UGent

IJsberen zeer snel aangepast aan hun ecologische omstandigheden

Auteur: Charlotte Lindqvist et al.

Ijsberen staan symbool voor de recente door de mens veroorzaakte opwarming van de Aarde en de ecologische problemen die daarmee gepaard gaan. Indien de opwarming van het klimaat niet vermindert, zal de ijsbeer dan ook binnen de 100 jaar zijn uitgestorven. Charlotte Lindqvist en collega's onderzochten de evolutionaire geschiedenis van deze soort om te zien hoe de voorouders van ijsberen in het verleden evolueerden en reageerden op veranderingen in klimaat en ecologie. In hun artikel, recent gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences USA berichten zij de extractie van mitochondrisch DNA uit het kaakbeen van een fossiele ijsbeer die ongeveer 110 à 130 000 jaar geleden leefde. Daarnaast namen zij ook stalen uit het mitochondrisch DNA van levende ijsberen en bruine beren.

ijsbeer

Hieruit blijkt dat de ijsbeer evolueerde uit de bruine beer, en dat ijsberen reeds zeer snel na hun afsplitsing de Arctische IJszee bewoonden. Zij hadden zich ook snel aangepast aan hun nieuwe niche, als top van de voedselketen aan de Noordpool. Ijsberen zijn de meest carnivore van alle bestaande beren - hun dieet bestaat bijna exclusief uit vlees van zeehonden. Bovendien hebben ze ook een unieke jachtmethode: door hun uitstekende reukzin kunnen ze een zeehond makkelijk localiseren, en wachten dan rustig bij een gat in het ijs af tot hun prooidier lucht moet happen, waarop ze toeslaan. Uit een analyse van zuurstof en stikstofisotopen van het kaakbeen van de fossiele ijsbeer bleek dat dit specimen hetzelfde dieet had als hedendaagse ijsberen. Toch was de fossiele ijsbeer niet meer dan 10 000 à 30 000 jaar verwijderd van de gemeenschappelijke voorouder van ijsberen en bruine beren. De evolutionaire aanpassingen in jachttechniek, dieet, vertering en vermoedelijk ook uiterlijk (witte vacht die minder opvalt in de sneeuw) zijn dus erg snel ontstaan na de splitsing met de bruine beer. Dit illustreert dat evolutie door natuurlijke selectie zeer snel kan gaan wanneer omgevingsfactoren hoge selectieve druk uitoefenen