UGent

Reactie op de uitzending van Expelled door de Nederlandse Evangelische Oproep

Auteur: Stefaan Blancke, Maarten Boudry, Johan Braeckman, Floris van den Berg, Steph Menken

Op dinsdag 9 februari zond de Nederlandse Evangelische Omroep Expelled: No intelligence allowed uit. In deze film uit 2008 wil de Amerikaanse komiek Ben Stein u laten geloven dat het beginsel van de vrijheid van meningsuiting in onze samenleving in het gedrang komt. De wetenschappelijke elite zou samenzweren om tot elke prijs een dogma in stand te houden dat langzamerhand aan het afbrokkelen is – het ‘darwinisme’. Slechts enkele moedige, opstandige wetenschappers durven deze orthodoxie te bestrijden en willen de tekortkomingen van de evolutietheorie openlijk aankaarten. Maar hun alternatief, de theorie van Intelligent Ontwerp (Intelligent Design, ID), krijgt, zo luidt de stelling van de film, in het darwinistische bastion geen enkele kans. Wie zich durft te keren tegen Darwin, wordt onverbiddelijk de mond gesnoerd, ontslagen, kortom expelled.

In de film komen twee categorieën wetenschappers aan bod die naar verluidt de gevolgen van de darwinistische samenzwering aan den lijve ondervonden. Eerst maken we kennis met academici die beweren in hun carrière belemmerd te zijn omdat ze ID op één of andere manier een forum boden. Een docente werd ontslagen, een astronoom greep naast een vaste benoeming, enzovoort. Toegegeven, de wetenschappelijke kwaliteiten van de ‘theorie’ indachtig, kunnen we ons best voorstellen dat het geflirt met ID hun academische carrière niet heeft bevorderd. In Expelled worden deze feiten echter enorm opgeblazen of tendentieus voorgesteld. De ontslagen docente, bijvoorbeeld, werkt vandaag de dag als onderzoeker aan een andere universiteit en de astronoom miste zijn promotie simpelweg wegens een te licht dossier (wat talloze onderzoekers overkomt).

De tweede categorie bestaat uit wetenschappers – Paul Nelson, William Dembski, Stephen Meyer, Jonathan Wells, David Berlinski – die allen deel uitmaken van het Center for Science and Culture (CSC). Het CSC vormt een belangrijk onderdeel van het Discovery Institute, dat via politieke weg ID in de Amerikaanse onderwijsprogramma’s probeert te krijgen. Via politieke weg, want van een wetenschappelijk programma op basis van ID is geen sprake. Dat komt niet doordat evolutionaire wetenschappers een complot tegen ID hebben gesmeed, maar omdat ID eenvoudigweg niet voldoet aan de vereisten van wetenschappelijk onderzoek. Het CSC doet geen enkele poging om haar opvattingen wetenschappelijk te onderbouwen, maar neemt de toevlucht tot propaganda-middelen om haar doel te bereiken.

De infiltratie van het onderwijs is daarbij slechts een eerste stap. In 1998 legde het CSC zijn plannen voor de toekomst vast in een document getiteld The Wedge, dat het jaar daarop werd gelekt op het internet. Daarin lezen we dat het CSC de doctrine van het intelligent ontwerp wil laten doordringen in alle facetten van de samenleving. De utopie van de Wedge is een theocratie. Hoe cynisch is het dat net het CSC misbruik maakt van de vrijheid van een open samenleving om haar zaak te bepleiten; de verwijzingen in Expelled naar de dood van Amerikaanse soldaten, de Koude Oorlog en het nazisme zijn ronduit wansmakelijk. De makers van de film blijven ad nauseam herhalen dat er een rechtstreeks verband zou bestaan tussen de evolutietheorie en de Holocaust, dat de nazi-ideologie zelfs het logische uitvloeisel zou zijn van Darwins theorie. De enige historicus die deze mening onderschrijft in de film is Richard Weikart, een man die – u raadt het al – eveneens lid is van het CSC. Zo leest Ben Stein een citaat uit The descent of man (1871) voor waarin Darwin de eliminatie van de zwaksten lijkt te onderschrijven. Stein laat echter doelbewust het onmiddellijke vervolg weg van het citaat, waarin Darwin zegt dat onze sympathie voor de hulpelozen en zwakkeren “het edelste deel van onze (menselijke) aard” is, en dat we daaraan niet mogen verzaken. Dit zijn niet bepaald de woorden van een ‘sociaal-darwinist’.

Even weinig respect legden de makers van Expelled aan de dag wanneer ze evolutionaire wetenschappers benaderden voor interviews. Zo lieten ze Richard Dawkins, P.Z. Myers en Eugenie Scott geloven dat ze een bijdrage leverden aan een documentaire getiteld ‘Crossroads’, over de verhouding tussen geloof en wetenschap. Van meet af aan lag echter vast dat de interviews zouden worden gebruikt voor de creationistische propagandafilm Expelled.

Kortom, Expelled is niets meer dan een smakeloze propagandafilm van een klein, maar luidruchtig en goed georganiseerd clubje religieuze fanaten dat niet wakker ligt van wetenschappelijke integriteit of vrijheid van meningsuiting. Deze mensen willen enkel hun enge, religieuze opvattingen aan anderen opdringen, eerst in het onderwijs, en vervolgens in de gehele samenleving. Daarbij heiligt het doel blijkbaar de middelen. De EO heeft natuurlijk het volste recht om de film uit te zenden, maar we dachten dat enige duiding en toelichting geen kwaad kon. Voor meer informatie verwijzen we graag naar de website www.expelledexposed.com, waar de vele misvattingen en leugens uit de film worden rechtgezet en doorgeprikt.

Dit is een uitgebreide versie van een reactie die verschijnt in De Standaard, 10 februari 2010.
Stefaan Blancke, Maarten Boudry, Johan Braeckman (Universiteit Gent, medewerkers aan www.evolutietheorie.be)
Floris van den Berg (directeur Center for Inquiry Low Countries)
Steph Menken (evolutiebioloog, Universiteit van Amsterdam)