UGent

De genetica van de berkenspanner ontrafeld

Auteur: Arjen E. van’t Hof en collega's

De berkenspanner Biston betularia is één van de best bekende voorbeelden van natuurlijke selectie (daarom staat hij ook op de kop van deze website). In deze oorspronkelijk witte, gespikkelde mottensoort ontwikkelde zich in de loop van de 19de eeuw een donkere variant, de Biston betularia carbonaria. Door de luchtvervuiling tijdens de industriële revolutie was deze aanvankelijk zeldzame variant succesvol, omdat hij minder opviel op de door roet donker gekleurde berkenschorsen. Toen strengere normen voor roetvervuiling van kracht werden in de jaren 1970 werden de boomschorsen weer lichter, en verspreidde de bleke variant zich weer meer.

berkenspanner
De donkere en lichte variant van de berkenspanner

Een nauwkeurige analyse van het genoom van de berkenspanner door Arjan van 't Hof en collega's heeft nu licht geworpen op de genetische mutatie die verantwoordelijk is voor de donkere variant. Eerst lokaliseerden zij het kenmerk in een gensequentie op chromosoom 17. Zij onderzochten vervolgens genomen van motten die werden verzameld tussen 1925 en 2009. Hieruit bleek dat het gen dat verantwoordelijk is voor de donkere pigmentering kan worden teruggevoerd tot één variant van de gensequentie op een deel van dit chromosoom dat aan sterke natuurlijke selectie onderhevig was. van’t Hof en collega's vermoeden dat alle donkere motten hun kleuring hebben geërfd van één enkel individu. Indien de mutatie reeds langer in de populatie aanwezig zou zijn geweest, of indien zij van diverse individuen afkomstig was geweest, zou er meer variatie te vinden zijn in de regio op chromosoom 17 waar de mutatie zich voordoet.