist geïnterpreteerd, namelijk als versteende resten van prehistorische mensen. Hij woonde in Luik en verrichte veldwerk in de vallei van de Maas, ten zuiden van Luik. In 1829 en de daarop volgende jaren ontdekte hij in een grot bij Engis fossielen van prehistorische zoogdieren (neushoorn, mammoet, holenbeer) tezamen met menselijke fossielen. Deze menselijke fossielen zijn later toegeschreven aan Neandertalers.

Seksuele selectie

Selectie op paargedrag, ofwel door de competitie die leden van één geslacht binnen dezelfde soort (meestal mannetjes) voor de leden van het andere geslacht, ofwel door de keuze door de leden van één geslacht (meestal de vrouwtjes) van bepaalde leden van het andere geslacht. In seksuele selectie worden individuen vaak gekozen door hun relatieve fitness vergeleken met andere leden van hetzelfde geslacht, terwijl natuurlijke selectie inwerkt op de fitness van een genotype binnen een gehele populatie.

Selectieve druk

Factoren van de omgeving zoals schaarste van voedsel of extreem hoge of lage temperaturen, waardoor enkel bepaalde organismen binnen een populatie kunnen overleven die specifieke kenmerken hebben waardoor zij tegen deze factoren bestand zijn.

Sociaal-Darwinisme

Het begrip sociaal darwinisme verwijst naar alle maatschappelijke theorieën die natuurlijke selectie als uitgangspunt nemen. De kerngedachte van het sociaal darwinisme is dat ‘vooruitgang’ berust op selectie van ‘sterkeren’ en ‘beter aangepasten’. Sociaal darwinisten passen het begrippenapparaat van het biologisch darwinisme toe op sociale, politieke en economische processen, enerzijds om deze te beschrijven en te verklaren, maar soms ook om bepaalde ideologieën te promoten. Zo heeft het begrip ‘survival of the fittest’ (overleven van de best aangepaste) verklarend vermogen in de economie

Sociobiologie

Sociobiologie is de tak van biologie die zich bezig houdt met onderzoek naar de evolutionaire oorsprong van sociaal gedrag bij dieren (inclusief de mens). De term 'sociobiologie' werd voor het eerst gebruikt door de Amerikaanse bioloog Edward Osborne Wilson in zijn boek Sociobiology: The New Synthesis uit 1975. Een aantal jaren daarna was de sociobiologie tamelijk omstreden, vooral in kringen van sociologen en linkse academici, omdat de gedachte dat menselijk gedrag een genetische grondslag heeft niet strookte met de toen geldende ideeën over de menselijke geest als een product van opvoeding

Somatische cellen

Somatische cellen zijn alle lichaamscellen van een zich geslachtelijk voortplantend organisme, met uitzondering van de kiemcellen.

Soort

Soorten zijn een belangrijk instrument om de levende wereld onder te verdelen. Er zijn verschillende manieren om soorten te definiëren, waaronder het biologisch soortconcept, het cladistisch soortconcept, het ecologisch soortconcept en het fenotypisch soortconcept. Het biologisch soortconcepts is het meest voorkomende: hier zijn soorten populaties van met elkaar parende individuen. Soorten worden aangeduid met een Latijnse dubbele naam, een conventie die van Linnaeus komt, zoals Homo sapiens voor de huidige mens

Soortvorming

Engels: speciation. Het ontstaan van een nieuwe soort. Een van de belangrijkste inzichten van de evolutiebiologie is dat een nieuwe soort altijd uit een reeds bestaande soort ontstaat.

Spiegelneuron

Engels: mirror neuron. Spiegelneuronen werden ontdekt in 1996. Het zijn hersencellen die actief worden (zenuwimpulsen afvuren), niet alleen wanneer een dier een handeling verricht, maar ook wanneer het dier een handeling ziet uitvoeren (door een ander dier van dezelfde soort). Deze neuronen weerspiegelen als het ware de handeling van een ander dier, en zijn dan op dezelfde manier actief (vuren zenuwimpulsen af) als wanneer het dier de handeling zelf uitvoert. Spiegelneuronen zijn aangetoond bij verschillende primatensoorten, waaronder de mens, en bij sommige vogels. Er wordt momenteel

Spy

De Grot van Spy is een Belgische vindplaats van fossielen van Neandertalers. Spy ligt in de gemeente Jemeppe-sur-Sambre (provincie Namen); de grot bevindt zich in een heuvelflank op de linkeroever van de Orneau, een zijrivier van de Samber, circa 20 meter boven waterniveau. In 1886 werden er door Marcel De Puydt (archeoloog), Max Lohest (geoloog) en Julien Fraipont (paleontoloog) twee skeletten van Neandertalers opgegraven, een vrouw en een kind. De ouderdom van deze ‘Spy-mensen’ ligt tussen de 30.000 en de 100.000 jaar. Door de vondst in Spy werd de oermens Neandertaler definitief erkend als

Symplesiomorfie

Een kenmerk dat bij twee of meer soorten (of taxonomische groepen) voorkomt, maar dat overgeërfd is van een verre voorouder (verder dan de laatste gemeenschappelijke voorouder). Voorbeeld: kieuwademhaling bij beenvissen en kraakbeenvissen.

Synapomorfie

Een synapomorfie is een gemeenschappelijke eigenschap, een apomorfie die bij twee of meer soorten (of taxonomische groepen) voorkomt. Voorbeeld: melkklieren bij de zoogdieren.