UGent

RSS

Oktober 2014

18/10/2014: Van Oerknal tot Mens & Mammoet

De indrukwekkende expo over het ongelooflijke avontuur van de evolutie!
Van 18 oktober tot 15 december kunt u in het Centraal Station van Antwerpen genieten van de wereldpremière van deze unieke expo over de evolutie.
Het Avontuur van de Evolutie is de nieuwste expo van de makers van Expo Dino Adventure, de succesvolle expo die meer dan 150.000 bezoekers trok.
U reist 4,6 miljard jaar terug in de tijd: onderweg komt u Darwin tegen, de vader van de evolutie en leert u alles over ‘the survival of the fittest’. U ontmoet er een aantal van onze voorouders en staat onder meer oog in oog met een mega haai van 14 meter en een reuzendinosaurus.
In een animatiefilm ziet u de belangrijkste gebeurtenissen uit 4,6 miljard jaar voorbijkomen. Op de expo besteden we natuurlijk extra veel aandacht aan de ‘Ice Age’, het tijdperk van de reusachtige mammoeten, vervaarlijke sabeltandtijgers en andere reuzendieren.

Meer informatie externe link

De kennis en acceptatie van evolutietheorie van docenten die lesgeven aan toekomstige leerkrachten in de VS

Guillermo Paz-y-Miño-C & Avelina Espinosa - http://docs.rwu.edu/nesciencepublicevolution/vol2/iss1/1/

Wat denken de docenten van toekomstige leerkrachten in de VS over evolutietheorie? Guillermo Paz-y-Miño-C en Avelina Espinosa maakten een grondige studie over de kennis en acceptatie van de evolutietheorie onder deze docenten, verspreid over 281 universiteiten in de Verenigde Staten. Uit hun studie blijkt dat zij een vrij lage acceptatie van evolutie hebben, slechts 59% (in vergelijking met 94% in onderzoekers aan universiteiten in New England, 6 rijke en goed geëduceerde staten in the noordoosten van de VS). Hun scores op wetenschappelijke kennis van evolutietheorie en verwante feiten (zoals de leeftijd van het universum) was hoger dan die van universiteitsstudenten, maar significant lager dan die van vermelde onderzoekers. 59% van de docenten zeiden dat ze religieus waren. Religiositeit correleerde negatief met de mate waarin evolutietheorie aanvaard werd. Zoals de auteurs van deze studie aangeven, het is enigszins verontrustend dat de docenten van toekomstige leerkrachten in de VS een relatief lage acceptatie hebben van de evolutietheorie.

Zie meer hier: http://docs.rwu.edu/nesciencepublicevolution/vol2/iss1/1/

DNA van hominide voorouder verrast paleoantropologen

Johan De Smedt - Meyer et al., Nature, 2013, doi:10.1038/nature12788 http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature12788.html

Dankzij de analyse van oud DNA kunnen paleoantropologen meer te weten komen over de verwantschap tussen uitgestorven soorten. De extractie en analyse van oud DNA is erg moeilijk. DNA gaat verloren als het niet onder de juiste omstandigheden (koel en droog) werd geconserveerd, en er treedt vaak besmetting op tussen oud DNA en het DNA van de onderzoekers (archeologen die de beenderen opgraven). Toch zijn genetici er in geslaagd het DNA van uitgestorven soorten zoals de Neanderthaler, wolharige mammoet, en holenbeer te reconstrueren.

Matthias Meyer en collega’s beschrijven in Nature hun analyse van het mitochondrisch DNA van hominiden uit de Sima de los Huesos (letterlijk, put met beenderen) in Spanje. Deze beenderen zijn minstens 300 000 jaar oud. Nooit eerder is iemand er in geslaagd het DNA te reconstrueren van menselijke hominiden die zo oud zijn. Extractie was moeilijk, er was maar liefst 2 gram beenmateriaal nodig, gehaald van een dijbeen, om voldoende genetisch materiaal te verzamelen.

Mitochondrisch DNA (mtDNA) is het DNA dat in de mitochondriën van elke cel zit. Mitochondriën zijn verantwoordelijk voor het leveren van energie aan de cel. Ze hebben hun eigen DNA, dat via de moeder wordt doorgegeven. Door sequenties van mtDNA met elkaar te vergelijken, kunnen genetici te weten komen hoe dicht soorten aan elkaar verwant zijn. Soorten met mtDNA dat sterk op elkaar lijkt, hebben een meer recente gemeenschappelijke voorouder dan soorten met mtDNA dat meer verschilt. Op basis daarvan construeert men fylogenetische stambomen, die de relaties tussen de soorten duidelijk maken.
Voor wat betreft Europese hominiden kent men het mtDNA van Neanderthalers, Homo sapiens (moderne mensenà en dat van de de Denisovans, een soort waarvan slechts weinig fossielen zijn bekend, die leefde in Siberië ca. 30 000 tot 50 000 jaar geleden. Deze soort heeft tot op heden geen wetenschappelijke naam. Uit eerdere analyses bleek al dat Homo sapiens en Neanderthalers DNA hebben uitgewisseld in Azië en Europa, met andere woorden, leden van deze soorten hadden in het verleden seks met elkaar. Er is ook kruising tussen de Denisovans en Neanderthalers en tussen Denisovans en de voorouders van menselijke populaties in Oceanië. Men schat dat de splitsing tussen Homo sapiens en Neanderthalers ca. 500,000 jaar geleden plaatsvond; de splitsing tussen de gemeenschappelijke voorouder van Homo Sapiens, Homo neanderthalensis, en de Denisovans was ca. 1 miljoen jaar geleden. Zoals te zien is op de grafiek, zijn Homo sapiens en Homo neanderthalensis dus dichter aan elkaar verwant dan aan de Denisovans.

hominoide

Aangezien de beenderen uit Sima de los Huesos anatomische gelijkenissen vertonen met Neanderthalers, verwachtten de onderzoekers dat hun mtDNA het meeste zou lijken op dat van deze soort. Ze waren dus erg verrast toen bleek dat het Sima de los Huesos DNA meer leek op dat van de Denisovans dan op dat van de Neanderthalers, met een geschatte splitsing tussen beide soorten rond 700 000 jaar. Op de grafiek zijn de fylogenetische relaties tussen deze hominide soorten weergegeven. Deze resultaten kwamen totaal onverwacht aangezien de auteurs aannamen dat de Sima de los Huesos hominiden voorouders waren van de Neanderthalers.

Paleoantropologen denken nu dat het midden Pleistoceen, de periode waaruit de Sima de los Huesos beenderen dateren, lijkt op een Lord of the Rings wereld, met diverse menselijke soorten die tegelijk leefden, en ook in elkaars leefgebied verbleven. Meyer en collega's stellen diverse scenarios voor om hun onverwachte vondst te verklaren. De Sima de los Huesos hominiden zouden een aparte groep kunnen zijn, sterk verschillend van Neanderthaler en Homo sapiens, die nadien genetisch materiaal doorgaf aan de Denisovans. Hoewel dit niet onmogelijk is, verklaart dit scenario niet waarom de Sima de los Huesos hominiden sterke anatomische gelijkenissen vertonen met Neanderthalers. Een ander scenario stelt dat de Sima de los Huesos hominiden verwant zijn aan een populatie die aan de basis ligt van zowel Neanderthalers (en Homo sapiens) en de Denisovans. Dit lijkt plausibel, en komt overeen met de vondst van oudere fossielen in Zuid-Europa (ca. 800 000 jaar oud, Homo antecessor), maar dan moet wel worden verklaard waarom het mtDNA van de Neanderthalers zo sterk verschilde van dat van de Denisovans. Wat ook mogelijk is, is dat een tot nog toe onbekende menselijke populatie genetisch materiaal van de Denisovans introduceerde in de Sima de los Huesos hominiden.

De vondst, net als andere resultaten van oud DNA, dwingt paleoantropologen om hun modellen opnieuw te bekijken. Dit zal vermoedelijk leiden tot nieuwe theoretische modellen waarin de huidige resultaten passen.

Richard Dawkins: de usual suspect

Koen Tanghe

De Britse pers heeft een vette kluif aan de combattieve en soms arrogant overkomende auteur van The Selfish Gene en The God Delusion. Om maar een voorbeeld te geven: de titel van Charles Moores recente bespreking van Dawkins’ autobiografie in The Telegraph is ‘How dare God disagree with Richard Dawkins’. Het sfeertje dat daar rond Dawkins hangt, verklaart misschien de manier waarop Marc Reynebeau hem portretteert in zijn column in De Standaard van woensdag 25 september 2013 (‘Cultuur, de usual suspect’). De aanleiding is het bericht dat de Russische ombudsman voor kinderen zich verzet tegen seksuele voorlichting met het dubieuze argument dat Russische jongeren alles wat ze moeten weten over liefde en seks kunnen vinden in de Russische literatuur. Het inspireert Reynebeau tot een lichtvoetige tirade over hoe slecht de literatuur en de kunst wel behandeld wordt: van ongewilde reclame en sluipende commercialisering tot open onverschilligheid. Anderzijds is het wel zo dat iedereen weliswaar moppert over het artistiek-culturele bastion, maar er toch ook deel wil van uitmaken, al was het maar om prestige redenen.

Om die paradox te staven, verwijst Reynebeau onder meer naar een recent interview met Dawkins in The New York Times (‘By the book’, zondag 15 september 2013). Dawkins, die onlangs in een poll van Prospect magazine uitgeroepen werd tot de meest toonaangevende denker van de wereld, zou enerzijds tot de cultuurbarbaren behoren: hij laat, zo wil Reynebeau ons doen geloven, romans links liggen omdat ze gaan over ‘dingen die niet gebeurd zijn’. Dit verklaart dan weer, dixit Reynebeau, waarom het hem koud laat ‘wie met wie trouwt’ in Pride and Prejudice van Jane Austen. Anderzijds oppert diezelfde Dawkins echter ook dat de Nobelprijs literatuur wel eens aan een wetenschapper gegeven zou mogen worden in plaats van aan een romanschrijver. Dit kan alleen betekenen dat “hij de notie literatuur hoog inschat (dan toch?) en gesteld is op het prestige die ze uitstraalt, hoe vaak de literaire praktijk ook als elitair of, in Dawkins’ perceptie, als irrelevant wordt verketterd.”

Dawkins heeft een patent op krasse uitspraken en persoonlijke verwijten. Baron Rees van Ludlow, ook bekend als Martin Rees, de kosmoloog en astrofysicus, gewezen President van de Royal Society en fervent maar niet-religieus ‘gelover in geloof’ noemde hij, wegens zijn ‘geflirt’ met de religieuze John Templeton Foundation, een inschikkelijke ‘quisling’ (iemand in een hoge positie die verraad pleegt aan wat hem is toevertrouwd). Michael Ruse vergeleek hij ooit zelfs met Neville Chamberlain. Sommige van zijn critici, zoals de theoloog Alister McGrath, beschuldigde hij ervan een carrière uit te bouwen op zijn rug. Hij had het in dit verband over vlooien (naar Yeats’ vers “Was there ever dog that praised his fleas?”) en parasitaire boeken. Zijn website richarddawkins.net wijdde er ooit een rubriek aan: This Week’s Flea. Nadat hij in 1999 over zichzelf zei dat hij een pitbull terriër is die losgelaten werd in de arena om religieuze mensen aan te vallen, wordt hij wel eens Darwins pitbull genoemd, naar analogie van Thomas Huxley, Darwins bulldog. De gelijkenis gaat zelfs nog verder: Huxley stond, omwille van zijn strijd tegen het christendom en zijn pogingen om de morele en spirituele autoriteit van de Kerk over te nemen, bekend als ‘Pope Huxley’. Het is het equivalent van ‘God Dawkins’.

Dat Dawkins wel eens persoonlijke kritiek te verduren krijgt, is dus wellicht niet meer dan normaal. Het salvootje dat Reynebeau afvuurt, is echter totaal misplaatst. Zeker, Dawkins lijkt een voorkeur te hebben voor non-fictie en ik kan me inbeelden dat zijn retorische vraag waarom we, Nobelprijsgewijs, een voorkeur zouden moeten hebben voor literatuur die over zaken gaat die niet gebeurd zijn sommigen in het verkeerde keelgat schiet. Maar dat is Dawkins - een meester in retoriek - ten voeten uit. Uit het interview blijkt verder dat hij fictie wel degelijk waardeert. Pride and Prejudice moge dan wel een tegenvaller geweest zijn, dat was niet te wijten aan het feit dat het fictie is. Hij is er bovendien niet trots op dat hij maar weinig interesse kon opbrengen voor de vraag wie met wie gaat trouwen “en hoe rijk ze zijn.” Elspeth Huxley’s Red Strangers las hij meerdere malen, hij houdt van sociale satires en is, terecht, beschaamd dat hij nog altijd niet Tolstojs Oorlog en Vrede las.

In zijn boeken verwijst hij regelmatig naar romans en sciencefiction werken en in zijn autobiografie merkt hij op dat hij tot tranen toe bewogen kan worden door poëzie.
Het is overigens niet de eerste keer dat Dawkins de idee oppert dat wetenschappers in aanmerking zouden moeten kunnen komen voor de Nobelprijs literatuur. Als lid van de Royal Society of Literature en ontvanger van een aantal literaire onderscheidingen, waaronder, in 1987, de Royal Society of Literature Award, is het wellicht maar normaal dat hij zich afvraagt waarom hij, of een collega als Steven Pinker, niet de hoogste literaire onderscheiding kan krijgen. Qua schrijfstijl moet hij in elk geval niet onderdoen voor de grootste romanschrijvers.

Ook wat die Nobelprijs betreft, gaat Reynebeau dus wel erg kort door de bocht. Uit zijn opmerkingen blijkt dat hij wel degelijk het interview met Dawkins gelezen heeft. Daar ligt het dus niet aan. In een klassiek essay uit 1921 zei de Britse journalist en editor van de Manchester Guardian Charles P. Scott dat een krant in de eerste plaats accuraat verslag moet uitbrengen van de feiten: “comment is free, but facts are sacred.” Zelfs een redactioneel artikel moet vooral eerlijk blijven, vond hij. Een column is een en al uitdagende commentaar, maar ook in een column zouden de feiten heilig moeten zijn en zou de eerlijkheid voorop moeten staan.

Gaaf deels cranium van een miocene hominoide ontdekt in Yunnan, China

JI XuePing, JABLONSKI Nina, et al. - Chinese Science Bulletin, doi: 10.1007/s11434-013-6021-x

Tijdens het mioceen (ca. 23 tot 5.3 miljoen jaar geleden) kenden de mensapen een grote proliferatie, maar de meeste fossielen van mensapen uit die periode zijn tanden. Recent verscheen een beschrijving van een uitzonderlijk gaaf fossiel in het tijdschrift Chinese Science Bulletin, in een studie geschreven door XuePing Ji, Nina Jablonski en collega's. Het betreft een gedeelte van de schedel van een juveniele mensaap, voorlopig toegeschreven aan de soort Lufengpithecus lufengensis, gedateerd tot het late mioceen (7.2 tot 5.3 miljoen jaar oud). Lufengpithecus werd vaak gelinkt aan de orang oetan, maar dit is onwaarschijnlijk gegeven dit specimen en andere specimens. Lufengpithecus is vermoedelijk lid van een late groep mensapen in het late mioceen in Oost-Azië, niet dicht verwant met enige bestaande mensaapsoort.

hominoide

Eerste vogel 150 miljoen jaar oud

Pascal Godefroit, Andrea Cau, Hu Dong-Yu, François Escuillié, Wu Wenhao, & Gareth Dyke - http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature12168.html

Een fossiel uit het Jura-tijdperk uit een Chinees museum zou de oudste echte vogel kunnen zijn. Het specimen, Aurornis xui, werd ontdekt door een boer, maar was eerst niet geïdentificeerd als een vroege vogel. Pascal Godefroit (KBIN) bestudeerde het fossiel in het museum in het Fossiel en Geologie park te Yizhou. Het dier leefde ongeveer 150 miljoen jaar geleden, had scherpe tanden, lange benen, veren, en was ongeveer een halve meter lang (gemeten van de bek tot de staartpunt).

vogel

Vermoedelijk kon deze vogel niet vliegen, maar gebruikte hij zijn vleugels om van tak tot tak te glijden. De meer bekende Archaeopteryx had daarentegen meer ontwikkelde vleugels.
Niet iedereen is overtuigd van het statuut van Aurornis xui als vroege vogel. Sommige paleontologen, zoals Luis Chiappe (Natuurhistorisch Museum Los Angeles, California) menen dat enkel Archaeopteryx dit statuut verdient, en dat Aurornis xui enkel een transitioneel fossiel is tussen dinosaurussen en vogels. Hoe dan ook werpt de ontdekking van dit fossiel nieuw licht op de de evolutie van de vogels.

De auteurs van deze studie hebben aan de hand van een analyse van dit fossiel en andere vogelachtigen uit het Jura en Krijt tijdperk een nieuwe fylogenie van de vogels opgesteld. Recent werd Archaeopteryx geklasseerd als een vogelachtige dinosaurus, maar niet langer als voorouder van de huidige vogels. Dit zou betekenen dat karakteristieke eigenschappen van vogels, zoals veren en vleugels, minstens twee keer onafhankelijk van elkaar geëvolueerd waren. De huidige heranalyse toont echter aan dat de vogelachtige fossielen uit het Jura en Krijt tijdperk wel degelijk aan elkaar verwant zijn. Als dit correct is, zijn vogel-specifieke fenotypische kenmerken slechts éénmaal geëvolueerd, en is Archaeopteryx wel degelijk een voorouder van de huidige vogels.
Het fossiel wordt beschreven in Nature: http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature12168.html

Fascinerend Leven. Markante figuren en ideeën uit de geschiedenis van de biologie

Lien Van Speybroeck & Johan Braeckman - http://www.academiapress.be/fascinerend-leven.html

Zopas verschenen: Lien Van Speybroeck & Johan Braeckman (red.): Fascinerend Leven. Markante figuren en ideeën uit de geschiedenis van de biologie. (Academia Press, Gent, 2013). Het boek bevat ruim twintig bijdragen van twintig Vlaamse en Nederlandse experts over het leven en werk van Aristoteles, Galenus, Albertus Magnus, Harvey, Descartes, Swammerdam, Buffon, Mendel, Darwin en vele anderen. Ook de twintigste eeuw komt aan bod met hoofdstukken over onder meer Rachel Carson, Francis Crick en Jane Goodall.
Meer info over het boek: http://www.academiapress.be/fascinerend-leven.html

Reconstructie van prehistorisch DNA weerlegt kritiek op evolutietheorie

Karin Voordeckers et al. - PLoS Biology: http://www.plosbiology.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pbio.1001446

​Wetenschappers van VIB, KU Leuven, UGent en Harvard zijn erin geslaagd om DNA en eiwitten van prehistorische gistcellen te reconstrueren. Zo konden ze nagaan hoe genen ontstaan en gedurende meer dan 100 miljoen jaar evolueerden naar hun huidige vorm.

Kevin Verstrepen (VIB/KU Leuven): “Deze resultaten geven een antwoord op een vaak gebruikt argument van tegenstanders van de evolutietheorie: dat de kans op het ontstaan van een nieuwe eigenschap, en dus een werkzaam nieuw stuk DNA, vergelijkbaar is met de kans dat een moderne jumbojet zich spontaan zou assembleren uit een paar brokstukken… Veel wetenschappers stelden voor dat nieuw functioneel DNA niet uit het niets ontstaat, maar geleidelijk wordt gebouwd uit een kopie van een reeds bestaand stukje functioneel DNA. Door de reconstructie van een stukje prehistorisch DNA dat verschillende keren tijdens de evolutie gekopieerd was, konden we de veranderingen bestuderen die geleidelijk tot nieuwe functies leiden.”

Eigenschappen uit het niets
Een belangrijke onbeantwoorde vraag in Darwins evolutietheorie is hoe nieuwe eigenschappen schijnbaar uit het niets kunnen opduiken. Zulke innovaties lijken tegenstrijdig met het principe van geleidelijke verandering, waarbij bestaande eigenschappen traag evolueren naar een andere vorm. Toch weten we dat er tijdens de evolutie van het leven heel wat "uitvindingen" gebeurden.

We weten niet goed welke processen aan de basis liggen van deze ‘evolutionaire innovatie’. Eén van de grootste problemen is dat er nagenoeg geen prehistorisch DNA en eiwitten bewaard zijn, zodat men niet kan onderzoeken hoe deze oude exemplaren verschillen van de hedendaagse versies. Dat is vooral jammer omdat we nog steeds niet in detail begrijpen hoe nieuwe stukken DNA en eiwitten ontstaan zijn.

Prehistorisch DNA en eiwitten nabouwen
Door een combinatie van de nieuwste technieken in de biologie konden de Leuvense VIB-onderzoekers Karin Voordeckers, Chris Brown en Kevin Verstrepen, in samenwerking met Steven Maere (VIB/UGent) het DNA en de eiwitten van voorhistorische gistcellen nabouwen.

Steven Maere: “Uit tientallen DNA-codes hebben we via complexe algoritmes de oude DNA-code kunnen voorspellen. Deze stukjes prehistorisch DNA hebben we nagebouwd om zo de overeenkomstige oude eiwitten aan te maken.”

Karin Voordeckers: “We hebben heel specifiek gezocht naar hoe gisten zich hebben aangepast om verschillende suikers af te kunnen breken. We vonden dat het oer-gen voor het eiwit dat instaat voor de vertering van maltose, een suiker in graan, tijdens de evolutie een aantal keer gekopieerd werd. Het DNA van sommige kopieën is lichtjes gewijzigd, waardoor nieuwe eiwitten ontstonden die andere suikers kunnen afbreken. Door deze veranderingen te modelleren in de overeenkomstige eiwitten begrijpen we nu hoe slechts enkele wijzigingen in het DNA konden leiden tot de ontwikkeling van nieuwe activiteiten in deze eiwitten.”

De wetenschappers denken dat dit soort verdubbelingen van het DNA heel vaak aan de basis liggen van het ontstaan van schijnbaar "nieuwe" eiwitten. Of, anders gezegd: de jumbojet wordt geleidelijk gebouwd uit een kopie van een reeds bestaand vliegtuig.

Publicatie:Het artikel werd geschreven door Karin Voordeckers, Chris A. Brown, Kevin J. Verstrepen en anderen. Het verscheen in PLoS Biology, en kan gratis worden gedownload via de volgende link: http://www.plosbiology.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pbio.1...

Wallace online toont minder bekend werk van Wallace

Johan De Smedt - http://wallace-online.org/

Na het complete werk van Darwin, kan men nu ook het complete oeuvre van Alfred Russel Wallace online raadplegen, dit op http://wallace-online.org/
In deze online collectie kan men duidelijk zien hoe veelzijdig en innovatief het werk van Wallace was. Zo was hij bijvoorbeeld een pionier van de astrobiologie, de wetenschappelijke studie van condities die leven zouden mogelijk maken op andere planeten. Hij introduceerde dit concept in zijn boek Man's place in the Universe (1903). Later publiceerde hij Is Mars habitable? (1907), een kritiek op de toen populaire theorie over de kanalen van Mars, die zouden duiden op intelligent leven op Mars. Wallace gebruikte wiskundige methodes om aan te geven dat de oppervlaktetemperatuur van Mars te koud was voor water in vloeibare vorm.
Wallace maakte ook een blijvende impact op biogeografie, de studie van de geografische verspreiding van soorten, dankzij zijn nauwkeurige observaties. De Lijn van Wallace, een denkbeeldige lijn tussen Wallacea en Azië, geeft aan tot waar buideldieren voorkomen. Aangezien platentectoniek eerst in de 2de helft van de 20ste eeuw ontdekt werd, kon Wallace geen goede verklaring geven voor dit fenomeen.
Andere contributies maakte hij op het gebied van seksuele selectietheorie (waar hij argumenteerde dat ornamenten, zoals pauwenstaarten, een signaal zijn voor hogere fitness), en in de paleoclimatologie, waar hij onderzocht wat het effect was van klimaat op natuurlijke selectie. Hieruit blijkt dat Wallace niet enkel de mede-ontdekker was van evolutietheorie, maar, net als Darwin, een brede interesse had in diverse domeinen, en een grote impact had op het huidige biologische denken.

Oktober 2012

11/10/2012: Lezing Jerome Barkow (evolutiepsycholoog) aan de Universiteit Antwerpen

Jerome Barkow, emeritus professor in de sociale antropologie aan Dalhousie University, Halifax (Canada) en baanbreker in de evolutiepsychologie geeft op 11 oktober een lezing aan de Universiteit Antwerpen.
De lezingen zullen handelen over aandacht.
Hier is een abstract:
Attention is the first step to practically everything – cultural transmission, the media, advertising, learning.... But if your teacher thought that yelling “faites attention!” got you to learn, she was wrong: Evolution and not school teachers determines what we pay attention to and what is just boring.
Locatie: Meerminne, M.005
Tijdstip en Datum 11 oktober 2012, 16-18 u

Augustus 2012

20/8/2012: Van kunst en pauwenstaarten Esthetica, schoonheid en kunst in een evolutionair wereldbeeld

In The Descent of Man schrijft Darwin “Van [schoonheidszin] wordt beweerd dat hij uniek is voor de mens. Maar wanneer wij mannelijke vogels zien die zorgvuldig hun veren en prachtige kleuren aan de wijfjes vertonen […] is het onmogelijk te betwijfelen dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke partners bewonderen. […] Prieelvogels, die hun priëlen met vrolijk gekleurde ornamenten smaakvol versieren [...] leveren bijkomend bewijs dat zij een zin voor schoonheid bezitten. Zo ook met het gezang van de vogels […]”
Is er een kloof tussen mens en dier wat betreft kunst en schoonheidszin? Darwin dacht duidelijk van niet en de laatste decennia hebben meerdere onderzoekers zijn standpunt onderschreven.
In deze lessen bekijken we kunst, esthetica en schoonheidsbeleving vanuit een evolutionair perspectief en vergelijken we deze visie met een paar klassieke alternatieven. Is onze voorkeur voor bepaalde kleuren, vormen en composities een culturele verworvenheid of is onze liefde voor schoonheid aangeboren? Hoe kan kunst en schoonheidszin vanuit een evolutionair perspectief verklaard worden? Wat is de relatie tussen seksuele selectie en kunst? Waarom wordt iets als mooi ervaren? Dit, en nog zoveel meer…
 
Docente: Lutgart Vanlerberghe
 
Gent, Geuzenhuis, Kantienberg 9
Maandag en dinsdag 30/7/2012 - 31/7/2012
steeds van 10:00 tot 12:30 uur en van 14:00 tot 16:30 uur
 
Berchem, Zaal Stanislas, Grote Steenweg 75
Maandag en dinsdag 20/8/2012 - 21/8/2012
steeds van 10:00 tot 12:30 uur en van 14:00 tot 16:30 uur
 
Cursusgeld: 49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGENwww.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link
Juli 2012

30/7/2012: Van kunst en pauwenstaarten Esthetica, schoonheid en kunst in een evolutionair wereldbeeld

In The Descent of Man schrijft Darwin “Van [schoonheidszin] wordt beweerd dat hij uniek is voor de mens. Maar wanneer wij mannelijke vogels zien die zorgvuldig hun veren en prachtige kleuren aan de wijfjes vertonen […] is het onmogelijk te betwijfelen dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke partners bewonderen. […] Prieelvogels, die hun priëlen met vrolijk gekleurde ornamenten smaakvol versieren [...] leveren bijkomend bewijs dat zij een zin voor schoonheid bezitten. Zo ook met het gezang van de vogels […]”
Is er een kloof tussen mens en dier wat betreft kunst en schoonheidszin? Darwin dacht duidelijk van niet en de laatste decennia hebben meerdere onderzoekers zijn standpunt onderschreven.
In deze lessen bekijken we kunst, esthetica en schoonheidsbeleving vanuit een evolutionair perspectief en vergelijken we deze visie met een paar klassieke alternatieven. Is onze voorkeur voor bepaalde kleuren, vormen en composities een culturele verworvenheid of is onze liefde voor schoonheid aangeboren? Hoe kan kunst en schoonheidszin vanuit een evolutionair perspectief verklaard worden? Wat is de relatie tussen seksuele selectie en kunst? Waarom wordt iets als mooi ervaren? Dit, en nog zoveel meer…
 
Docente: Lutgart Vanlerberghe
 
Gent, Geuzenhuis, Kantienberg 9
Maandag en dinsdag 30/7/2012 - 31/7/2012
steeds van 10:00 tot 12:30 uur en van 14:00 tot 16:30 uur
 
Berchem, Zaal Stanislas, Grote Steenweg 75
Maandag en dinsdag 20/8/2012 - 21/8/2012
steeds van 10:00 tot 12:30 uur en van 14:00 tot 16:30 uur
 
Cursusgeld: 49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGENwww.amarant.be • 070/233 048www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link
September 2012

21/9/2012: Congres European Society for the study of Human Evolution

Dit is de 2de jaarlijkse bijeenkomst van de ESHE, European Society for the study of Human Evolution. Het congres vindt plaats in Bordeaux, Frankrijk, op 21 en 22 september. Er zijn plenaire lezingen en gespecialiseerde workshops, gevolgd door postersessies 's avonds. Op zondag vindt een excursie plaats in enkele grotten met rotsschilderkunst in de Dordogne. Voertaal van de bijeenkomst is Engels.

Meer informatie externe link

Nieuwe hominide soort ontdekt in zuidwest China

Darren Curnoe et al. 2012 PloS ONE 7(3): e31918

Een recente vondst van fossielen in zuidwest China wijst mogelijk op een nog niet eerder beschreven uitgestorven hominide (menselijke) soort. De vondst, die wordt beschreven in het open access tijdschrift Plos ONE beschrijft hominide fossielen gevonden in de edelhertgrot, Maludong, zuidwest China, die ca. 14000 à 11 000 jaar oud zijn.

zebra

Zoals te zien is op de afbeelding, vertonen zij vertonen een unieke morfologie, die sterk afwijkt van de variatie die we zien in Homo sapiens. Opvallend in de schedel zijn de prognatie (gezicht steekt vooruit ten opzichte van het voorhoofd), de zware wenkbrauwbogen en de sterk uitstekende kaakbeenderen.
Indien de interpretatie van de archeologen, Darren Curnoe en collega's correct is, betreft het een nieuwe soort. Deze soort is nog recenter dan Homo floresiensis, de Indonesische dwerghominiden die tussen de 90 000 en 16 000 jaar oud zijn. De eerdere vondst van de denisovans, hominiden met een DNA-profiel dat afwijkt van Neanderthalers en Homo sapiens van ca. 40 000 jaar oud doet vermoeden dat er ten tijde van het late pleistoceen diverse hominiden bestonden. De aanwezigheid van denisovan en neanderthaler DNA in het menselijke genoom toont ook aan dat er een beperkte vorm van genetische vermenging heeft plaatsgevonden tussen die ancestrale hominide soorten.
Niet alle paleoantropologen zijn evenwel overtuigd. Erik Trinkaus meent dat de morfologie kan worden geplaatst in robuuste, vroege Homo sapiens: hij stelt dat er een continuïteit is tussen de zuid-Chinese fossielen en latere Melanesische (Oceanische) groepen. Ook Philipp Gunz is niet overtuigd: de ongewone morfologie toont volgens hem gewoon aan dat vroege Homo sapiens heel divers was. Er worden momenteel pogingen gedaan om DNA te extraheren uit de Chinese fossielen. Indien dit succesvol is, zou dit ons veel kunnen leren over menselijke evolutie.
De recente vondsten van menselijke fossielen is te danken aan een groei in de niet-Europese archeologie: het is redelijk om aan te nemen dat in China nog veel verrassingen verborgen liggen.
Het artikel kan hier worden geraadpleegd: http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.00319...

Juni 2012

13/6/2012: Esthetica, schoonheid en kunst in een evolutionair wereldbeeld. Van kunst en pauwenstaarten

In The Descent of Man schrijft Darwin “Van [schoonheidszin] wordt beweerd dat hij uniek is voor de mens. Maar wanneer wij mannelijke vogels zien die zorgvuldig hun veren en prachtige kleuren aan de wijfjes vertonen […] is het onmogelijk te betwijfelen dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke partners bewonderen. […] Prieelvogels, die hun priëlen met vrolijk gekleurde ornamenten smaakvol versieren [...] leveren bijkomend bewijs dat zij een zin voor schoonheid bezitten. Zo ook met het gezang van de vogels […]”
Is er een kloof tussen mens en dier wat betreft kunst en schoonheidszin? Darwin dacht duidelijk van niet en de laatste decennia hebben meerdere onderzoekers zijn standpunt onderschreven.
In deze lessen bekijken we kunst, esthetica en schoonheidsbeleving vanuit een evolutionair perspectief en vergelijken we deze visie met een paar klassieke alternatieven. Is onze voorkeur voor bepaalde kleuren, vormen en composities een culturele verworvenheid of is onze liefde voor schoonheid aangeboren? Hoe kan kunst en schoonheidszin vanuit een evolutionair perspectief verklaard worden? Wat is de relatie tussen seksuele selectie en kunst? Waarom wordt iets als mooi ervaren? En nog zoveel meer…

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Berchem, Zaal Stanislas, Grote Steenweg 75
4 woensdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 23/5/2012 - 30/5/2012 - 6/6/2012 - 13/6/2012

CURSUSGELD:
49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link

06/6/2012: Esthetica, schoonheid en kunst in een evolutionair wereldbeeld. Van kunst en pauwenstaarten

In The Descent of Man schrijft Darwin “Van [schoonheidszin] wordt beweerd dat hij uniek is voor de mens. Maar wanneer wij mannelijke vogels zien die zorgvuldig hun veren en prachtige kleuren aan de wijfjes vertonen […] is het onmogelijk te betwijfelen dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke partners bewonderen. […] Prieelvogels, die hun priëlen met vrolijk gekleurde ornamenten smaakvol versieren [...] leveren bijkomend bewijs dat zij een zin voor schoonheid bezitten. Zo ook met het gezang van de vogels […]”
Is er een kloof tussen mens en dier wat betreft kunst en schoonheidszin? Darwin dacht duidelijk van niet en de laatste decennia hebben meerdere onderzoekers zijn standpunt onderschreven.
In deze lessen bekijken we kunst, esthetica en schoonheidsbeleving vanuit een evolutionair perspectief en vergelijken we deze visie met een paar klassieke alternatieven. Is onze voorkeur voor bepaalde kleuren, vormen en composities een culturele verworvenheid of is onze liefde voor schoonheid aangeboren? Hoe kan kunst en schoonheidszin vanuit een evolutionair perspectief verklaard worden? Wat is de relatie tussen seksuele selectie en kunst? Waarom wordt iets als mooi ervaren? En nog zoveel meer…

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Berchem, Zaal Stanislas, Grote Steenweg 75
4 woensdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 23/5/2012 - 30/5/2012 - 6/6/2012 - 13/6/2012

CURSUSGELD:
49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link
Mei 2012

30/5/2012: Esthetica, schoonheid en kunst in een evolutionair wereldbeeld Van kunst en pauwenstaarten

In The Descent of Man schrijft Darwin “Van [schoonheidszin] wordt beweerd dat hij uniek is voor de mens. Maar wanneer wij mannelijke vogels zien die zorgvuldig hun veren en prachtige kleuren aan de wijfjes vertonen […] is het onmogelijk te betwijfelen dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke partners bewonderen. […] Prieelvogels, die hun priëlen met vrolijk gekleurde ornamenten smaakvol versieren [...] leveren bijkomend bewijs dat zij een zin voor schoonheid bezitten. Zo ook met het gezang van de vogels […]”
Is er een kloof tussen mens en dier wat betreft kunst en schoonheidszin? Darwin dacht duidelijk van niet en de laatste decennia hebben meerdere onderzoekers zijn standpunt onderschreven.
In deze lessen bekijken we kunst, esthetica en schoonheidsbeleving vanuit een evolutionair perspectief en vergelijken we deze visie met een paar klassieke alternatieven. Is onze voorkeur voor bepaalde kleuren, vormen en composities een culturele verworvenheid of is onze liefde voor schoonheid aangeboren? Hoe kan kunst en schoonheidszin vanuit een evolutionair perspectief verklaard worden? Wat is de relatie tussen seksuele selectie en kunst? Waarom wordt iets als mooi ervaren? En nog zoveel meer…

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Berchem, Zaal Stanislas, Grote Steenweg 75
4 woensdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 23/5/2012 - 30/5/2012 - 6/6/2012 - 13/6/2012

CURSUSGELD:
49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link

23/5/2012: Esthetica, schoonheid en kunst in een evolutionair wereldbeeld Van kunst en pauwenstaarten

In The Descent of Man schrijft Darwin “Van [schoonheidszin] wordt beweerd dat hij uniek is voor de mens. Maar wanneer wij mannelijke vogels zien die zorgvuldig hun veren en prachtige kleuren aan de wijfjes vertonen […] is het onmogelijk te betwijfelen dat de wijfjes de schoonheid van hun mannelijke partners bewonderen. […] Prieelvogels, die hun priëlen met vrolijk gekleurde ornamenten smaakvol versieren [...] leveren bijkomend bewijs dat zij een zin voor schoonheid bezitten. Zo ook met het gezang van de vogels […]”
Is er een kloof tussen mens en dier wat betreft kunst en schoonheidszin? Darwin dacht duidelijk van niet en de laatste decennia hebben meerdere onderzoekers zijn standpunt onderschreven.
In deze lessen bekijken we kunst, esthetica en schoonheidsbeleving vanuit een evolutionair perspectief en vergelijken we deze visie met een paar klassieke alternatieven. Is onze voorkeur voor bepaalde kleuren, vormen en composities een culturele verworvenheid of is onze liefde voor schoonheid aangeboren? Hoe kan kunst en schoonheidszin vanuit een evolutionair perspectief verklaard worden? Wat is de relatie tussen seksuele selectie en kunst? Waarom wordt iets als mooi ervaren? En nog zoveel meer…

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Berchem, Zaal Stanislas, Grote Steenweg 75
4 woensdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 23/5/2012 - 30/5/2012 - 6/6/2012 - 13/6/2012

CURSUSGELD:
49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link

Waarom hebben zebra's strepen?

Ádám Egri et al., The Journal of Experimental Biology (2012) 215, 736-745 doi:10.1242/jeb.065540

Embryologisch onderzoek heeft uitgewezen dat zebra's in feite zwart zijn, en de witte strepen en onderbuik pas tot ontwikkeling komt in een later stadium van de embryonale ontwikkeling. Alfred Wallace meende dat de strepen dienden om de dieren te camoufleren in het hoge gras. Darwin was echter kritisch: zebra's leven immers niet in gebieden met dichte vegetatie, maar treft men eerder aan in savanne landschappen met eerder kort gras, waar de strepen weinig camouflage bieden. Andere verklaringen in de loop van de 19de eeuw waren onder meer seksuele selectie (strepen als een indicator van fysieke conditie), sociale herkenning, bescherming tegen tsetse vliegen en verdediging tegen roofdieren. Geen van deze hypotheses kon worden bevestigd in experimenteel onderzoek, behalve de bescherming tegen tsetse vliegen.

zebra

Om te testen of de strepen inderdaad bescherming bieden tegen parasieten maakten Adam Egri en collega's onder meer modellen van paarden met verschillende kleuren, waaronder gestipte, gestreepte en effen modellen. De modellen waren met lijm bekleed zodat kon worden geteld waar dazen een groep bloedzuigende insecten, het meeste neerstreken. Hieruit bleek dat modellen die effen donker waren de meeste dazen te verduren kregen, terwijl de gestreepte modellen het minst werden belaagd. De reden is de polarisatie van het licht: door de verticale strepen kan het licht niet optimaal reflecteren in het visuele veld van bloedzuigende insecten, waardoor zebra's minder opvallen. Mutaties die het streeppatroon veroorzaakten werden dus vermoedelijk door natuurlijke selectie bevoordeeld. Bloedzuigende parasieten zijn immers een bron van infecties en hinder.

Februari 2012

23/2/2012: Live webcast discussie Richard Dawkins, Anglicaanse aartsbisschop en Sir Anthony Kenny

Op 23 februari 2012 treden Richard Dawkins, Sir Anthony Kenny en de aartsbisschop van Canterbury, Rowan Williams in dialoog. Het onderwerp is The Nature of Human Beings and the Question of their Ultimate Origin. Dit evenement, dat plaatsheeft in Oxford, was vrijwel onmiddellijk uitverkocht. Daarom hebben de organisatoren besloten het debat live uit te zenden. Dit zal gebeuren op donderdag 23 februari, 2012, vanaf 3.50 PM GMT, dus 4.50 in België en Nederland, op de volgende website: wwww.originsofnature.com, zie aldaar "webcast." Het debat zal duren tot ongeveer 5:30 GMT (6:30 Belgische en Nederlandse tijd).

Meer informatie externe link

Berkenspanner in ere hersteld

L.M. Cook et al., Biology Letters doi:10.1098/rsbl.2011.1136

De berkenspanner, ook wel bekend als de peper-en-zoutvlinder (Biston betularia) is een schoolvoorbeeld van natuurlijke selectie - de vlinder is bijvoorbeeld een deel van de naamstrook van deze website. De evolutionaire geschiedenis is genoegzaam bekend: In deze oorspronkelijk witte, gespikkelde vlindersoort ontwikkelde zich in de loop van de 19de eeuw een donkere variant, de Biston betularia carbonaria. Door de luchtvervuiling tijdens de industriële revolutie was deze aanvankelijk zeldzame variant succesvol, omdat hij minder opviel op de door roet donker gekleurde berkenschorsen. Toen strengere normen voor roetvervuiling van kracht werden in de jaren 1970 werden de boomschorsen weer lichter, en verspreidde de bleke variant zich weer meer.
Welk bewijs is er voor dit evolutionaire scenario? In het midden van de 20ste eeuw toonden experimenten van Kettlewell aan dat vogels de vlinders wel degelijk opaten, en dat vogels minder geneigd waren exemplaren te eten die minder opvielen tegen de achtergrond. Deze experimenten werden echter bekritiseerd. Zo had men bijvoorbeeld kritiek op het feit dat men vaak dode vlinders vastpinde op de schors, een onnatuurlijke situatie. Er werd gesuggereerd dat de dieren niet met gespreide, maar met gesloten vleugels rusten (en dat ziet er bij zowel de donkere als de bleke varianten hetzelfde uit). Bovendien zouden niet vogels, maar vleermuizen (die vooral op het gehoor jagen) de voornaamste predatoren van de berkenspanners zijn. Door deze golven van kritiek begon men te twijfelen aan de evolutionaire verklaring. Deze twijfels waren koren op de molen van anti-evolutionaire denkers zoals creationisten: als de veranderingen in kleur van de peper-en-zoutvlinder, het schoolvoorbeeld van natuurlijke selectie, niet werden veroorzaakt door natuurlijke selectie, zag het er niet goed uit.
In respons op deze methodologische kritiek startte Michael Majerus een groot experiment waarbij hij meer dan 4000 berkenspanners uitzette in een tuin in Cambridgeshire, UK, met grote netten die beletten dat de vlinders konden wegvliegen uit de tuin. Hij had zowel donkere als lichte exemplaren uitgezet. Significant meer donkere exemplaren verdwenen (werden opgegeten) dan lichte, zoals te zien is op de grafiek. Daarnaast observeerde hij wilde berkenspanners; uit die observaties bleek dat de vlinders wel degelijk op boomstammen rusten met gespreide vleugels. Deze twee observaties samen suggereren sterk dat er inderdaad recent een selectie is tegen de donkere variant, en dat deze wordt gedreven door de predatie door vogels.

overlevenden

Majerus stierf voor hij deze observaties kon publiceren, maar een team biologen heeft zijn observaties postuum gepubliceerd in Biology Letters.

Oudste dieren 100 miljoen jaar ouder dan eerder aangenomen

Brain CK, Prave AR, Hoffmann KH, et al. S Afr J Sci. 2012;108(1/2)

Bob Brain en collega's beschrijven in het tijdschrift South African Journal of Science de oudste dieren die tot nog toe zijn ontdekt. Het betreft sponsachtige organismen in Namibische rotsen. Ze zijn niet erg groot: tussen 0.3 mm en 5 mm. Hun leeftijd is wel indrukwekkend, 760 en 550 miljoen jaar oud, wat minstens 100 à 150 miljoen jaar eerder is dan de tot nu toe geaccepteerde datering voor het ontstaan van de dieren.

sponzen

Dankzij een steeds toenemende kennis van het fossiele bestand krijgen paleontologen een steeds beter gezicht op de evolutie van de oudste levensvormen. De vroegste ontdekking van een precambrisch fossiel vond plaats in de jaren 1950, in Groot Brittannië. Volgend op die ontdekking kon men ook eerdere vondsten uit Australië en Namibië correct identificeren als fossielen. De meesten daarvan stammen uit het Ediacarium (635-542 miljoen jaar geleden). Toch blijkt uit moleculaire klokken, de methode waarbij men de vroegste gemeenschappelijke voorouder berekent door een analyse van het DNA van verwante soorten, dat dieren reeds veel vroeger evolueerden, tot wel 300 miljoen jaar voor de cambrische explosie.
De oudste fossiele dieren dateren bijna allemaal van 550 miljoen jaar geleden of jonger, een periode na een reeks ijstijden waarin de aarde sterk afkoelde door de afname van CO2.
De vondst van Brain et al. heeft een complexe, meercellige rigide structuur die erg lijkt op die van hedendaagse sponzen. Dit stemt overeen met moleculaire analyse van huidige dieren, die suggereert dat de oudste gemeenschappelijke voorouder van de huidige dieren een sponsachtige was.
Het artikel is vrij beschikbaar op de volgende website: http://www.sajs.co.za/index.php/SAJS/article/view/658/966

Artikel over de foutieve taxonomie in de Atlas of Creation

Thierry Backeljau et al.

Thierry Backeljau, verbonden aan de Universiteit van Antwerpen en het KBIN, publiceerde recent een artikel waarin hij taxonomie gebruikt om de argumenten in Harun Yahya's Atlas of Creation onderuit te halen. Het artikel (in het Engels) is hier (pdf versie) vrij beschikbaar.
De abstract luidt as volgt: The present work aims at illustrating how taxonomy can provide an essential contribution to debunk creationist anti-evolutionary arguments. It does so by scrutinizing the taxonomic basis of the “Atlas of Creation”, the major opus of the Turkish creationist consortium operating under the pen name Harun Yahya. The basic aim of the Atlas of Creation is to prove that evolution does not occur by showing that fossil and recent organisms are identical, i.e. have not changed since their divine creation. However, the taxonomic foundation onto which this argument is built is completely flawed, up to the point of being hilarious. As such the Atlas of Creation has not the slightest biological credibility, let alone that it would represent a serious challenge for evolutionary theory. So taxonomy can indeed effectively contribute to countering creationist theories.

Waarom hebben primaten zulke verschillende gezichten?

Sharlene Santana et al. Proceedings of the Royal Society B

Primaten (waaronder apen en mensapen) hebben heel diverse gezichten. Er zijn verschillen in kleur (e.g., vuurrood, blauw, wit, bruin, zwart), versieringen zoals snorren, baarden, haartoefjes op de kruin, borstelige wenkbrauwen, de grootte en kleur van de ogen, en dergelijke meer. De diversiteit bij apen van de Nieuwe Wereld is het meest uitgesproken: gezichten tenderen kleurrijk te zijn, en erg veel versieringen te vertonen. Apen van de Oude Wereld en mensapen hebben eerder saaie gezichten, zonder veel versieringen en kleuren.

primaten

Biologen van UCLA onder leiding van Sharlene Santana formuleerden een evolutionaire hypothese voor deze diversiteit: primaten die in sociale groepen leven vertrouwen op het herkennen van gelaatsuitdrukkingen bij hun soortgenoten. Primaten die solitair zijn of in kleine groepen leven met minder complexe sociale structuren kunnen zich daarentegen meer kleuren en versieringen permitteren. Die gezichtsversieringen kunnen zich bijvoorbeeld ontwikkelen als gevolg van seksuele selectie.
De auteurs onderzochten het gezicht van 129 mannelijke exemplaren van apen uit de Nieuwe Wereld. Op basis van kleur, versieringen en structuur kenden zij elk individu een score toe die de complexiteit van het gezicht aangeeft. Ze vonden sterke ondersteuning voor een correlatie tussen grotere groepen en minder versierde gezichten.
De correlatie was erg sterk: hoe groter de groep, hoe kaler en eenvoudiger het gezicht. Een eenvoudig, kaal gezicht laat zich makkelijker lezen. Gezichtsuitdrukkingen, zo wist Darwin reeds, spelen een belangrijke rol in het sociale leven van primaten. Ze drukken woede, angst, en welwillendheid uit. Indviduen met eenvoudige gezichten in complexe, grote sociale groepen hebben een voordeel omdat hun soortgenoten makkelijker hun gelaatsuitdrukking kunnen lezen, wat de interactie met anderen verbetert.
Toegepast op de mens, zien we dat deze hypothese voorspelt dat mensen (die de grootste en meest complexe groepen hebben van alle primaten) een zeer eenvoudige gelaatsstructuur hebben. Het gezicht van de mens is kaal en onversierd (op gelaats- en kruinbeharing na), en vertoont zeer weinig kleurverschillen: de huid is egaal van kleur, en de enige kleurverschillen concentreren zich in de mond, ogen en wenkbrauwen, die erg belangrijk zijn voor het uitdrukken van emoties, en die door het kleurverschil worden geaccentueerd.

Januari 2012

12/1/2012: Webcast lezing Richard Dawkins door Rijksuniversiteit Groningen

Op donderdag 12 januari 2012 organiseert Rijksuniversiteit Groningen (NL) een webcast van een lezing door evolutiebioloog en auteur Richard Dawkins met als thema: 'Darwin's Five Bridges'.
De lezing vindt plaats naar aanleiding van de officiële opening van de Linnaeusborg in Groningen op 13 januari. Dit nieuwe gebouw huisvest sinds 2011 het Centre for Biology and Life Sciences. De Rijksuniversiteit Groningen behoort als hechte partner van UGent tot het U4 netwerk. U4 is het strategisch samenwerkingsverband tussen de Universiteit Gent, de Georg-August Universität Göttingen, Uppsala Universitet en de Rijksuniversiteit Groningen. Dit preferentieel partnerschap omvat gezamenlijke Europese en internationale projecten en gezamenlijke initiatieven in onderzoek en onderwijs. Daartoe behoort ook het virtueel openstellen van colleges en lezingen.
Groningen maakt de lezing beschikbaar voor de partneruniversiteiten van het U4 netwerk via live-streaming voor publiek.

Waar en wanneer?
De lezing wordt via live-streaming uitgezonden in Auditorium C van de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte (Blandijnberg 2). De lezing start om 20u.

Meer informatie externe link
Maart 2012

24/3/2012: God is een overbodige hypothese -- Het filosofisch denken van Copernicus tot Intelligent Design

Creationisten beweren dat God de soorten onveranderlijk heeft geschapen. Deze schepping gebeurde zoals het in de bijbel staat beschreven. Bij een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal is de aarde een dikke zesduizend jaar oud. Religieuze fundamentalisten kregen zelfs een stok tussen de deur in het Amerikaanse onderwijs tot ze in de jaren tachtig teruggefloten werden door de rechter. Biologieboeken met verwijzing naar creationisme werden verboden. Sindsdien werd de fakkel overgenomen door Intelligent Design, de ‘wetenschappelijke’ variant van creationisme. Ze voeren niet het hoge woord in kerken maar richten zich tot de academische wereld. Professoren in de biochemie en neurologie willen het bestaan van een intelligent, scheppend wezen bewijzen als oorzaak van de keten van bestaan. Diametraal daartegenover staat het Darwinisme. Darwins belangrijkste inzicht, dat de biodiversiteit het resultaat is van evolutie, is nog altijd de basis van de biologie. Soorten ontstaan toevallig en blijven bestaan omdat ze in hun omgeving kunnen overleven en zich reproduceren.
 
In deze cursus onderzoeken we aan welke criteria wetenschap moet voldoen opdat sprake kan zijn van geldige uitspraken. We beginnen onze studie bij de peetvaders van de wetenschap, waarvan Thales van Milete de belangrijkste figuur was. Tijdgenoten én creationisten Plato en Aristoteles plaatsten de goden terug op de eerste plaats. In de Nieuwe Tijd ontstond de moderne wetenschap uit de constellatie van godsdienst, filosofie en wetenschap. Het speelveld van God wordt naarmate de wetenschap evolueert, kleiner en kleiner totdat er geen plaats meer is voor god. Of toch? Staat er ons een revival van god te wachten in het wetenschappelijk onderzoek?
 
Docent: Stefan Joosten
 
CURSUSLOCATIE:
Brugge, Hof van Watervliet, Oude Burg 27
6 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 11/2/2012 - 18/2/2012 - 3/3/2012 - 10/3/2012 - 17/3/2012 - 24/3/2012
 
CURSUSGELD: 73,00 euro • 70,00 euro (-26/+60) • 62,50 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link

17/3/2012: God is een overbodige hypothese -- Het filosofisch denken van Copernicus tot Intelligent Design

Creationisten beweren dat God de soorten onveranderlijk heeft geschapen. Deze schepping gebeurde zoals het in de bijbel staat beschreven. Bij een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal is de aarde een dikke zesduizend jaar oud. Religieuze fundamentalisten kregen zelfs een stok tussen de deur in het Amerikaanse onderwijs tot ze in de jaren tachtig teruggefloten werden door de rechter. Biologieboeken met verwijzing naar creationisme werden verboden. Sindsdien werd de fakkel overgenomen door Intelligent Design, de ‘wetenschappelijke’ variant van creationisme. Ze voeren niet het hoge woord in kerken maar richten zich tot de academische wereld. Professoren in de biochemie en neurologie willen het bestaan van een intelligent, scheppend wezen bewijzen als oorzaak van de keten van bestaan. Diametraal daartegenover staat het Darwinisme. Darwins belangrijkste inzicht, dat de biodiversiteit het resultaat is van evolutie, is nog altijd de basis van de biologie. Soorten ontstaan toevallig en blijven bestaan omdat ze in hun omgeving kunnen overleven en zich reproduceren.
 
In deze cursus onderzoeken we aan welke criteria wetenschap moet voldoen opdat sprake kan zijn van geldige uitspraken. We beginnen onze studie bij de peetvaders van de wetenschap, waarvan Thales van Milete de belangrijkste figuur was. Tijdgenoten én creationisten Plato en Aristoteles plaatsten de goden terug op de eerste plaats. In de Nieuwe Tijd ontstond de moderne wetenschap uit de constellatie van godsdienst, filosofie en wetenschap. Het speelveld van God wordt naarmate de wetenschap evolueert, kleiner en kleiner totdat er geen plaats meer is voor god. Of toch? Staat er ons een revival van god te wachten in het wetenschappelijk onderzoek?
 
Docent: Stefan Joosten
 
CURSUSLOCATIE:
Brugge, Hof van Watervliet, Oude Burg 27
6 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 11/2/2012 - 18/2/2012 - 3/3/2012 - 10/3/2012 - 17/3/2012 - 24/3/2012
 
CURSUSGELD: 73,00 euro • 70,00 euro (-26/+60) • 62,50 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link

10/3/2012: God is een overbodige hypothese -- Het filosofisch denken van Copernicus tot Intelligent Design

Creationisten beweren dat God de soorten onveranderlijk heeft geschapen. Deze schepping gebeurde zoals het in de bijbel staat beschreven. Bij een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal is de aarde een dikke zesduizend jaar oud. Religieuze fundamentalisten kregen zelfs een stok tussen de deur in het Amerikaanse onderwijs tot ze in de jaren tachtig teruggefloten werden door de rechter. Biologieboeken met verwijzing naar creationisme werden verboden. Sindsdien werd de fakkel overgenomen door Intelligent Design, de ‘wetenschappelijke’ variant van creationisme. Ze voeren niet het hoge woord in kerken maar richten zich tot de academische wereld. Professoren in de biochemie en neurologie willen het bestaan van een intelligent, scheppend wezen bewijzen als oorzaak van de keten van bestaan. Diametraal daartegenover staat het Darwinisme. Darwins belangrijkste inzicht, dat de biodiversiteit het resultaat is van evolutie, is nog altijd de basis van de biologie. Soorten ontstaan toevallig en blijven bestaan omdat ze in hun omgeving kunnen overleven en zich reproduceren.
 
In deze cursus onderzoeken we aan welke criteria wetenschap moet voldoen opdat sprake kan zijn van geldige uitspraken. We beginnen onze studie bij de peetvaders van de wetenschap, waarvan Thales van Milete de belangrijkste figuur was. Tijdgenoten én creationisten Plato en Aristoteles plaatsten de goden terug op de eerste plaats. In de Nieuwe Tijd ontstond de moderne wetenschap uit de constellatie van godsdienst, filosofie en wetenschap. Het speelveld van God wordt naarmate de wetenschap evolueert, kleiner en kleiner totdat er geen plaats meer is voor god. Of toch? Staat er ons een revival van god te wachten in het wetenschappelijk onderzoek?
 
Docent: Stefan Joosten
 
CURSUSLOCATIE:
Brugge, Hof van Watervliet, Oude Burg 27
6 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 11/2/2012 - 18/2/2012 - 3/3/2012 - 10/3/2012 - 17/3/2012 - 24/3/2012
 
CURSUSGELD: 73,00 euro • 70,00 euro (-26/+60) • 62,50 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link

03/3/2012: God is een overbodige hypothese Het filosofisch denken van Copernicus tot Intelligent Design

Creationisten beweren dat God de soorten onveranderlijk heeft geschapen. Deze schepping gebeurde zoals het in de bijbel staat beschreven. Bij een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal is de aarde een dikke zesduizend jaar oud. Religieuze fundamentalisten kregen zelfs een stok tussen de deur in het Amerikaanse onderwijs tot ze in de jaren tachtig teruggefloten werden door de rechter. Biologieboeken met verwijzing naar creationisme werden verboden. Sindsdien werd de fakkel overgenomen door Intelligent Design, de ‘wetenschappelijke’ variant van creationisme. Ze voeren niet het hoge woord in kerken maar richten zich tot de academische wereld. Professoren in de biochemie en neurologie willen het bestaan van een intelligent, scheppend wezen bewijzen als oorzaak van de keten van bestaan. Diametraal daartegenover staat het Darwinisme. Darwins belangrijkste inzicht, dat de biodiversiteit het resultaat is van evolutie, is nog altijd de basis van de biologie. Soorten ontstaan toevallig en blijven bestaan omdat ze in hun omgeving kunnen overleven en zich reproduceren.

In deze cursus onderzoeken we aan welke criteria wetenschap moet voldoen opdat sprake kan zijn van geldige uitspraken. We beginnen onze studie bij de peetvaders van de wetenschap, waarvan Thales van Milete de belangrijkste figuur was. Tijdgenoten én creationisten Plato en Aristoteles plaatsten de goden terug op de eerste plaats. In de Nieuwe Tijd ontstond de moderne wetenschap uit de constellatie van godsdienst, filosofie en wetenschap. Het speelveld van God wordt naarmate de wetenschap evolueert, kleiner en kleiner totdat er geen plaats meer is voor god. Of toch? Staat er ons een revival van god te wachten in het wetenschappelijk onderzoek?

Docent: Stefan Joosten

CURSUSLOCATIE:
Brugge, Hof van Watervliet, Oude Burg 27
6 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 11/2/2012 - 18/2/2012 - 3/3/2012 - 10/3/2012 - 17/3/2012 - 24/3/2012

CURSUSGELD: 73,00 euro • 70,00 euro (-26/+60) • 62,50 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link
Februari 2012

18/2/2012: God is een overbodige hypothese -- Het filosofisch denken van Copernicus tot Intelligent Design

Creationisten beweren dat God de soorten onveranderlijk heeft geschapen. Deze schepping gebeurde zoals het in de bijbel staat beschreven. Bij een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal is de aarde een dikke zesduizend jaar oud. Religieuze fundamentalisten kregen zelfs een stok tussen de deur in het Amerikaanse onderwijs tot ze in de jaren tachtig teruggefloten werden door de rechter. Biologieboeken met verwijzing naar creationisme werden verboden. Sindsdien werd de fakkel overgenomen door Intelligent Design, de ‘wetenschappelijke’ variant van creationisme. Ze voeren niet het hoge woord in kerken maar richten zich tot de academische wereld. Professoren in de biochemie en neurologie willen het bestaan van een intelligent, scheppend wezen bewijzen als oorzaak van de keten van bestaan. Diametraal daartegenover staat het Darwinisme. Darwins belangrijkste inzicht, dat de biodiversiteit het resultaat is van evolutie, is nog altijd de basis van de biologie. Soorten ontstaan toevallig en blijven bestaan omdat ze in hun omgeving kunnen overleven en zich reproduceren.

In deze cursus onderzoeken we aan welke criteria wetenschap moet voldoen opdat sprake kan zijn van geldige uitspraken. We beginnen onze studie bij de peetvaders van de wetenschap, waarvan Thales van Milete de belangrijkste figuur was. Tijdgenoten én creationisten Plato en Aristoteles plaatsten de goden terug op de eerste plaats. In de Nieuwe Tijd ontstond de moderne wetenschap uit de constellatie van godsdienst, filosofie en wetenschap. Het speelveld van God wordt naarmate de wetenschap evolueert, kleiner en kleiner totdat er geen plaats meer is voor god. Of toch? Staat er ons een revival van god te wachten in het wetenschappelijk onderzoek?

Docent: Stefan Joosten

CURSUSLOCATIE:
Brugge, Hof van Watervliet, Oude Burg 27
6 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 11/2/2012 - 18/2/2012 - 3/3/2012 - 10/3/2012 - 17/3/2012 - 24/3/2012

CURSUSGELD: 73,00 euro • 70,00 euro (-26/+60) • 62,50 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link

11/2/2012: God is een overbodige hypothese -- Het filosofisch denken van Copernicus tot Intelligent Design

Creationisten beweren dat God de soorten onveranderlijk heeft geschapen. Deze schepping gebeurde zoals het in de bijbel staat beschreven. Bij een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal is de aarde een dikke zesduizend jaar oud. Religieuze fundamentalisten kregen zelfs een stok tussen de deur in het Amerikaanse onderwijs tot ze in de jaren tachtig teruggefloten werden door de rechter. Biologieboeken met verwijzing naar creationisme werden verboden. Sindsdien werd de fakkel overgenomen door Intelligent Design, de ‘wetenschappelijke’ variant van creationisme. Ze voeren niet het hoge woord in kerken maar richten zich tot de academische wereld. Professoren in de biochemie en neurologie willen het bestaan van een intelligent, scheppend wezen bewijzen als oorzaak van de keten van bestaan. Diametraal daartegenover staat het Darwinisme. Darwins belangrijkste inzicht, dat de biodiversiteit het resultaat is van evolutie, is nog altijd de basis van de biologie. Soorten ontstaan toevallig en blijven bestaan omdat ze in hun omgeving kunnen overleven en zich reproduceren.

In deze cursus onderzoeken we aan welke criteria wetenschap moet voldoen opdat sprake kan zijn van geldige uitspraken. We beginnen onze studie bij de peetvaders van de wetenschap, waarvan Thales van Milete de belangrijkste figuur was. Tijdgenoten én creationisten Plato en Aristoteles plaatsten de goden terug op de eerste plaats. In de Nieuwe Tijd ontstond de moderne wetenschap uit de constellatie van godsdienst, filosofie en wetenschap. Het speelveld van God wordt naarmate de wetenschap evolueert, kleiner en kleiner totdat er geen plaats meer is voor god. Of toch? Staat er ons een revival van god te wachten in het wetenschappelijk onderzoek?

Docent: Stefan Joosten

CURSUSLOCATIE:
Brugge, Hof van Watervliet, Oude Burg 27
6 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 11/2/2012 - 18/2/2012 - 3/3/2012 - 10/3/2012 - 17/3/2012 - 24/3/2012

CURSUSGELD: 73,00 euro • 70,00 euro (-26/+60) • 62,50 euro (leden)
INFO & INSCHRIJVINGEN
www.amarant.be • 070/233 048

Meer informatie externe link

16/2/2012: Charles Darwin - De mens in het evolutionaire wereldbeeld

Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden On the Origin of Species. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’. Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie? Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht.
 
Docente: Lutgart Vanlerberghe
 
Gent, Geuzenhuis, Kantienberg 9
4 donderdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 26/1/2012 - 2/2/2012 - 9/2/2012 - 16/2/2012
 
CURSUSGELD: 49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link

09/2/2012: Charles Darwin - De mens in het evolutionaire wereldbeeld

Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden On the Origin of Species. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’. Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie? Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht.
 
Docente: Lutgart Vanlerberghe
 
Gent, Geuzenhuis, Kantienberg 9
4 donderdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 26/1/2012 - 2/2/2012 - 9/2/2012 - 16/2/2012
 
CURSUSGELD: 49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link

02/2/2012: Charles Darwin - De mens in het evolutionaire wereldbeeld

Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden On the Origin of Species. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’. Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie? Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht.
 
Docente: Lutgart Vanlerberghe
 
Gent, Geuzenhuis, Kantienberg 9
4 donderdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 26/1/2012 - 2/2/2012 - 9/2/2012 - 16/2/2012
 
CURSUSGELD
:
49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link
Januari 2012

26/1/2012: Charles Darwin - De mens in het evolutionaire wereldbeeld

Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden On the Origin of Species. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’. Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook.
Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie? Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht.

Docente: Lutgart Vanlerberghe

Gent, Geuzenhuis, Kantienberg 9
4 donderdagnamiddagen van 14:00 tot 16:30 uur - 26/1/2012 - 2/2/2012 - 9/2/2012 - 16/2/2012

CURSUSGELD:
49,00 euro • 47,00 euro (-26/+60) • 42,00 euro (leden)

Meer informatie externe link
November 2011

28/11/2011: Lezing door Joshua Tybur, The Evolution of Disgust

's Avonds om 17u30, Auditorium A, Blandijnberg 2, Universiteit Gent. Deze lezing is gratis en vrij toegankelijk.

Disgust is commonly viewed as an adaptation for neutralizing infectious disease threats. However, a number of disgust elicitors have no clear connection to infectious disease, including some sexual behaviors (e.g., large age differences between partners; incest), and some moralized violations (e.g., embezzling money from charities). Several theories have been proposed to account for how and why disgust operates so broadly. Here, I propose that “disgust” constitutes three distinct domains that are functionally specialized for neutralizing threats posed by pathogens, costly sexual behaviors, and cooperative interactions. I argue that a nuanced understanding of the evolutionary psychology of disgust can offer fruitful insights into multiple research areas, including how humans navigate the mating market, how people avoid poor social exchange partners and advertise themselves as valuable partners, and how to measure and interpret psychological aspects of pathogen avoidance.

Palmvarens zijn geen levende fossielen

N.S.Nagalingum et al., Science 334, 796(2011). - N.S.Nagalingum et al., Science 334, 796(2011).

Sommige soorten, zoals ginkgo's, coelacanthen en degenkrabben, behoren tot groepen die vroeger veel talrijker waren dan nu. Dergelijke organismen worden vaak 'levende fossielen' genoemd, vooral wanneer hun morfologie (vormgeving) erg goed lijkt op die van hun voorouders. Palmvarens worden beschouwd als een klassiek voorbeeld van een levend fossiel. Zij bestaan bestaan al erg lang, en genoten hun grootste diversiteit tijdens het Jura-Krijt tijdperk (200 miljoen tot 66 miljoen jaar geleden), toen ook de dinosauriërs hun hoogtij vierden. Ze kwamen echter in concurrentie met bloeiende planten, waaronder een groot aantal moderne bomen, die niet op naakte zaden maar op de bevruchting van insecten rekenen (Palmvarens zijn naaktzadig; de bevruchting gebeurt via windbestuiving). Als gevolg daarvan verminderde hun diversiteit. Palmvarens vandaag lijken erg goed op hun voorouders honderden miljoenen jaren geleden: hun morfologie is quasi onveranderd, zoals te zien op de afbeelding. Daardoor meenden onderzoekers tot nu toe dat de huidige palmvarens zonder veel veranderingen afstammelingen zijn van soorten die 200 miljoen jaar geleden.

palmvarens
Uit recente moleculaire analyse (i.e., analyse van het genetisch materiaal) van de huidige palmvarens, gepubliceerd in Nature, blijkt dit beeld niet te kloppen. Hieruit blijkt dat de ongeveer 300 soorten palmvarens vandaag afstammen van een zeer klein aantal voorouders. De bottleneck (periode waarin de soort bijna uitstierf) vond plaats tijdens het Mioceen, wat amper 12 miljoen jaar geleden is. We kunnen hieruit concluderen dat palmvarens geen levende fossielen zijn. Helaas hebben vele levende fossielen, waaronder de ginkgo, slechts één overlevende soort, waardoor het niet mogelijk is om een moleculaire datering te maken van de ouderdom ervan (men heeft minstens 2 soorten nodig om de moleculaire klok te 'kalibreren').

Reeds 45000 jaar geleden mensen in Noordwest Europa

Benazzi et al. Early dispersal of modern humans in Europe. Nature, 2011, doi:10.1038/nature10617

Twee melkkiezen uit Italië (zie figuur) en een kaakfragment uit het Verenigd Koninkrijk zijn de oudste restanten van Homo sapiens in Europa. De nieuwe datering van deze fossielen ligt tussen de 45000 en 41000 jaar. De datering is belangrijk om twee redenen. Ten eerste dicht het een hiaat tussen de oudste modern menselijke fossielen en de oudste modern menselijke werktuigen. Hoewel er in Europa diverse stenen werktuigen die worden toegeschreven aan Homo sapiens van ca. 43000 jaar oud zijn, zijn fossiele resten van anatomisch moderne mensen uit dezelfde periode erg zeldzaam.

tanden
Ten tweede, de datering suggereert dat anatomisch moderne mensen en Neanderthalers langer op dezelfde plaats samen leefden dan eerder werd aangenomen. De twee melkkiezen van Italië (Grotta del Cavallo, Apulia) zijn onomstreden afkomstig van anatomisch moderne Homo sapiens. Cavallo is een belangrijke vindplaats van een technologische industrie die wordt geassocieerd met Neanderthalers, het Uluzien. Deze technologie is een stuk complexer dan de gebruikelijke Neanderthaler werktuigen, en omvat ondermeer ivoren werktuigen en lichaamsversiering (bijvoorbeeld kralen). Sommige auteurs, zoals Francesco d'Errico, stelden op basis van de ouderdom van het Uluzien dat de Neanderthaler makers ervan zelf verantwoordelijk waren voor deze technologische innovaties, met andere woorden: Neanderthalers zouden onafhankelijk van Homo sapiens deze innovaties hebben bedacht. Maar deze redenering was gebaseerd op het feit dat Homo sapiens fossielen pas veel later verschenen dan de Uluzien industrie. Het feit dat de melkkiezen in Cavallo duidelijk Homo sapiens tanden zijn, maakt deze hypothese een stuk minder waarschijnlijk.

Natuurlijke selectie en menselijke vervuiling

Isaac Wirgin et al., Science, vol 311, 2011, Whitehead et al., Proc. R. Soc. B published online 6 Ju - http://www.economist.com/node/21534749?goback=%2Egde_48191_member_77852275

Door de mens veroorzaakte vervuiling speelt een belangrijke rol in natuurlijke selectie. Het klassieke voorbeeld is de berkenspanner, een mot die verkleurde van wit naar grauw toen de berken waarop hij zat grauw werden door de luchtverontreiniging.
Een recenter mooi voorbeeld is de resistentie van bepaalde vissoorten tegen PCBs. In de Verenigde Staten werd het vrij dumpen van PCBs in water enkele decennia geleden reeds verboden, maar tussen ca. 1945 en 1975 werden er veel PCBs geloosd in het water van de Hudson rivier. Sporen daarvan zijn nog steeds te vinden in het water. PCBs, die worden gebruikt om isolatiemateriaal, koelmateriaal en verpakkingen te maken, zijn erg toxisch voor vissen. Antlantische vissen (Microgradus tomcod) ontwikkelden een resistentie tegen PCBs door een kleine mutatie. PCBs zijn dodelijk omdat ze zich binden aan het eiwit AHR (atol hydrocarbon receptie), waardoor dit eiwit niet goed meer functioneert, en de genexpressie wordt verhinderd. Microgradus tomcod heeft een ongewone AHR molecule, waarin twee aminozuren ontbreken. Deze gewijzigde versie van AHR bindt niet zo makkelijk aan PCBs, waardoor de vissen die het gen dragen dat de nieuwe versie van AHR aanmaakt, immuun zijn aan PCB vergiftiging.

killivis
Er is een gelijkaardige situatie bij New Bedford killivissen. Deze vissen hebben geen ontbrekende aminozuren in hun AHR eiwitten, maar variaties in de manier waarop ze verbonden zijn. Ook deze variaties maken dat PCBs minder goed kunnen binden aan het AHR eiwit. Beide vissoorten illustreren hoe zelfs de kleinste genetische mutaties adaptief kunnen zijn.

Waarom chimpansees geen Alzheimer krijgen

Chet C. Sherwood et al., PNAS 2001, vol. 108, no. 32, 13029–13034, - PNAS 2001, vol. 108, no. 32, 13029–13034, www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.1016709108

Een van de uitdagingen van de moderne geneeskunde zijn neurodegeneratieve aandoeningen, zoals Alzheimer en Parkinson syndroom. Door de steeds toenemende levensverwachting stijgt het aantal patiënten met dergelijke aandoeningen. Maar zelfs als we hen buiten beschouwing laten, vertoont ook het normale menselijke brein ouderdomsverschijnselen, zoals een minder goed werkgeheugen. Vanaf de middelbare leeftijd (ca 50 jaar) begint bij de meeste mensen het hersenvolume geleidelijk aan af te nemen. Is dit ook zo bij andere mensapen?
Sherwood en collega's, in een recent artikel in de Proceedings of the National Academy USA vergeleken de effecten van ouderdom in de hersenen bij de mens en bij chimpansees. Wanneer chimpansees eind de dertig worden, beginnen ze fysieke ouderdomsverschijnselen te vertonen. Desondanks is hun brein nog in excellente conditie: er is nauwelijks sprake van een vermindering in hersenvolume. In hun staalname van oudere mensen bleek er wel degelijk een vermindering in hersenvolume te zijn. De auteurs keken toen naar het effect van leeftijd: aangezien chimpansees zelden ouder dan 40 worden, waren de oude chimpansees significant minder oud dan de oude mensen in hun studie. Zodra ze dit verschil in rekening brachten, verdween het effect. Het menselijke brein begint dus pas te verouderen op het moment waarop andere mensapen al dood zijn.

oude chimp
Tijdens de menselijke evolutie heeft een sterke toename van de levensverwachting plaatsgevonden. Hoewel mensen voor de ontwikkeling van de geneeskunde minder oud werden dan nu, waren leeftijden van 50 en zelfs 60 jaar niet ongewoon bij prehistorische jagers-verzamelaars. Er zijn diverse theorieën die deze hogere levensverwachting bij de mens verklaren, waaronder de grootmoederhypothese, die stelt dat zorg door grootouders (voornamelijk grootmoeders) selectiedruk heeft uitgeoefend op de levensduur.
De hoge ouderdom die mensen kunnen bereiken heeft echter ook een prijs: wij zijn de enige primatensoort waarbij er een merkbare cognitieve achteruitgang plaatsheeft bij gevorderde leeftijd.

Oktober 2011

18/10/2011: Sterrenkundige argumenten tegen het creationisme

Kunnen we de 13,7 miljard jaar geschiedenis van de kosmos, beginnend bij de Big Bang en evoluerend tot het geheel van sterrenstelsels, omgeven door donkere materie en uitdijend ten gevolge van een soort anti-zwaartekracht, interpreteren als het bedenksel van een intelligente ontwerper? Vooral op het vlak van de biologie stelt het zogenaamde creationisme zich steeds militanter op, maar niet alleen de aanhangers van de evolutietheorie gaan daarbij terecht fundamentele bezwaren formuleren, ook wetenschappers uit andere onderzoeksdomeinen kunnen zich geenszins verzoenen met dergelijke vorm van onwetenschappelijk denken. Zo kunnen vanuit de sterrenkunde een aantal argumenten naar voren gebracht worden om het idee van intelligent design vierkant tegen te spreken. Prof. Walter Van Rensbergen is hoofd van de Vakgroep Theoretische Astrofysica van de Vrije Universiteit Brussel.

Lezing prof. Walter Van Rensbergen (VUB)

Dinsdag 18 oktober 2011, 19.30 uur
Masereelhuis, Filips van Arteveldestraat 35, 9000 Gent
Prijs: masereelfondsleden 3 euro, niet-leden 5 euro
Graag een seintje: gent[at]masereelfonds.be of 09/225 38 53

Meer informatie externe link

Oudste voorouder placentale zoogdieren gevonden

Zhe-Xi Luo, Chong-Xi Yuan, Qing-Jin Meng & Qiang Ji - Nature 476, 442–445 (25 August 2011) doi:10.1038/nature10291

De oudste eutheria, de directe voorouderlijke groep waar de huidige placentale zoogdieren (zoogdieren met een baarmoeder en placenta) uit afstammen, is recent ontdekt in Noordoostelijk China. Het opmerkelijk goed geconserveerd fossiel, Juramaia sinensis, was 160 miljoen jaar oud, en leek op een spitsmuis. De tanden zijn typerend voor de eutheria, het heeft 3 molaren en 5 premolaren. Aangezien de eutheria niet de buideldieren omvatten, wijst dit fossiel uit dat de spitsing tussen de mammalia en marsupalia (placentale zoogdieren en buideldieren) eerder plaatsvond dan gedacht. De splitsing tussen beide groepen werd tevoren geschat op 120 miljoen jaar, gebaseerd op fossiel onderzoek.
De beschrijving van dit fossiel is te vinden in het vakblad Nature, http://www.nature.com/nature/journal/v476/n7361/full/nature10291.html.

Juramaia sinensis

November 2011

19/11/2011: Lezingen over het creationisme door Numbers en Hameed

Waar: Zebrastraat, Gent
Wanneer: zaterdag 19 november om 19h30
Vaak beschouwen mensen het creationisme als een bizar, Amerikaans fenomeen. Maar ook buiten de landsgrenzen van de Verenigde Staten zijn creationisten vaak actief: van Canada tot Korea, van Nederland tot Australië, over de gehele wereld steken creationistische organisaties de kop op, met soms kwalijke gevolgen voor het wetenschappelijk onderwijs.
In 2007 vond de Europese Raad het dringend tijd een resolutie uit te vaardigen waarin ze waarschuwde voor de gevaren van het creationisme voor het onderwijs en de democratie. Maar, in het werkdocument dat aan de resolutie vooraf ging, stonden niet enkel incidenten die verband hielden met christelijk creationisme. In verschillende Europese landen, waaronder België, lieten ook Islamitische creationisten van zich horen.
Deze avond willen we aandacht besteden aan zowel de globalisering van het creationisme als aan de verspreiding van het Islamitisch creationisme in Europa. Daartoe hebben we twee bijzondere gasten uitgenodigd:
Ronald Numbers, Hilldale Professor of History of Science and Medecine and of Religious Studies aan de universiteit van Wisconsin en auteur van het standaardwerk over de geschiedenis van het creationisme, The Creationists. From Scientific Creationism to Intelligent Design
Salman Hameed, Professor of Integrated Science and Humanities aan Hampshire College in Massachusetts, waar hij les geeft over de geschiedenis van wetenschap en religie en over wetenschap in de Islamwereld. Momenteel bestudeert Salman Hameed de opkomst van het creationisme in de Islamitische wereld en de manieren waarop moslims de relatie tussen wetenschap en religie benaderen. De avond zal in goede banen worden geleid door Johan Braeckman, professor in de Wijsbegeerte aan de Universiteit Gent.
De inkom is gratis. Allen van harte welkom!
Georganiseerd door de vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschappen, Universiteit Gent, met de vriendelijke steun van de Zebrastraat en het Fonds Lucien De Coninck.
Voor meer info, e-mail naar Stefaan Blancke: stefaan.blancke[at]ugent[dot]be

Oktober 2011

22/10/2011: Amarant cursus Ontstaan en evolutie van de mens

Het proces van menswording of hoe we menselijk werden
Sinds Charles Darwin in 1859 zijn evolutietheorie publiceerde is de mens een organisme dat zoals alle andere in de loop van miljarden jaren evolutie ontstond uit één enkele oerlevensvorm. De speciale positie, als tussenschakel tussen God en het dierenrijk, die de mens in het pre-evolutionaire wereldbeeld genoot, werd hierdoor teniet gedaan. Maar hoewel de mens heel wat gemeenschappelijk heeft met de dieren, blijft hij toch een buitenbeentje: zijn grote brein en taal onderscheiden hem van zijn meest nabije verwanten, de mensapen. In deze lezingen behandelen we de evolutie van de mens, wie onze voorouders waren en hoe de huidige mens evolueerde uit de primaten en de zoogdieren. We bekijken o.a. hoe in de loop van de 20ste eeuw de zoektocht naar menselijke fossielen de puzzel van onze afstamming vorm gaf. Verder zoomen we in op wat het DNA leert over onze origine, hoe de mens en zijn voorouders zich in de loop van de evolutie over de wereld verspreidden en welke de huidige ideeën zijn betreffende het ontstaan van de taal en de evolutie van het brein.

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Locatie: Aalst, Cultuurcentrum De Werf, Molenstraat 51
Tijd: 4 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 24/9/2011 - 1/10/2011 - 8/10/2011 - 22/10/2011

Prijzen: 49,00 euro, 47,00 euro (-26/+60), 42,00 euro (leden)

Info & inschrijvingen
www.amarant.be
070/233 048

Meer informatie externe link

08/10/2011: Amarant cursus Ontstaan en evolutie van de mens

Het proces van menswording of hoe we menselijk werden
Sinds Charles Darwin in 1859 zijn evolutietheorie publiceerde is de mens een organisme dat zoals alle andere in de loop van miljarden jaren evolutie ontstond uit één enkele oerlevensvorm. De speciale positie, als tussenschakel tussen God en het dierenrijk, die de mens in het pre-evolutionaire wereldbeeld genoot, werd hierdoor teniet gedaan. Maar hoewel de mens heel wat gemeenschappelijk heeft met de dieren, blijft hij toch een buitenbeentje: zijn grote brein en taal onderscheiden hem van zijn meest nabije verwanten, de mensapen. In deze lezingen behandelen we de evolutie van de mens, wie onze voorouders waren en hoe de huidige mens evolueerde uit de primaten en de zoogdieren. We bekijken o.a. hoe in de loop van de 20ste eeuw de zoektocht naar menselijke fossielen de puzzel van onze afstamming vorm gaf. Verder zoomen we in op wat het DNA leert over onze origine, hoe de mens en zijn voorouders zich in de loop van de evolutie over de wereld verspreidden en welke de huidige ideeën zijn betreffende het ontstaan van de taal en de evolutie van het brein.

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Locatie: Aalst, Cultuurcentrum De Werf, Molenstraat 51
Tijd: 4 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 24/9/2011 - 1/10/2011 - 8/10/2011 - 22/10/2011

Prijzen: 49,00 euro, 47,00 euro (-26/+60), 42,00 euro (leden)

Info & inschrijvingen
www.amarant.be
070/233 048

Meer informatie externe link

01/10/2011: Amarant cursus Ontstaan en evolutie van de mens

Het proces van menswording of hoe we menselijk werden
Sinds Charles Darwin in 1859 zijn evolutietheorie publiceerde is de mens een organisme dat zoals alle andere in de loop van miljarden jaren evolutie ontstond uit één enkele oerlevensvorm. De speciale positie, als tussenschakel tussen God en het dierenrijk, die de mens in het pre-evolutionaire wereldbeeld genoot, werd hierdoor teniet gedaan. Maar hoewel de mens heel wat gemeenschappelijk heeft met de dieren, blijft hij toch een buitenbeentje: zijn grote brein en taal onderscheiden hem van zijn meest nabije verwanten, de mensapen. In deze lezingen behandelen we de evolutie van de mens, wie onze voorouders waren en hoe de huidige mens evolueerde uit de primaten en de zoogdieren. We bekijken o.a. hoe in de loop van de 20ste eeuw de zoektocht naar menselijke fossielen de puzzel van onze afstamming vorm gaf. Verder zoomen we in op wat het DNA leert over onze origine, hoe de mens en zijn voorouders zich in de loop van de evolutie over de wereld verspreidden en welke de huidige ideeën zijn betreffende het ontstaan van de taal en de evolutie van het brein.

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Locatie: Aalst, Cultuurcentrum De Werf, Molenstraat 51
Tijd: 4 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 24/9/2011 - 1/10/2011 - 8/10/2011 - 22/10/2011

Prijzen: 49,00 euro, 47,00 euro (-26/+60), 42,00 euro (leden)

Info & inschrijvingen
www.amarant.be
070/233 048

Meer informatie externe link
September 2011

24/9/2011: Amarant cursus Ontstaan en evolutie van de mens

Het proces van menswording of hoe we menselijk werden
Sinds Charles Darwin in 1859 zijn evolutietheorie publiceerde is de mens een organisme dat zoals alle andere in de loop van miljarden jaren evolutie ontstond uit één enkele oerlevensvorm. De speciale positie, als tussenschakel tussen God en het dierenrijk, die de mens in het pre-evolutionaire wereldbeeld genoot, werd hierdoor teniet gedaan. Maar hoewel de mens heel wat gemeenschappelijk heeft met de dieren, blijft hij toch een buitenbeentje: zijn grote brein en taal onderscheiden hem van zijn meest nabije verwanten, de mensapen. In deze lezingen behandelen we de evolutie van de mens, wie onze voorouders waren en hoe de huidige mens evolueerde uit de primaten en de zoogdieren. We bekijken o.a. hoe in de loop van de 20ste eeuw de zoektocht naar menselijke fossielen de puzzel van onze afstamming vorm gaf. Verder zoomen we in op wat het DNA leert over onze origine, hoe de mens en zijn voorouders zich in de loop van de evolutie over de wereld verspreidden en welke de huidige ideeën zijn betreffende het ontstaan van de taal en de evolutie van het brein.

Docente: Lutgart Vanlerberghe
Locatie: Aalst, Cultuurcentrum De Werf, Molenstraat 51
Tijd: 4 zaterdagvoormiddagen van 10:00 tot 12:30 uur - 24/9/2011 - 1/10/2011 - 8/10/2011 - 22/10/2011

Prijzen: 49,00 euro, 47,00 euro (-26/+60), 42,00 euro (leden)

Info & inschrijvingen
www.amarant.be
070/233 048

Meer informatie externe link

Mensen uit donkere omgevingen hebben grotere hersenen en ogen

Eiluned Pearce en Robin Dunbar, Biol. Lett. doi: 10.1098/rsbl.2011.057 - Biology Letters, doi: 10.1098/rsbl.2011.057

De intensiteit en lengte van de hoeveelheid licht die de Aarde bereikt heeft een invloed op de grootte van de ogen en hersenen bij vogels en primaten. Zoals op de foto te zien is, hebben nachtvogels en nachtprimaten vaak zeer grote oogballen, die hen in staat stellen ook kleine hoeveelheden licht op te vangen.

grote ogen
Eiluned Pearce en Robin Dunbar toonden aan dat dit patroon ook geldt voor de mens. Mensen die in omgevingen leven met minder licht hebben kleinere oogballen vergeleken met mensen die in lichtere omgevingen leven. De auteurs vonden een sterke correlatie tussen de gemiddelde grootte van de oogbal en de klimaatgordel: groepen in noordelijke omgevingen hadden grotere ogen dan die in zuiderse landen. De grootte van hersengebieden die instaan voor de verwerking van visuele informatie correleren ook met lichtintensiteit, wat kan verklaren waarom mensen in koudere (en dus vaak ook donkere) omgevingen een grotere herseninhoud hebben in vergelijking met mensen in warmere omgevingen. Desalniettemin bleek er geen verschil te zijn in de nauwkeurigheid van visuele perceptie tussen mensen in warme of koude omgevingen: onder hun natuurlijke omgevingsomstandigheden blijken mensen uit gebieden met weinig licht even goed te zien als mensen uit gebieden met veel licht. Natuurlijke selectie moet dus meer materiaal steken in hersenen en ogen bij mensen die leven in een donkere omgeving om hetzelfde niveau van gezicht te krijgen als mensen in een klaardere omgeving.

Electroreceptie bij dolfijnen

Nicole U. Czech-Damal - Proc. Royal Society London B. doi:10.1098/rspb.2011.1127

Diverse vissoorten en amfibieën zijn in staat elektrische impulsen in hun omgeving waar te nemen, maar in zoogdieren werd dit vermogen tot nu toe enkel bij vogelbekdieren geattesteerd. Bij vissen en amfibieën gebeurt electroreceptie door middel van een speciaal orgaan, het zijlijn orgaan. Bij het vogelbekdier bevinden zich receptoren in de snavel, waardoor het dier in staat is elektrische impulsen van prooidieren op te vangen. Wanneer vogelbekdieren onder water foerageren, sluiten ze hun ogen en orgen zelfs helemaal af, en vertrouwen ze exclusief op de electroreceptie.
De Guiana dolfijn (Sotalia guianensis) is het tweede zoogdier waarvan men heeft kunnen vaststellen dat het in staat is elektrische impulsen op te vangen, zo stellen Nicole U. Czech-Damal en collega's in Proceedings of the Royal Society.

dolfijn
Op de snuit van deze dolfijnen bevinden zich kleine gaatjes, die afstammen van de snorharen in ancestrale zoogdieren (zie afbeelding). Tevoren dachten onderzoekers dat dit rudimentaire overblijfselen waren van vroegere adaptaties, die nu geen nut meer hebben. Maar nu blijkt dat Guiana dolfijnen de organen in deze gaatjes gebruiken om elektrische signalen op te vangen. De gaatjes bevatten een dicht netwerk van gevoelige cellen die reageren op veranderingen in elektrische lading. Dit is een mooi voorbeeld van convergente evolutie, aangezien de anatomie van deze receptoren een geheel andere evolutionaire weg heeft gevolgd dan de snavel van het vogelbekdier of het zijlijn orgaan van vissen.

Klimaatsverandering en de impact op kleur bij bosuilen

Patrik Karell, Kari Ahola, Teuvo Karstinen, Jari Valkama & Jon E. Brommer - Nature Communications 2, vol 208 doi:10.1038/ncomms1213

Omdat soorten goed aangepast moeten zijn aan klimatologische omstandigheden, kan men verwachten dat de recente globale klimaatsverandering een substantiële impact heeft op de evolutie van planten- en diersoorten. Toch is bewijs hiervoor vooralsnog beperkt, vermoedelijk omdat het onderzoek naar klimaatgedreven evolutionaire veranderingen een jong domein is.
Het standaardvoorbeeld van micro evolutie (betrekkelijk kleine evolutionaire veranderingen) is de berkenspanner, waarover op deze site diverse artikelen te vinden zijn. De pluimage van de bosuil (Strix aluco) is een ander voorbeeld, recent gepubliceerd in Nature Communications. Deze roofvogel komt voor in grote delen van de gematigde klimaatszones in Europa. Hun pluimage kan twee kleuren aannemen: bruin (genetisch dominant) of grijs (genetisch recessief), zie foto. De bruine variant is opvallender in de sneeuw; er treedt daarom sterke selectie op tegen dit genotype, zeker tijdens winters waarin veel snel valt. Daarom lag de frequentie van de bruine variant steeds lager dan die van de grijze variant.

bosuil
De globale klimaatsverandering leidde de afgelopen 30 jaar echter tot zachtere winters met minder sneeuw in Europa, waardoor de overlevingskansen van bruine bosuilen sterk toenam. De auteurs observeerden een toename in het bruine fenotype tussen 1981 en 2008, vooral tijdens de afgelopen 10 jaar. De auteurs weten niet wat deze sterke toename kan verklaren. Aangezien de frequentie van de bruine variant overal in Europa is toegenomen, is genetische drift onwaarschijnlijk. Misschien zijn er selectieve voordelen verbonden aan bruine genotype (het is mogelijk dat een heterozygoot individu met zowel het bruine als het grijze allel een voordeel heeft, bijvoorbeeld wat betreft immunologie.
Dit article is Open access en kan hier worden verkregen: http://www.nature.com/ncomms/journal/v2/n2/full/ncomms1213.html?WT.ec_id...

Juli 2011

24/7/2011: Dagelijkse wandelingen in de Plantentuin

Dagelijks rondleidingen van 17.07.2011 tot 24.07.2011
Tijdens de Genste Feesten zijn er dagelijks gratis geleide wandelingen in de Plantentuin. De rondleidingen starten om 14.30 u en duren 1,5 uur.

Nocturnes
Bezoek op zaterdag 23 en zondag 24 juli 's avonds de Victoriaserre en bewonder de reuzenwaterlelies in bloei. Deze plant opent haar witte, geurende bloemen 's nachts. De Plantentuin is open vanaf 19 u. Er starten gratis rondleidingen tussen 20 u en 21 u. De tuin sluit om 23 u.

Kleinschalige plantenruil en tweedehandsboekenbeurs
Zondag 24 juli van 14.30u - 17u
Wie een (of meerdere) plant(en) brengt en aan de ruiltafel toevoegt mag een (of meerdere) plant(en) van ongeveer dezelfde waarde meenemen.
Het aantal aangebrachte planten (en dus ook meegenomen planten) is beperkt tot maximum vijf.
Tegelijk is er een tweedehandsbeurs met boeken over planten, tuinen en landschappen (met medewerking van Oxfam Solidariteit).
Een unieke gelegenheid om onze visie over de plantenwereld een beetje te verruimen!

EHBD (eerste hulp bij determinaties)
Zondag 24 juli van 14.30u tot 17u
Thuis, in de tuin, of ergens onderweg naar uw werk heeft u een een rare plant gezien? U brengt een takje van deze plant mee en een expert zoekt voor u de naam van die plant op. U kan verder nog meer nuttige informatie krijgen, over eetbaarheid, giftigheid, levensduur, groeivorm, enz., natuurlijk in de mate van de beschikbaarheid van gegevens.

Meer informatie externe link

Waar komt de handige zesde vinger bij de mol vandaan?

Christian Mitgutsch, Michael K. Richardson, Rafael Jiménez, José E. Martin, Peter Kondrashov, Meri - Biology Letters, doi: 10.1098/rsbl.2011.0494

Mollen hebben naast de gebruikelijke vijf vingers een extra 'pseudovinger', die zich vlak naast hun duim bevindt. Daarin zijn ze niet uniek. Ook de reuzenpanda heeft een extra duim. Hoewel huidige landdieren standaard vijf vingers hebben aan elke poot, was dit niet het geval bij de vroegste landdieren, zoals Acantostega. Toen deze vroege amfibieën zich op het land begaven, was er meer variatie in dactylie (aantal vingers) dan vandaag, en was het niet ongebruikelijk dat soorten vijf, zes, zeven en soms zelfs acht vingers bezaten.

mol
De anatomie van de poot van diverse soorten mollen (vanaf tweede van links) vergeleken met de anatomie van een spitsmuis (helemaal links). De extra vinger is donker weergegeven.

Hoe is de extra duim van de mol ontstaan? Om dit te onderzoeken, vergeleken Christian Mitgutsch en collega's de ontwikkeling van de extra duim bij mollen en bij hun dichtste levende verwanten, de spitsmuizen (recent gepubliceerd in Biology Letters. Spitsmuizen hebben geen extra duim. Daaruit konden de onderzoekers afleiden dat de extra duim van de mol - net als bij de panda - geen echte vinger is, maar een stuk van het polsgewricht dat zich heeft gevormd tot zesde vinger in de loop van de evolutie.
De onderzoekers vermoeden dat testosteron een rol speelt in de ontwikkeling van de extra vinger, wat zou kunnen verklaren waarom mollenvrouwtjes veel testosteron hebben vergeleken met de vrouwtjes van andere zoogdierensoorten. Niet alle mollensoorten hebben een even goed ontwikkelde zesde vinger. Bij sommige soorten, waaronder de Iberische mol (Talpa occidentale) is de extra duim zo lang als de vijf andere vingers, bij anderen is hij niet langer dan een millimeter.

Audioboek Over Het Ontstaan van Soorten beschikbaar op Librivox

Charles Darwin, ingelezen door Jozef van Giel - http://librivox.org/het-ontstaan-der-soorten-door-charles-darwin/

Op Librivox kan men het gehele Over het ontstaan van soorten (1859) beluisteren. T.C. Winkler vertaalde dit werk van Charles Darwin in het Nederlands. De vertaling werd ingelezen door Jozef van Giel. De gehele opname duurt ca. 19 uur.

Mei 2011

02/5/2011: Lezing door Prof. John Teehan, Religion in the Age of Cognitive Science

Prof. dr. John Teehan, professor in religie aan de Hofstra University te New York, zal op 2 mei een lezing geven getiteld Religion in the Age of Cognitive Science. Hij is de auteur van het vorig jaar verschenen boek In the name of God. The evolutionary origins of religious ethics and violence dat het onderwerp zal zijn van deze voordracht.
 
 
Plaats & tijd
De lezing gaat door op maandag 2 mei in het Auditorium A, Blandijnberg 2, 9000 Gent om 20 uur. De toegang is gratis. Men hoeft niet op voorhand te reserveren.
 
Abstract
Using examples from his recent book, In the Name of God: The Evolutionary Origins of Religious Morality and Violence (Wiley-Blackwell, 2010), Dr. Teehan will discuss how the cognitive sciences are opening up new avenues into the study of religion. The talk will begin with an introduction into the basic cognitive scientific explanations for the origin of religious beliefs as by-products of cognitive/emotional predispositions that evolved to serve human survival and reproductive needs. Dr. Teehan argues that as these religious beliefs tap into our evolved moral psychology they came to assume an adaptive role in human cultural evolution, allowing for the development of ever larger and more complex social groups. From this perspective a central function of religion is to promote in-group social cooperation. The several ways religions perform this role will be reviewed. A significant consequence of this in-group moral system established by religion is a moral discrimination against out-groups—this, he argues, is the ultimate source of religious violence. Having set out the theoretical work, we will then turn to a consideration of the Bible as an example of a religious text shaped by our evolved religious and moral psychology.
Dr. Teehan will conclude his talk with a consideration of the implications of this work for religious beliefs, and the role of religion in the modern world. He will also briefly discuss his current work on theological challenges raised by the cognitive science of religion (specifically the issues of justification of belief, and the problem of evil).

Meer informatie externe link

De genetica van de berkenspanner ontrafeld

Arjen E. van’t Hof en collega's - Science, 11 april 2011, DOI: 10.1126/science.1203043

De berkenspanner Biston betularia is één van de best bekende voorbeelden van natuurlijke selectie (daarom staat hij ook op de kop van deze website). In deze oorspronkelijk witte, gespikkelde mottensoort ontwikkelde zich in de loop van de 19de eeuw een donkere variant, de Biston betularia carbonaria. Door de luchtvervuiling tijdens de industriële revolutie was deze aanvankelijk zeldzame variant succesvol, omdat hij minder opviel op de door roet donker gekleurde berkenschorsen. Toen strengere normen voor roetvervuiling van kracht werden in de jaren 1970 werden de boomschorsen weer lichter, en verspreidde de bleke variant zich weer meer.

berkenspanner
De donkere en lichte variant van de berkenspanner

Een nauwkeurige analyse van het genoom van de berkenspanner door Arjan van 't Hof en collega's heeft nu licht geworpen op de genetische mutatie die verantwoordelijk is voor de donkere variant. Eerst lokaliseerden zij het kenmerk in een gensequentie op chromosoom 17. Zij onderzochten vervolgens genomen van motten die werden verzameld tussen 1925 en 2009. Hieruit bleek dat het gen dat verantwoordelijk is voor de donkere pigmentering kan worden teruggevoerd tot één variant van de gensequentie op een deel van dit chromosoom dat aan sterke natuurlijke selectie onderhevig was. van’t Hof en collega's vermoeden dat alle donkere motten hun kleuring hebben geërfd van één enkel individu. Indien de mutatie reeds langer in de populatie aanwezig zou zijn geweest, of indien zij van diverse individuen afkomstig was geweest, zou er meer variatie te vinden zijn in de regio op chromosoom 17 waar de mutatie zich voordoet.

De evolutie van talen via fylogenetische stambomen

Michael Dunn en collega's - Nature, 2011, doi:10.1038/nature09923

Talen over de wereld vertonen een grote variatie, maar hebben ook opmerkelijke gelijkenissen in hun grammaticale structuur. De vraag waar die gelijkenissen vandaan komen, is onderhevig aan debat. Sommige linguïsten, in navolging van Noam Chomsky, stellen dat gelijkenissen in grammatica kunnen worden teruggevoerd tot een aangeboren, universele grammatica: een aantal algemene, generatieve regels aan de hand waarvan kinderen een taal leren, en die kunnen worden teruggevonden in alle talen die worden gesproken. Andere linguïsten, waaronder Joshua Greenberg stellen dat gelijkenissen tussen talen een resultaat zijn van meer algemene (niet louter taalgerelateerde) cognitieve beperkingen en statistische eigenschappen van talen, die leiden tot een convergerende culturele evolutie. Zo zijn er niet eindeloos veel mogelijkheden om de woordvolgorde te variëren: je kan bijvoorbeeld onderwerp, werkwoord, lijdend voorwerp hebben, zoals in het Nederlands (hij eet een appel), onderwerp, lijdend voorwerp, werkwoord, zoals in het Latijn ("Servus puellam amat", de slaaf het meisje houdt (van)). Sommige mogelijkheden worden minder benut dan andere. Lijdend voorwerp, werkwoord, onderwerp (Appel eet hij) is bijvoorbeeld erg zeldzaam, vermoedelijk omdat het informatiever is om met het onderwerp te beginnen. Het feit dat veel talen een onderwerp, werkwoord, lijdend voorwerp structuur hebben, kan men dus wijten aan een culturele evolutie in deze talen, of in de talen die hen voorafgaan (hun "culturele voorouders"), niet aan een aangeboren universele grammatica, althans volgens Greenberg.

Michael Dunn en collega's gebruikten fylogenetische stamboomanalyse, een methode die wordt benut in de evolutiebiologie, om te ontdekken of gelijkenissen in talen het resultaat zijn van aangeboren eigenschappen, of van culturele evolutie. Hun fylogenetische methode testte stambomen van vier niet-verwante taalfamilies (de Indo-Europese, Austronesische, Bantoe, Uto-Azteekse taalfamilies) die samen meer dan 2000 talen bevatten. Indien er een aangeboren, generatieve grammatica zou ten grondslag liggen van die talen (zoals Chomsky meende), zou men veranderingen in de talen moeten kunnen detecteren die onafhankelijk zijn van de stamboom waartoe zij behoren. Uit de analyse van Dunn et al. bleek echter dat de structuren van talen geen gevolg is van een universele grammatica, maar verklaard kan worden door culturele evolutie in elk van de stambomen. Dit betekent niet dat cognitieve factoren geen enkele rol zouden spelen. Er zijn, bijvoorbeeld, grenzen aan woordlengte, die te maken hebben met het menselijk werkgeheugen. Deze studie werpt wel twijfel op Chomsky's hypothese dat er universele, geëvolueerde grammaticale regels zouden zijn, tot nog toe een basisassumptie in de linguïstiek.

April 2011

07/4/2011: Onderwijscafé: evolutietheorie versus creationisme

Toen Darwin in 1859 met "The Origin of Species" naar buiten trad was de idee van evolutie niet nieuw. Er was al een geschiedenis van ongeveer 50 jaar aan voorafgegaan. Ook na 1859 stopte de wetenschappelijke discussie niet. Het mechanisme van natuurlijke selectie dat Darwin naar voor schoof, zal maar rond het midden van de twintigste eeuw algemeen aanvaard worden.
In een eerste deel schetst Herman Reynders hoe vanaf 1800 de tijd langzaam rijp werd voor Darwins theorie en hoe zijn theorie in het neodarwinisme stevig ingebed werd in een hele reeks wetenschappelijke disciplines.
Ook vandaag is de evolutietheorie niet "af".
Linde Moriau belicht een aantal belangrijke hedendaagse discussiepunten

  • Op welk niveau heeft natuurlijke selectie invloed?
  • Is speciatie te begrijpen als gevolg van natuurlijke selectie alleen?
  • Voltrekt evolutie zich traag of snel?
  • Is het neodarwinisme aan een herziening toe?

Het onderzoek naar evolutie laat heel goed zien hoe wetenschap "werkt", hoe een wetenschappelijke theorie groeit en hoe men met een wetenschappelijke waarheid kan omgaan.
 
Gastsprekers
Herman Reynders studeerde biologie aan de KULeuven en was later gedurende 30 jaar leraar biologie en wetenschappen aan het Koninklijk Atheneum te Geel. De evolutietheorie en de evolutie van de mens waren steeds zijn stokpaardjes. Daarbij had hij steeds een grote belangstelling voor het historische kader van wetenschappelijke ontdekkingen en theorieën. Voor de "Oproep voor een Democratische School" leidde hij verschillende keren een workshop rond het thema evolutie.
Linde Moriau studeerde moleculaire biologie aan de Vrije Universiteit Brussel en onderzocht voor haar thesis de evolutie van amfibieën. Na haar studies bleef ze een jaar actief aan de VUB als onderzoekster in het laboratorium voor ontwikkelingsbiologie onder leiding van Prof. Dr. Luc Leyns. Intussen geeft ze al 6 jaar les in het secundair onderwijs. Haar voornaamste interessegebieden zijn de link tussen ontwikkelingsbiologie en evolutie (evo-devo) en het nature-nurture debat.
Linde Moriau en Herman Reynders ontmoetten elkaar binnen de "Oproep voor een Democratische School". In oktober 2009 leidden ze daar samen een workshop waarin ze het islamitisch creationisme van Harun Yahya nader onder de loep namen en onwetenschappelijk bevonden.
Ze vertegenwoordigen twee generaties biologen, met eenzelfde passie voor de evolutietheorie.
 
Praktisch
Verloop van de avond

  • Inleiding
  • Deel 1: Lezing
  • Deel 2: Uitwisseling van praktijk
  • Deel 3: Plenaire terugkoppeling en slotwoord

Einde voorzien rond 22.00 uur, met nadien mogelijkheid om verder na te praten in het café.
 
Plaats en tijd
Projectiezaal
Zebrastraat 32
9000 Gent
 
Donderdag 7 april 2011
Van 19.30u tot 22.00 uur
 
Hoe inschrijven
Inschrijven is GRATIS, doch noodzakelijk (plaatsen zijn beperkt!). Dit kan enkel via onderstaande link, ten laatste op maandag 4 april 2011. http://www.pbdgent.be/24steonderwijscafe

Meer informatie externe link

Koekoekseieren en wapenwedlopen

Mary Caswell Stoddard en Martin Stevens - doi: 10.1098/rspb.2009.2018, published online 6 January 2010 Proc. R. Soc. B

Koekoeken bouwen zelf geen nest, maar leggen hun eieren in de nesten van andere vogels. Wanneer deze het ei niet ontdekken, duwt het koekoeksjong de andere vogels of eieren uit het nest en eist het alle zorg voor zichzelf op. Er is dus behoorlijke druk door natuurlijke selectie op het herkennen en afstoten van eieren bij vogelsoorten die worden bezocht door broedparasieten als koekoeken.
In een recent overzichtsartikel gepubliceerd door de Proceedings of the Royal Society B bekijken Mary Caswell Stoddard en Martin Stevens de evolutie van het koekoeksei vanuit het oogpunt van de vogels zelf. In tegenstelling tot mensen kunnen vogels ultraviolet waarnemen. Daarom kunnen twee eieren die er voor ons identiek uitzien, er toch verschillend uitzien voor vogels. Met behulp van spectroscopie konden de onderzoekers een beter beeld krijgen van de kleuren en patronen op koekoekseieren en de eieren van de soorten waarop ze parasiteren. Hieruit bleek dat er een wapenwedloop aan de gang was tussen koekoeksoorten en hun gastheren: de koekoeken die parasiteren op vogelsoorten die sneller geneigd waren een vreemd ei uit hun nest te stoten, hebben eieren die beter lijken op die van de gastheren. Koekoeken die daarentegen op soorten parasiteren die weinig of geen eieren uit het nest stoten, hebben eieren die er opvallend anders kunnen uitzien dan die van de gastheer.

heggemus
Een koekoeksei tussen een legsel van een heggemus.

De heggemus (Prunella modularis), bijvoorbeeld, heeft eieren die relatief klein en egaal zijn, terwijl de koekoek die zich specialiseert in heggemussen een ei legt dat veel groter en gespikkeld is (zie afbeelding). Toch stoten heggemussen bijna nooit deze koekoekseieren af. Vermoedelijk is dit omdat koekoeken pas recent zijn begonnen te parasiteren op heggemussen: de wapenwedloop is hier nog niet begonnen. De grauwe klauwier (Lanius collurio) daarentegen, stoot zowat 100 % van de eieren die niet op die van haarzelf lijken af. Koekoeken die zich hierin specialiseren, leggen dan ook eieren die bijna perfect lijken op die van de gastheer, zoals te zien op de volgende afbeelding.

klauwier
Ei van een grauwe klauwier (links) en van een koekoek die hierop parasiteert (rechts).

Kortom, hoe kieskeuriger de gastheer, hoe beter het ei van de koekoek lijkt op de eieren van het onfortuinlijke broedpaar. Vooral de grootte van eventuele vlekken op de eieren blijkt een cruciale factor.

Maart 2011

22/3/2011: voorstelling van het boek Dirk Verhofstadt in gesprek met Etienne Vermeersch

Op dinsdag 22 maart om 20 uur is er de voorstelling van het boek 'Dirk Verhofstadt in gesprek met Etienne Vermeersch'. Een zoektocht naar waarheid' in Auditorium E, Blandijnberg 2 te Gent.
 
Etienne Vermeersch (1934) is emeritus-hoogleraar en al dertig jaar een van de meest toonaangevende filosofen in ons land. Oorspronkelijk studeerde hij voor priester, maar na vijf jaar trad hij uit de jezuïetenorde en werd atheïst. Hij weerlegt het bestaan van God, onderzoekt de historiek en de inhoud van de Bijbel en de Koran, en keert zich tegen de vrouwonvriendelijke praktijken in de geopenbaarde godsdiensten.
 
Vermeersch neemt heldere standpunten in over geboorte­beperking, de (bio)ethiek, het leefmilieu, de rechten van dieren, de Belgische communautaire problemen en de rol van paus Pius XII tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij verdiept zich in de oorsprong van het monotheïsme, menselijke vrijheid en hersenonderzoek, de wezenskenmerken van kunst, de onmogelijkheid van onsterfelijkheid, de constructie van een kunstmatige mens, de verhouwing tussen vrijheid en solidariteit, de betekenis van kunst, en de recente pedofilieschandalen in de katholieke kerk. Hij bewondert uiteenlopende persoonlijkheden zoals Johan Sebastian Bach, Hans en Sophie Scholl, Nelson Mandela, Ayaan Hirsi Ali, Vermeer, Baudelaire, Giorgione enHugo Claus.
 
 
In de zomer van 2010 voerde Dirk Verhofdstadt lange, indringende gesprekken Etienne Vermeersch over de thema's die de filosoof al zijn hele leven bezig houden in zijn zoektocht naar waarheid.
 
De avond wordt kort ingeleid door professor Johan Braeckman. Daarna volgt een gesprek tussen mijzelf en Etienne Vermeersch en een vragenronde met het publiek. De inkom is gratis. Wie deze voorstelling wil bijwonen moet zich wel inschrijven op mailto:verhofstadt.dirk[jeweetwelwat]telenet.be.

April 2011

23/4/2011: Evolution, een voorstelling door Corpus Acrobatics

Het Nederlandse circusgezelschap Corpus Acrobatics komt naar Kursaal Oostende met Evolution, een magische voorstelling met hoogwaardige acrobatie. Evolution is een poëtische circusshow waarin het verleden, heden en de toekomst van onze planeet samen komen. De acrobaten gebruiken hun lichaam om de schoonheid van moeder aarde te belichten. Spectaculaire acts worden gecombineerd met actuele projecties van de wereldberoemde wildlife fotograaf Frans Lanting.
 
De choreografen baseerden zich op de theorieën van Charles Darwin om het publiek te laten genieten van de perfectie van onze planeet, haar indrukwekkende natuur en ontzagwekkende levenskracht. Naast de fascinatie voor Darwin willen ze tevens bewustwording brengen aan het publiek, over de noodzakelijkheid om meer respect en bewondering voor de planeet aarde en zijn natuurlijke bronnen te tonen. Evolution is een indrukwekkende en onvergetelijke ervaring!
 
Praktische informatie:
Kursaal Oostende, 23 april, 20 u
Ticketprijzen: 32 - 27 euro (excl. reservatiekosten)
Reservatie
Bestel uw tickets hier online: www.sherpa.be
of bel 070 22 56 00, Box Office Kursaal Oostende (ma-za 13u30-18u30)
Speciale VIP arrangementen zijn beschikbaar. Mail: vip(at)kursaaloostende.be

Meer informatie externe link
Februari 2011

26/2/2011: Presentatie van Kritisch denken door Johan Braeckman

Presentatie van Kritisch denken: Hoorcollege over het ontwikkelen van heldere ideeën en argumenten, door Johan Braeckman.
6 cd’s, de speelduur per audio-cd is ongeveer een uur

Helder kritisch denken is lastiger dan het lijkt. In dit hoorcollege gaat Johan Braeckman in op de psychologische factoren die het kritisch denken bemoeilijken en laat zien hoe we correcter kunnen leren denken en onszelf kunnen behoeden voor foute manieren van redeneren.

Prof. dr. Johan Braeckman (1965) is hoogleraar aan de
Universiteit Gent en was ‘Socrates hoogleraar’ aan de
Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde meerdere boeken
over bio-ethiek, Darwin en de evolutietheorie, o.a. Darwins
moordbekentenis en De Rivier van Herakleitos (samen met Prof. E. Vermeersch).
Drie vernuftige heren, drie kritische geesten, zullen de nieuwe uitgave inleiden en voorstellen:

  • Prof. Em. Dr. Willem (Wim) Betz, Arts en gewezen professor aan de VUB, voorzitter van Skepp
  • Prof. Em. Dr. Etienne Vermeersch, doceerde diverse filosofische vakken aan de Universiteit Gent, was er vicerector en is stichtend lid van Skepp
  • Gili, beweegt zich stijlvol in het mistige universum der paragnosten. ‘Iedereen Paranormaal’ is zijn nieuwste
    productie.

Na afloop heffen we samen het glas.
Op zaterdag 26 februari 2011 om 17u in Zebrastraat Ontmoetingsruimte, Zebrastraat 32 in Gent
De toegang is gratis maar we horen graag vooraf of u komt.
Bel of mail Walry 09 222 91 67 of paul.luyten[AT]walry.be

Alle informatie
Zebrastraat, 9000 Gent tel 0474 69 36 03, werner[AT]zebrastraat.be
Home Academy Publishers, 2517 JK Den Haag tel 00 31 70 36 07 613 info[AT]home-academy.nl
Boekhandel Walry, 9000 Gent tel 09 222 91 67, boekhandel@walry.be

Interscolaire federale wedstrijd Darwin

- http://www.belspo.be/belspo/home/actua/Darwin_fold_nl.pdf

Federale wedstrijd
Interscolaire voordrachtwedstrijd: Iets nieuws, Darwin?
Voor Nederlandstalige en Franstalige leerlingen van het hoger middelbaar onderwijs.
De best geklasseerde school zal worden beloond met een vidoprojector.
Daarnaast mogen de sponsors van de wedstrijd speciale prijzen toekennen.

Uiterste indiendatum 24 februari 2011

Inlichtingen
Professor Charles Susanne, ere-decaan
Departement Biologie
Vrije Universiteit Brussel
e-mail: scharles[AT]vub.ac.be

09/2/2011: Colloquium: enseignement de l'évolution

Op 9 februari gaat aan de ULB een colloquium door met als thema "L'enseignement de l'évolution dans nos écoles".
Inschrijven is gratis maar verplicht via het volgende e-mailadres: jcbiseau(at)ulb.ac.be.
De uiterste inschrijvingsdatum is 31 januari 2011.
Locatie
ULB - Campus du Solbosch
Batiment S - Salle Dupréel
44 avenue Jeanne
1050 Brussel

Meer informatie externe link
December 2010

20/12/2010: Voorstelling uitgave van hoorcolleges door Johan Braeckman

Johan Braeckman: DARWIN EN DE EVOLUTIETHEORIE. EEN HOORCOLLEGE OVER ZIJN LEVEN, DENKEN EN DE GEVOLGEN VAN ZIJN WERK
Voorstelling van de uitgave van hoorcolleges op 4 cd’s, de speelduur per audio-cd is ongeveer een uur.
In deze hoorcolleges wordt door Johan Braeckman uiteengezet wat de moderne evolutietheorie inhoudt, hoe ze zich ontwikkelde bij haar grondlegger Charles Darwin, en hoe we kunnen nadenken over diverse actuele discussies omtrent de theorie.
Prof. dr. Johan Braeckman (1965) is hoogleraar aan de Universiteit Gent en was ‘Socrates hoogleraar’ aan de Universiteit van Amsterdam. Hij publiceerde meerdere boeken over bio-ethiek, Darwin en de evolutietheorie, o.a. Darwins moordbekentenis en De Rivier van Herakleitos (samen met Prof. E. Vermeersch). In januari 2011 brengt Home Academy een tweede CD-box van hem uit: Kritisch denken, een hoorcollege over het ontwikkelen van heldere ideeën en argumenten (6 cd’s).
 
Home Academy is sinds 2003 de uitgever van een reeks boeiende hoorcolleges. Diverse topsprekers doceren diepgaand over uiteenlopende onderwerpen. De fondslijst van Home Academy Publishers bevat uitgaven over o.a. geschiedenis, natuurwetenschappen, kunst en filosofie.
De colleges worden opgenomen met live publiek en uitgegeven op audio-cd. Voor het eerst verschijnt er nu een CD-box met een college gegeven door iemand van de Universiteit Gent. Hij is zonder meer de eerste Vlaming in het fonds van Home Academy. Wij nodigen u graag uit op de presentatie van de nieuwe uitgave.
 
Twee onderlegde heren zullen de nieuw verschenen uitgave voorstellen:

  • Paul De Moor, auteur en journalist
  • Nigel Williams, stand-up comedian

Op maandag 20 december 2010 om 20u in Zebrastraat Ontmoetingsruimte, Zebrastraat 32 in Gent
De toegang is gratis maar we horen graag vooraf of u komt.
Bel of mail Walry 09 222 91 67 of paul.luyten at walry.be
Alle informatie:
Zebrastraat, 9000 Gent tel 0474 69 36 03 of mail werner at zebrastraat.be
Home Academy Publishers, 2517 JK Den Haag tel 00 31 70 36 07 613 info at home-academy.nl
Boekhandel Walry, 9000 Gent tel 09 222 91 67of mail boekhandel at walry.be

06/12/2010: Lezing door Nicholas Humphrey te Gent

Nicholas Humphrey is een psycholoog die erg bekend is om zijn werk over de evolutie van het menselijk bewustzijn.

Hij geeft een lezing aan de Universiteit Gent over zijn te verschijnen boek over bewustzijn.

Toegang is vrij.

Plaats en tijd: Universiteit Gent, blandijnberg 2, 17u30.

Meer informatie externe link

Anatomisch moderne mens reeds in China rond 100 000 jaar geleden

Wu Liu et al. - PNAS vol. 107, 2010. 10.1073/pnas.1014386107

Uit fossiel en genetisch onderzoek blijkt dat onze soort, de anatomisch moderne mens (Homo sapiens) ongeveer 200 000 jaar geleden ontstond in Afrika. Rond 100 000 jaar geleden vindt men Homo sapiens in de Levant. Eerder onderzoek wees uit dat onze soort pas rond 40 000 jaar geleden in Oost-Azië was te vinden. Nieuwe fossiele vondsten uit China wijzen evenwel uit dat Homo sapiens reeds rond ca. 100 000 jaar geleden in China was.

fossiel

De vondsten omvatten twee kiezen en een onderkaak (zie foto). Ze werden opgegraven in Zhirendong in Zuidelijk China. Homo sapiens was dus al langer in Oost-Azië dan voordien was aangenomen. Homo erectus, een Aziatische pre-moderne hominide soort heeft nog tot ca. 50 000 jaar geleden bestaan. Dit nieuwe fossiele materiaal zou kunnen betekenen dat Homo sapiens en Homo erectus hebben gecoexisteerd in Azië.

Mensapen vermoedelijk ontstaan in Azië


De evolutionaire oorsprong van anthropoïde apen (waaronder de mensapen en de apen van de Oude Wereld vallen) is nog steeds een onopgeloste vraag in de paleontologie. Sommige auteurs menen dat anthropoïden ontstonden in Afrika tijdens het krijt (ca. 150-66 miljoen jaar gelden), terwijl anderen een meer recente oorsprong in Azië tijdens het cenozoïcum (ergens de voorbije 65 miljoen jaar) vooropstellen. De recente vondst van antropoïde fossielen in Libië biedt ondersteuning voor de tweede hypothese. Jaeger en collega's beschrijven in een recent nummer van Nature fossielen van anthropoïden uit Dur At-Talah in centraal Libië, gedateerd rond 38 miljoen jaar oud. Een van de fossielen vertoont sterke gelijkenissen met een Aziatische apenfossiel. Anthropoïde apen waren in deze periode erg klein (amper tussen 120 en 470 gram); ze hadden opponeerbare duimen en een staart om zich te kunnen bewegen en te balanceren. De drie gevonden taxa zijn ook erg divers, wat enkel kan worden verklaard door aan te nemen dat ze reeds enige tijd geleden van elkaar zijn afgesplitst. Dat betekent ofwel dat deze diversificatie eerder plaatshad in Afrika (en dat fossiel materiaal daarvoor vooralsnog ontbreekt), ofwel dat mensapen oorspronkelijk uit Azië kwamen. Jaeger en collega's zijn meer te vinden voor die laatste hypothese.

November 2010

22/11/2010: Lezing Jane Goodall aan de VUB

De VUB en het Jane Goodall Instituut van België nodigen u graag uit op een publieke lezing van Dr. Jane Goodall op maandag 22 november om 19h30 aan de VUB in Auditorium Q.
Dr. Jane Goodall is niet alleen een wereldberoemde primatologe die met haar baanbrekende bevindingen inzake het gedrag van chimpansees de academische wereld op haar grondvesten deed daveren, maar zij is vandaag ook VN vredesambassadeur en reist 300 dagen per jaar om mensen aan te moedigen een verschil te maken in hun eigen land.
Haar unieke focus op het evenwicht tussen mensen, dieren en milieu kan je zowel in haar ontwikkelingssamenwerkingsparadigma terugvinden, dat zich momenteel in Afrika met succes verspreidt, als in haar internationale jeugdbeweging, de 'Jane Goodall’s Roots&Shoots', waar ook universiteiten en studenten aan deelnemen.
Dit jaar vieren we 50 jaar Gombe (Tanzania) waar in het Gombe Stream Research Center vandaag nog steeds gedragstudie naar chimpansees plaatsvindt. National Geographic heeft daar een uitgebreid artikel aan gewijd in het oktobernummer. Bovendien werd vorige maand “Jane’s journey” gelanceerd, een prachtige film over de verwezenlijkingen van Jane.
Dit is een unieke gelegenheid om haar live te zien en haar inspirerende boodschap te horen.
We raden U aan om vandaag te registreren, omdat de plaatsen beperkt zijn (via http://www.sunbeams.eu). Alle inkomsten van dit evenement gaan naar de activiteiten van het Jane Goodall Instituut. Voor studenten is er een korting voorzien.
We verwachten u op 22 november aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB), Pleinlaan 2, 1050 Brussel.

Meer informatie externe link
September 2010

16/9/2010: Lezing Grant Ramsey: Can fitness differences cause evolution?

Op 16 september zal de Amerikaanse filosoof Grant Ramsey (University of Notre Dame) een lezing houden aan de Katholieke Universiteit Leuven.
De lezing is getiteld 'Can fitness differences cause evolution?', en gaat door om 16 uur in de Salons van het Hoger Instituut Wijsbegeerte, Kardinaal Mercierplein 2, 3000 Leuven.
Deelname is gratis, maar vooraf inschrijven is verplicht. U kunt zich inschrijven door contact op te nemen met Prof. Dr. Andreas De Block: Andreas.DeBlock[AT]hiw.kuleuven.be.
 
Abstract
Can Fitness Differences be a Cause of Evolution?
The fitness debates in the philosophy of biology have taken a surprising path. The propensity interpretation of fitness (PIF), which seemed so promising at its introduction, has been under attack for the past thirty years. Alternative views quite distinct and quite radical are now being taken seriously, such as the position advanced by Mohan Matthen, Andre Ariew, Dennis Walsh and others, that natural selection is not a causal process. Such claims should not be taken lightly. In fact, I argue here that we should pause and reexamine two central assumptions that have formed the trajectory of the fitness debates: (1) the fitness of a trait is both the average fitness of individuals bearing the trait and a predictor of trait dynamics, and (2) if fitness is a propensity, this propensity should be understood as a mathematical expectation. Each of these assumptions is false and I will show why in this paper. More importantly, I will show how the falsity of these assumptions undercuts the critiques that have been made against the PIF. With these critiques out of the way, the PIF should be reconsidered.

Oudste stenen werktuigen 3,4 miljoen jaar geleden

Shannon P. McPherron et al. - Nature Vol 466 12 August 2010 doi:10.1038/nature09248

Hominiden (uitgestorven menselijke soorten) kennen al heel lang stenen werktuigen. De oudste stenen werktuigen werden gevonden in Gona, Ethiopië, en zijn 2,6 miljoen jaar oud. Ze werden vervaardigd door keien van vuursteen of kwarts tegen elkaar te slaan, waardoor scherpe randen ontstonden. In Dikika, een andere streek in Ethiopië, zijn nu beenderen gevonden die sporen van stenen werktuigen vertonen. Dergelijke sporen werden veroorzaakt door hamerende bewegingen (om het merg uit het been te halen), en door snijdende, schrapende bewegingen om vlees van de beenderen te halen. De resultaten van dit onderzoek door Shannon McPherron en collega's zijn te vinden in Nature.
De fossiele beenderen zijn 3,4 miljoen jaar oud, wat maakt dat dit indirect bewijs voor het gebruik van stenen werktuigen en het eten van vlees door hominiden 800.000 jaar ouder is dan de eerdere vondsten uit Gona. De enige hominide soort die uit die periode en plaats bekend is, is Australopithecus afarensis, de soort waartoe ook het bekende fossiel Lucy behoort. Dit zou betekenen dat vlees eten en het gebruik van stenen werktuigen zich reeds vroeg in de evolutie van de mens ontwikkeld heeft. Dit heeft implicaties voor de vraag welke rol dieet speelde in de evolutie van de mens. Vlees is immers energierijk - veel paleoantropologen menen dan ook dat het eten van vlees belangrijk was in de evolutie van het grote menselijke brein.

Een Zuid-Amerikaanse voorouder voor alle buideldieren

Maria A. Nilsson, Gennady Churakov, Mirjam Sommer, Ngoc Van Tran, Anja Zemann, Jürgen Brosius, e.a. - PLoS Biology, 27 juli 2010

Buideldieren, zoals koala's, kangoeroes en de Tasmaanse duivel worden vaak geassocieerd met Australië. Toch is dit niet het enige continent waarop buideldieren voorkomen. Ook in Zuid-Amerika leven diverse buideldiersoorten, waaronder de opposum. Leden van een Duits team onder leiding van Maria Nilsson onderzochten het DNA van diverse soorten buideldieren, waarbij ze zich toespitsten op retroposons.
Dit zijn kleine DNA-fragmentjes die regelmatig wijzigen, en die op diverse plaatsen in het DNA verschijnen. Door hun snelle evolutie is het mogelijk retroposons van verwante soorten te vergelijken: als twee soorten een bepaald retroposon hebben, maar een derde niet, kan men afleiden dat de derde soort minder dicht verwant is dan de twee andere onderling. De derde soort is dus eerder afgesplitst van een gemeenschappelijke voorouder.

buideldieren

Uit hun analyse, gepubliceerd in het vakblad PLoS Biology blijkt dat Zuid-Amerikaanse opposums het vroegste afgesplitst zijn van de gemeenschappelijke voorouder van alle buideldieren, en dat de voorouder van de huidige buideldieren dus niet in Australië, maar in Zuid-Amerika moet hebben geleefd. Zoals te zien is op de figuur, bevinden de vroegst afgesplitste soorten zich allemaal in Zuid-Amerika. Op basis van dit onderzoek is het evenwel moeilijk te zeggen wanneer deze afsplitsing plaatsvond, omdat retroposons geen fylogenetische datering toelaten.
Aangezien PLoS Biology een gratis beschikbaar online tijdschrift is, kan men het artikel vrij downloaden via de volgende link: http://www.plosbiology.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pbio.1...

Nog 3 dagen om in te schrijven voor de gratis zomercursus over evolutietheorie, KBIN


Nog slechts 3 dagen om zich in te schrijven voor de zomercursus 'Het maatschappelijke belang van de evolutietheorie'. Dit gaat door in het KBIN te Brussel op 19 en 20 augustus 2010.
Inschrijven is gratis, maar verplicht. Deze zomercursus is bedoeld voor leerkrachten en andere geïnteresseerden. Inschrijven gebeurt online, en kan nog tot 1 augustus:
http://www.natuurwetenschappen.be/educa/evolution/summercourse/2010/summ...

Fossiele vondst werpt nieuw licht op de evolutie van apen en mensapen

Iyad S. Zalmout - New Oligocene primate from Saudi Arabia and the divergence of apes and Old World monkeys, Nature 466, 360–364 (15 July 2010) doi:10.1038/nature09094

Het is al lange tijd bekend dat apen van de Oude Wereld (waaronder makaken, bavianen, en rhesusapen) en mensapen (waaronder chimpansees, gorilla's en mensen) een gemeenschappelijke voorouder hebben. Genetisch onderzoek plaatst deze gemeenschappelijke voorouder tussen de 23 en 30 miljoen jaar, maar er was tot nog toe weinig fossiel bewijsmateriaal die deze datering ondersteunde. Ilyad Zalmout en collega's beschrijven in het vakblad Nature een gedeeltelijk bewaarde schedel van een fossiele primaat, gevonden in Saoedi-Arabië, die mogelijk een gemeenschappelijke voorouder van mensapen en apen was. De schedel van Saadanius hijazensis behoorde toe aan een primaat die ongeveer 15 à 20 kg woog, en die 29–28 miljoen jaar geleden leefde.

schedel

Deze schedel vertoont kenmerken die typisch zijn voor zowel apen als mensapen. Het dier had nog niet de moderne sinussen die kenmerkend zijn voor mensapen en apen, maar wel al een benige oorbuis, die niet aanwezig is in andere vroege primatenfossielen, maar die wel specifiek is voor mensapen en apen. Het fossiel is belangrijk, zowel ter ondersteuning voor de datering van de gemeenschappelijke voorouder van apen en mensapen, als voor een inkijk in de morfologisch evolutie van deze primaten.

Nieuw licht op soortvorming en biodiversiteit bij mariene micro-organismen

Casteleyn G, Leliaert F, Backeljau T, Debeer A-E, Kotaki Y, Rhodes L, Lundholm N, Sabbe K & Vyverman - Limits to gene flow in a cosmopolitan marine planktonic diatom. PNAS Early online doi:10.1073/pnas.1001380107

In tegenstelling tot wat algemeen werd aangenomen, is de verspreiding van mariene kiezelwieren (diatomeeën) op wereldschaal beperkt. Dat blijkt uit onderzoek van de vakgroep Biologie van de Universiteit Gent. Deze bevinding heeft belangrijke implicaties voor de kennis over het ontstaan van nieuwe soorten en van de biodiversiteit van micro-organismen in zee. Het onderzoek verschaft ook inzicht in de rol van de mens bij de steeds frequenter voorkomende algenbloeien in oceanen.
De onderzoeksresultaten werden recent gepubliceerd in het vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America.

Kiezelwieren
Diatomeeën of kiezelwieren zijn eencellige algen met een uitwendig schaaltje van silicium (kiezel). Ze zijn ecologisch erg belangrijk in zeeën, meren en rivieren. Met naar schatting 200 000 soorten zijn ze de meest diverse algengroep. Hun evolutionair succes blijft tot op vandaag echter moeilijk verklaarbaar.
Voor hun onderzoek namen de UGent-wetenschappers de diatomee Pseudo-nitzschia pungens onder de loep. Deze soort is wereldwijd verspreid en staat er om bekend in bepaalde seizoenen gigantische algenbloeien te vormen. Bij de meeste diatomeeën zijn deze algenbloeien niet gevaarlijk en dienen de algen als voedsel voor dierlijk plankton. Verschillende Pseudo-nitzschia soorten vormen echter neurotoxines die schadelijk zijn voor mens en dier.

kiezelwier

Het mariene kiezelwier Pseudo-nitzschia pungens bestaat uit microscopisch kleine celkettingen en vormt wereldwijd gigantische algenbloeien die vaak toxisch zijn voor mens en dier.

Genenstroom en het ontstaan van nieuwe soorten
De aarde telt miljoenen verschillende soorten organismen. Een van de meest gangbare theorieën stelt dat soorten kunnen ontstaan wanneer een populatie door een geografische barrière wordt opgesplitst in twee geïsoleerde delen. Doordat genenstroom (‘gene flow’) onderbroken wordt, gaat elk van deze twee delen zijn eigen evolutionaire weg en kunnen nieuwe soorten ontstaan. Voor landplanten of dieren zijn verschillende geografische barrières denkbaar, zoals een bergketen of de zee tussen twee eilanden.
Voor mariene planktonische micro-organismen (microscopisch kleine organismen die in oceanen en zeeën leven) blijft tot op de dag van vandaag onduidelijkheid bestaan over de manier waarop nieuwe soorten ontstaan. In de eerste plaats omdat in zeeën geografische barrières veel minder duidelijk zijn dan op land; alle oceanen zijn ibmmers met elkaar verbonden. Ten tweede vormen micro-organismen gigantische populaties die door middel van oceaanstromen gemakkelijk verspreid kunnen worden, met een wereldwijde genenstroom tot gevolg.

kaart

Deze kaart toont de bemonsterde Pseudo-nitzschia pungens populaties. Onderzoek toont aan dat genenstroom tussen deze verafgelegen kusten onderbroken is, met een duidelijke globale populatiestructuur tot gevolg.

Aan de hand van microsatellieten (korte, hypervariabele stukjes DNA) toonden de onderzoekers aan dat, in tegenstelling tot wat werd aangenomen, de verspreiding van mariene micro-organismen niet onbeperkt is. De genenstroom tussen diatomeeënpopulaties van verafgelegen kusten is wel degelijk onderbroken, met een duidelijke populatiestructuur tot gevolg.
Verder toonden de onderzoekers aan dat deze populatiestructuur onder bepaalde geografische en ecologische omstandigheden kan leiden tot nieuwe soorten. Dit gebeurde bijvoorbeeld onder invloed van de grote klimaatschommelingen tijdens het Pleistoceen (2,6 miljoen tot 11.600 jaar geleden). De studie biedt hiermee een belangrijk nieuw inzicht in de evolutie en diversificatie van mariene micro-organismen. Bovendien wordt nu ook duidelijker hoe de biodiversiteit van micro-organismen tot stand gekomen is.

Publicatie
Casteleyn G, Leliaert F, Backeljau T, Debeer A-E, Kotaki Y, Rhodes L, Lundholm N, Sabbe K & Vyverman W. (2010). Limits to gene flow in a cosmopolitan marine planktonic diatom. PNAS Early online doi:10.1073/pnas.1001380107
De paper kan worden gedownload op het volgende adres: http://users.ugent.be/~fleliaer/

Vroegste meercellige levensvorm ouder dan eerder aangenomen

Abderrazak El Albani et al. - Nature 466, 100-104 (1 July 2010) doi:10.1038/nature09166

De vondst van schijfvormige fossielen van een twaalftal centimeter lang in Gabon werpt een nieuw licht op het ontstaan van meercellig leven. De fossielen zijn 2,1 miljard jaar oud, terwijl aanwijzingen voor multicellulair leven tijdens het paleoprotozoicum (2.5-1.6 miljard jaar geleden) controversieel was.

fossiel

Het is niet zeker of deze fossielen echte meercelligen zijn (i.e., geïntegreerde systemen van diverse, gespecialiseerde cellen), of een directe voorloper daarvan, namelijk een kolonie van eencelligen. In ieder geval is deze vondst een belangrijke aanwijzing voor de ontwikkeling van het leven op Aarde. Er is immers een sterke link tussen veranderingen in de atmosfeer, zoals een toename van zuurstof, en het ontstaan van complexe kolonies van eencelligen, die later zouden evolueren tot meercellige organismen. Dergelijke vondsten zijn bijzonder zeldzaam tot ca. 550 miljoen jaar geleden, toen er zich een ware explosie van levensvormen voordeed.

Augustus 2010

19/8/2010: Zomercursus Evolutie in de Klas

Leerkrachten en andere geïnteresseerden kunnen in 2010 voor het derde jaar op rij terecht in het Museum voor een zomercursus rond evolutie in de klas.
De tweedaagse zomercursus ‘Het maatschappelijke belang van de evolutietheorie’ wordt georganiseerd door de promotoren van het project 'Naar een beter begrip van de evolutietheorie in Vlaanderen' (Universiteit Gent), in samenwerking met het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN). Deze zomercursus is bedoeld voor leerkrachten uit het secundair onderwijs (wetenschappen, levensbeschouwelijke vakken, maatschappijleer...) en andere geïnteresseerden.
Experts uit diverse Vlaamse universiteiten zullen lezingen geven over dit onderwerp. Zij onderzoeken de relevantie van de evolutietheorie voor maatschappelijke thema’s als religie, creationisme en intelligent design, feminisme, rechtspraak, evolutiepsychologie, pseudowetenschappen, didactiek, ecologie, en geneeskunde. Het volledige programma vindt u hier.
 
De zomercursus zal doorgaan op donderdag 19 en vrijdag 20 augustus 2010 in het Museum voor Natuurwetenschappen (KBIN), Vautierstraat 29 te 1000 Brussel.
Deelname is gratis, maar het aantal plaatsen is beperkt. Men kan zich online inschrijven via de site van het KBIN.

Meer informatie externe link

Fossiel DNA van neanderthaler toont occasionele kruising tussen mensen en neanderthalers aan

Richard Green et al. - Science 328, 710 (2010); DOI: 10.1126/science.1188021

Reeds decennialang vragen archeologen en paleoantropologen zich af of mensen (Homo sapiens) en neanderthalers (Homo neanderthalensis) zich ooit met elkaar hebben voortgeplant. De laatste gemeenschappelijke voorouder van deze soorten leefde ongeveer 400 000 jaar geleden. De voorouders van neanderthalers kwamen uit Afrika en koloniseerden het koude Europa en de Levant. Ze ontwikkelden diverse adaptaties tegen het leven in de koude, waaronder een zware lichaamsbouw en botstructuur. Daarnaast hadden ze ook een herseninhoud die groter is dan die van de moderne mens. Onze soort, Homo sapiens, kwam meer recent uit Afrika: pas rond 120 000 voor onze jaartelling bereikten ze de Levant; eerst rond 45 000 jaar geleden kwamen ze in Europa aan. Rond 28 000 jaar geleden stierven neanderthalers uit. Er was dus een lange periode waarin beide soorten het continent deelden en met elkaar konden in contact komen. Uit de fossielen kan men echter niet onbetwistbaar opmaken of er ooit kruisingen tussen hen hebben plaatsgevonden.
De extractie van fossiel DNA uit beenderen van neanderthalers heeft in dit verband nieuwe perspectieven geopend. Eerder onderzoek van mitochondrisch DNA (DNA dat zich in de mitochondriën van de cellen bevindt, en enkel wordt doorgegeven in vrouwelijke lijn) leek uit te wijzen dat er geen vermenging was tussen mensen en neanderthalers. Maar mtDNA is slechts één vorm van DNA.
Aan de hand van diverse fossiele DNA-sequenties hebben Richard Green et al. (Science, 2010, vol. 328) een voorlopige versie van het volledige neanderthaler genoom kunnen reconstrueren. Hieruit blijkt dat er tien sequenties voorkomen bij neanderthalers die we ook vinden bij huidige mensen.
De tien sequenties zijn aanwezig bij moderne Europeanen en Aziaten maar niet bij Afrikanen. Dit zou kunnen wijzen op een beperkte genetische vermenging tussen neanderthalers en de mensen die toen Europa en de Levant bewoonden. Aangezien neanderthalers nooit in Afrika leefden, kan men verwachten dat er ook nooit vermenging heeft plaatsgevonden tussen Afrikaanse Homo sapiens en Homo neanderthalensis. De tien sequenties zijn een deelgroep van dertien DNA-segmenten in het menselijk genoom die zeer sterk variabel zijn, waaruit blijkt dat ze zeer oud zijn. Toch is slechts 1 à 4 % van het genoom van huidige mensen in Eurazië van neanderthaler oorsprong. Dat zou erop duiden dat de vermenging tussen beide soorten eerder beperkt en occasioneel was.
Heel uitzonderlijk stelt het vakblad Science de artikelen die over deze ontdekking handelen op dit adres http://www.sciencemag.org/special/neandertal/ ter beschikking van het grote publiek.

Mammoeten hadden antivries hemoglobine in hun bloed

Kevin L. Campbell et al. - Nature Genetics, in press, online op 2 mei 2010; doi:10.1038/ng.574

Dankzij de extractie van DNA uit gefossiliseerd materiaal zijn wetenschappers in staat unieke biologische adapaties te bestuderen in uitgestorven organismen. In het vakblad Nature Genetics beschrijven Kevin Campbell en collega's hoe zij DNA van een wolharige mammoet (Mammuthus primigenius) die ongeveer 43 000 jaar geleden stierf analyseerden, en combineerden met het DNA en RNA van huidige olifanten (nauwe verwanten van de uitgestorven mammoeten). Op die manier konden ze een hemoglobine proteïne reconstrueren van de uitgestorven mammoet. Hemoglobine is een ijzerhoudende proteïne die aanwezig is in de rode bloedcellen van zoogdieren. Zijn functie is het transporteren van zuurstof naar de diverse weefsels van het lichaam. Bij zoogdieren neemt de efficiëntie van hemoglobine om zuurstof te absorberen dramatisch af naarmate het kouder wordt.

mammoet

Zuurstoftransport bij lage temperaturen vormt een selectieve druk op zoogdieren in een koud klimaat. De gereconstrueerde mammoet hemoglobine proteïne bevat drie structurele veranderingen die maken dat de zuurstofopname efficiënt verloopt bij zeer lage temperaturen. Bij een omgevingstemperatuur van 37°C was de zuurstofopname bij olifanten en mammoeten even efficiënt, maar bij temperaturen die varieerden van -20 tot -40°C vertoonde het olifantenhemoglobine een sterkere vermindering in opname van zuurstof in vergelijking met dat van de mammoet. Wolharige mammoeten hadden een vorm van 'antivries' in hun bloed die we bij geen enkel levend zoogdier terugvinden. Vermoedelijk is deze structurele verandering te wijten aan de extreem koude omstandigheden (de laatste ijstijden) waarin deze dieren leefden.

Expelled: niet voor creationisme wel voor evolutionaire ideeën

Johan De Smedt - http://biologos.org/blog/on-the-courage-of-bruce-waltke/

In de mockumentary (i.e., pseudodocumentaire) film Expelled: No Intelligence Allowed worden wetenschappers aan het woord gelaten die een vaste aanstelling aan een universiteit niet zouden hebben gekregen of zelfs hun job zouden zijn verloren omdat zij aanhangers zijn van intelligent design en creationisme. Een nader onderzoek leert echter dat geen van deze wetenschappers hun grieven specifiek hieraan te wijten hebben, maar dat zij gewoon een te licht dossier hadden, of dat hun contract gewoon ten einde liep - ook wetenschappers die niets met ID of creationisme te maken hebben, kan dit overkomen. Er is vooralsnog geen enkele aanwijzing dat iemand ooit zijn job verloor over creationistische ideeën.
Helaas is het omgekeerde wel waar: de protestantse theoloog Bruce Waltke, een specialist in het Oude Testament, werd gedwongen ontslag te nemen door zijn evangelische theologische seminarie (Reformed Theological Seminar) te Orlando (Florida, USA) om zijn evolutionaire ideeën. Reden voor dit ontslag was een video op BioLogos, een website voor theistische evolutie, waarin Waltke de overweldigende aanwijzingen ter ondersteuning van biologische evolutie aanhaalt, en stelt dat evangelische kerken deze zouden moeten accepteren. Zijn administratie liet daarop weten dat hij de video moest laten verwijderen. Dat was echter niet voldoende: Waltke werd gedwongen ontslag te nemen. De voorzitter van het seminarie bevestigde dat hun leden inderdaad geen 'darwinistische ideeën mogen hebben, noch enige andere suggestie dat de mens niet op Aarde kwam door een directe creatie van God'.
Het verhaal staat meer uitgebreid te lezen op http://biologos.org/blog/on-the-courage-of-bruce-waltke/ en op http://www.usatoday.com/news/education/2010-04-09-IHE-evangelical-endors...

April 2010

22/4/2010: Lezing door Marc Vermeersch over het ontstaan van liefde

Geuzenhuis, Kantienberg 5, Gent. 20 uur. Gratis
Het ontstaan van de liefde. Hoe is de liefde ontstaan? Bij chimpansees en bonobo's is er seks maar kan nauwelijks sprake zijn van liefde. Bij de mens is er liefde tussen partners. Het houdt ons (soms vaak, soms obsessief, soms weinig) bezig. We hebben het ook over: de lange leertijd van kinderen. Onderwijs. Puberteit en initiaties.

Juli 2009

05/7/2009: Darwin en Maastricht

14 mei t/m 20 november 2009
Bestuursgebouw Universiteit Maastricht
Minderbroedersberg 4-6


 
Bijna ieder jaar organiseert de Universiteitsbibliotheek samen met de Faculteit der Cultuur- en Maatschappijwetenschappen (FdCWM) een expositie rond een wetenschappelijk thema. Dit gebeurt meestal (onder andere) aan de hand van boeken uit de Jezuïetencollectie. Vanaf 2009 wordt deze activiteit gekoepeld door de universitaire Beeldende kunst en erfgoedcommissie (KEC).
In de tentoonstelling Darwin & Maastricht toont gastconservator Ludo Hellemans – wetenschappelijk medewerker bij FdCWM - de relatie tussen Darwin, Maastricht en Maastricht University. Vanaf 14 mei tot en met 20 november 2009 is de nieuwe tijdelijke tentoonstelling van te bezichtigen in het Bestuursgebouw van de Universiteit Maastricht.
 
Wat heeft Maastricht te maken met Darwin en de evolutietheorie?
Meer dan men zou denken! Neem bijvoorbeeld de negentiende-eeuwse Maastrichtse apotheker Joseph de Bosquet, een verdienstelijke amateurpaleontoloog. Deze wisselde regelmatig gegevens over fossielen uit met Charles Darwin. Een van de vondsten van De Bosquet werd door Darwin aangehaald in zijn boek over de evolutietheorie (On the Origin of Species) uit 1859. Helaas moest De Bosquet naderhand inzien dat hij geblunderd had: wat hij voor een oud fossiel had aangezien (van een zeepok), bleek achteraf van recente datum te zijn.
 
Een andere link tussen Zuid-Limburg en Darwin werd gelegd door de katholieke jezuïetenpater, Erich Wasmann, die geboren werd in 1859, het jaar waarin de evolutietheorie werd gepubliceerd. Wasmann was bioloog, gespecialiseerd in mieren. De evolutietheorie werd door hem positief ontvangen en kwam hem uitstekend van pas bij zijn biologisch onderzoek. Maar hij kon niet accepteren dat de evolutietheorie ook op de mens werd toegepast. Homo sapiens, of beter gezegd, dat wat er menselijk is aan onze soort, kon alleen door God zijn geschapen.
 
Eugène Dubois – geboren in Eijsden – en de Pithecanthropus erectus of Javamens, die hij in 1893 ontdekte, is de grondlegger van de paleoantropologie. Zijn vondst bracht echter ook de populaire verbeelding op hol. King Kong en Tarzan de aapmens verdanken hun bestaan aan Dubois' vondst.
 
In het onderzoek en onderwijs van Universiteit Maastricht speelt evolutie vaak een belangrijke rol. En dat niet alleen in de medische sector. In de wereld van de economie levert evolutie bruikbare inzichten op om economische processen te beschrijven. En de moderne cultuurwetenschappen gaan ten rade bij de evolutiebiologie om kunst - muziek, dans, literatuur, schilderkunst - en schoonheid - esthetiek - te onderzoeken. Een speciaal voor deze tentoonstelling gemaakte videofilm geeft een impressie van de actuele betekenis van Darwin voor de Universiteit Maastricht.
 
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:

  • Pieternel Fleskens, ambtelijk secretaris van de KEC, T +31 43 38 82 521, p.fleskensATmaastrichtuniversity.nl
  • Ludo Hellemans, gastconservator Darwin & Maastricht, T +31 43 38 83 452, l.hellemansATmaastrichtuniversity.nl
  • Guy Jaegers, conservator Universiteitsbibliotheek, T +31 43 38 85 108, g.jaegersATmaastrichtuniversity.nl

 

Meer informatie externe link

Snelle diversificatie van soorten in Europa

Luis M. Valente, Vincent Savolainen, Pablo Vargas - Proc. R. Soc. B in press (2010) doi:10.1098/rspb.2009.2163

In sommige gebieden, zoals de Andes of Kaap de Goede Hoop in Zuid-Afrika, veranderen soorten zeer snel, waardoor men algemeen aanneemt dat speciatie (soortvorming) in andere gebieden minder intens is. De snelheid waarmee nieuwe soorten ontstaan, is evenwel weinig onderzocht. Een studie van soortvorming bij eenjarige anjers (Dianthus, Carophyllaceae), een bekende groep planten in de gematigde gebieden van Eurazië, toont aan dat deze planten zich sneller hebben gediversifieerd dan eender welke andere groep planten of gewervelden die men eerder heeft bestudeerd.

anjers

De auteurs, Luis Valente en collega's, berichten hun bevindingen recent in Proceedings of the Royal Society London B. De meeste anjers behoren tot een evolutionair geslacht dat zeer rijk is aan soorten, en dat groeide in een tempo van 2,2 à 7,6 soorten per miljoen jaar (zie begeleidende figuur voor enkele voorbeelden). Deze versnelde soortvorming viel samen met een periode van toenemende droogte tijdens het Pleistoceen die aanving ongeveer 2.5 miljoen jaar geleden, wat een sterk verband tussen biodiversiteit en klimaat doet vermoeden. De soortvorming in anjers toont aan dat Europa werd onderschat als een gebied van snelle en recente soortvorming.

Nieuwe hominide soort ontdekt in Zuid Afrika

Lee Berger et al. - Science, Science 9 April 2010: Vol. 328. no. 5975, pp. 195 - 204 DOI: 10.1126/science.1184944

Naarmate nieuwe fossielen worden ontdekt, zijn paleoantropologen verplicht de stamboom van de menselijke evolutie te hertekenen. En het lijkt er inderdaad op dat dit een echte boomstructuur is, met vele vertakkingen en doodlopende punten, zoals enkele weken ook al bleek met de ontdekking van een onbekende hominide soort van slechts 45 000 jaar oud. In Zuid-Afrika, vindplaats van diverse belangrijke hominide fossielen, werd recent een nieuwe uitgestorven menselijke soort beschreven in het wetenschappelijk blad Science. De fossielen komen van twee individuen van ca. 2 miljoen jaar oud. In die periode ontstond onder meer Homo ergaster, een bipedale hominide met een gesofisticeerde steentechnologie (waaronder vuistbijlen), die helemaal rechtop liep, vermoedelijk jaagde en een grote herseninhoud had. In dezelfde periode leefden ook nog hominiden met meer primitieve (i.e., mensaapachtige) kenmerken, waaronder grotere tanden en een kleinere herseninhoud. Dergelijke hominiden worden meestal ondergebracht in het genus Australopithecus.

australopithecus sediba

De nieuwe fossielen verschillen voldoende van alle bekende menselijke soorten om een nieuwe soortnaam te krijgen, Australopithecus sediba (sediba betekent bron in het Lesotho). De eerste auteur, Lee Berger, meent dat de soort transitioneel is tussen de australopithecinen en latere leden van het genus Homo, voorouders van de huidige mens. Deze positie is echter controversieel, omdat Australopithecus sediba tegelijkertijd leefde met leden van het genus Homo, waaronder zoals gezegd Homo ergaster. Bovendien heeft A. sediba een bekken dat meer ontwikkeld is voor bipedalisme dan andere australopithecinen, en heeft hij een minder sterk ontwikkelde kaak. Sommige paleoantropologen menen daarom dat hij moet geklasseerd worden als Homo, maar anderen vinden dat hij daarvoor te sterk verschilt van reeds beschreven leden van ons genus.

Mei 2010

06/5/2010: lezing IS RELIGION AN EVOLUTIONARY ADAPTATION? door dr. Steve Clarke (University of Oxford))

Deze lezing gaat door op 6 mei om 14u30 in auditorium A, Blandijnberg 2, 9000 Gent, toegang gratis & iedereen welkom.
De taal is Engels.
Abstract: Many leading scholars in the cognitive science of religion, including Atran, Barrett, Bloom, Boyer and Norenzayan, favour what has become known as the Standard Model of the evolution of religion ('SM'). According to SM, religion evolved as a byproduct of a suite of adaptive cognitive structures that are associated with beliefs and behaviours in the non-religious domain. The SM purports to 'explain away' religious phenomena as nothing more than a functionless by-product. SM is favoured by its adherents in large part because it is alleged to have methodological advantages over various rival theories, including ones that invoke functional explanations. SM makes two questionable commitments. First, it assumes the methodological superiority of byproduct explanations of religion over competing functional explanations. Second, it presupposes the empirical plausibility of speculative accounts of the structure of human cognition, which attribute robust, invariant cognitive structures to the human mind, such as the 'massive modularity hypothesis.' We argue that byproduct explanations have no methodological advantages over their functional counterparts, and that they are in fact liable to methodological flaws that ordinary functional explanations do not suffer from. We also consider several alternatives to SM.

DNA-analyse van vingerbeentje brengt nieuwe uitgestorven menselijke soort aan het licht

Johannes Krause et al. - Nature, 464, 2010. doi:10.1038/nature08976

De stamboom van de hominiden (mensachtige soorten) wordt met de dag interessanter: wetenschappers gebruiken vandaag niet enkel uiterlijke verschillen tussen fossiel materiaal, maar ook analyse van oud mitochondriaal DNA om relaties tussen verschillende uitgestorven hominide soorten te bestuderen. Eerdere analyses van het mtDNA van neanderthalers en anatomisch moderne Homo sapiens brachten veel interessante ontdekkingen aan het licht: zo zouden wij ca. 500 000 jaar geleden een gemeenschappelijke voorouder hebben gehad met de neanderthaler, en zou er nadien geen vermenging meer plaats hebben gevonden tussen Homo sapiens en neanderthalers.
In 2008 groeven Russische archeologen een menselijk vingerbeentje op in Siberië van ca. 40 000 jaar oud. Zij namen aanvankelijk aan dat het om een fossiel van een neanderthaler ging. Een analyse van het mtDNA gaf echter een onverwacht resultaat: het beentje was afkomstig van een individu dat noch een Homo sapiens noch een Homo neanderthalensis is. De auteurs, Johannes Krause en collega's, berichten in Nature dat het individu ongeveer één miljoen jaar geleden afgesplitst was van de menselijke stamboom. Deze nieuwe soort is daarom vermoedelijk een afstammeling van Homo erectus, een soort die ontstond in Afrika, en die reeds ca. 2 miljoen jaar geleden Afrika verliet (zoals te zien is in Homo erectus fossielen in Georgië en Zuidoost-Azië).
De betrekkelijk recente datering van het vingerbeentje, ca. 40 000 jaar geleden, doet vermoeden dat er tijdens de laatste IJstijd verscheidene hominide soorten bestonden: Homo sapiens, Homo neanderthalensis (die rond 28 000 jaar geleden uitstierf), Homo floresiensis (een zeer kleine hominide soort die werd gevonden in het Indonesische eiland Flores), en nu misschien ook nog een late afstammeling van Homo erectus.
Onze soort is nu de enige nog levende soort binnen het genus Homo, maar deze situatie is niet kenmerkend voor de menselijke evolutie. Onze evolutionaire geschiedenis lijkt immers op een struikvorm, met vele vertakkingen en doodlopende paden. Uiteraard is voorzichtigheid geboden bij het trekken van conclusies aan de hand van slechts één fossiel. Verdere opgravingen zijn noodzakelijk, net als fossiel DNA onderzoek.

IJsberen zeer snel aangepast aan hun ecologische omstandigheden

Charlotte Lindqvist et al. - Proceedings of the National Academy of Sciences USA, 16 maart, vol. 107, www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.0914266107

Ijsberen staan symbool voor de recente door de mens veroorzaakte opwarming van de Aarde en de ecologische problemen die daarmee gepaard gaan. Indien de opwarming van het klimaat niet vermindert, zal de ijsbeer dan ook binnen de 100 jaar zijn uitgestorven. Charlotte Lindqvist en collega's onderzochten de evolutionaire geschiedenis van deze soort om te zien hoe de voorouders van ijsberen in het verleden evolueerden en reageerden op veranderingen in klimaat en ecologie. In hun artikel, recent gepubliceerd in Proceedings of the National Academy of Sciences USA berichten zij de extractie van mitochondrisch DNA uit het kaakbeen van een fossiele ijsbeer die ongeveer 110 à 130 000 jaar geleden leefde. Daarnaast namen zij ook stalen uit het mitochondrisch DNA van levende ijsberen en bruine beren.

ijsbeer

Hieruit blijkt dat de ijsbeer evolueerde uit de bruine beer, en dat ijsberen reeds zeer snel na hun afsplitsing de Arctische IJszee bewoonden. Zij hadden zich ook snel aangepast aan hun nieuwe niche, als top van de voedselketen aan de Noordpool. Ijsberen zijn de meest carnivore van alle bestaande beren - hun dieet bestaat bijna exclusief uit vlees van zeehonden. Bovendien hebben ze ook een unieke jachtmethode: door hun uitstekende reukzin kunnen ze een zeehond makkelijk localiseren, en wachten dan rustig bij een gat in het ijs af tot hun prooidier lucht moet happen, waarop ze toeslaan. Uit een analyse van zuurstof en stikstofisotopen van het kaakbeen van de fossiele ijsbeer bleek dat dit specimen hetzelfde dieet had als hedendaagse ijsberen. Toch was de fossiele ijsbeer niet meer dan 10 000 à 30 000 jaar verwijderd van de gemeenschappelijke voorouder van ijsberen en bruine beren. De evolutionaire aanpassingen in jachttechniek, dieet, vertering en vermoedelijk ook uiterlijk (witte vacht die minder opvalt in de sneeuw) zijn dus erg snel ontstaan na de splitsing met de bruine beer. Dit illustreert dat evolutie door natuurlijke selectie zeer snel kan gaan wanneer omgevingsfactoren hoge selectieve druk uitoefenen

Rendieren hebben geen interne (circadiaanse) klok

Weiqun Lu et al. - Current Biology, vol 20, 2010, doi:10.1016/j.cub.2010.01.042

Iedereen die een langere reis achter de rug heeft, kent vermoedelijk het fenomeen jet lag - een mismatch tussen je interne klok en de omgeving. Zelfs de verandering van zomertijd naar wintertijd of omgekeerd stuurt bij veel mensen de interne klok danig in de war. De interne klok (ook wel circadiaans ritme genoemd) is een inwendige representatie van de cyclus van 24 uur waarin de Aarde één omwenteling maakt. Het wordt veroorzaakt door een klein gebied in de hersenen, de suprachiasmatische nucleus, die een duidelijke genetische basis heeft. De genen die verantwoordelijk zijn voor circadiaanse ritmes zijn gelijkaardig in de meeste zoogdieren die hiervoor onderzocht zijn, waaronder mensen en ratten, en zelfs in soorten die ver aan ons verwant zijn, zoals fruitvliegen.

rendier

Een nieuwe studie door Weiqun Lu en collega's in Current Biology toont echter aan dat rendieren (Rangifer tarandus) geen interne klok hebben. De dieren baseren zich wel op licht en donker, maar hebben geen eigen, intern mechanisme om 24-uur cycli te volgen. Minstens twee van hun klokgenen vertonen zeer weinig activiteit, of zijn misschien zelfs helemaal inactief.
De auteurs speculeren dat dit verlies aan circadiaanse ritmes een adaptieve respons is aan het leven rond de Noordpool, waar lange periodes zijn van continu licht in de zomer en gelijkaardige periodes van duisternis in de winter. Het zou voor soorten die zich in een dergelijke omgeving bevinden weinig voordelig zijn om interne cycli van 24 uur te genereren.

Meteoriet impact werd dinosauriërs dan toch fataal

Peter Schulte et al. - DOI: 10.1126/science.1177265 , Science vol. 327, p. 1214-1218, 2010

Over het lot van de dinosauriërs wordt al decennialang druk gespeculeerd. Gedurende 160 miljoen jaar waren deze grote reptielen de meest overheersende groep van op het land levende gewervelde dieren, tot ze vrij plots uitstierven in de overgang van Krijt naar Tertiair, ca. 65 miljoen jaar. De enige overlevende subgroep van dinosauriërs die nu nog bestaan, zijn de vogels, die tijdens het Jura tijdperk evolueerden uit bipedale, kleine theropoden.
Ongeveer dertig jaar geleden formuleerde de geoloog Walter Alvarez de hypothese dat de impact van een meteoriet, meer bepaald een middelgrote planetoïde, en de klimaatsveranderingen die daarmee gepaard gingen, abrupt een einde maakte aan de dinosauriërs. Hij baseerde zich hiervoor op de aanwezigheid van lagen iridium en andere platina-achtige stoffen in geologische kleilagen van de overgang van Krijt naar Tertair. Naast dinosauriërs stierven ook andere soorten uit, waaronder diverse groepen zoogdieren, mariene ongewervelden en vissen. Andere mogelijke verklaringen voor deze extinctiegolf waren onder meer toegenomen vulkanische activiteit rond 65 miljoen jaar geleden, en een verandering in het ecosysteem waaraan dinosauriërs zich niet konden aanpassen.

impact

Een panel van 41 experts (Peter Schulte en collega’s) heeft alle relevante aanwijzingen van de voorbij twintig jaar systematisch onderzocht en bij elkaar gebracht. Hun bevindingen zijn nu gepubliceerd in Science. Uit hun analyse blijkt met zeer grote waarschijnlijkheid dat de dinosauriërs wel degelijk zijn uitgestorven als gevolg van de impact van een meteoriet in de golf van Mexico. Dit object had een vermoedelijke dwarsdoorsnede van 10 km. De energie die vrijkwam bij de inslag van de meteoriet bedroeg een miljoen keer meer explosieve kracht dan de atoombommen die op Hiroshima en Nagasaki werden gedropt. De klimaatsveranderingen die hiermee gepaard gingen, waren aanzienlijk, waardoor het weinig verwonderlijk is dat ongeveer de helft van alle levende soorten op Aarde in die periode uitstierven. De auteurs merken op dat de geologische lagen wereldwijd het patroon vertonen van een laag puin die geleidelijk afneemt naarmate men zich verder van de impactplaats verwijdert.

Vroege aanwijzingen voor menselijk symbolisch denken uit Zuid-Afrika

Pierre-Jean Texier et al. - Proceedings of the National Academy of Sciences USA, in press 2010, www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.0913047107

Menselijk gedrag verschilt in een aantal belangrijke opzichten van dat van onze nauwste verwanten, de mensapen. Uniek menselijk is onder meer symbolisch denken (zoals we dat zien in taal, kunst, wiskunde). In archeologische contexten kan men aan de hand van materiële cultuur zien tot hoever dit symbolisch gedrag teruggaat. Tot enkele tientallen jaren geleden waren de oudste vormen van symbolische materiële cultuur beperkt tot Europa. Zo vinden we in het Europa van de laatste ijstijd grotschilderingen van Chauvet, Frankrijk (ca. 35 000 jaar geleden), en sculpturen uit zuidelijk Duitsland van ca. 37 000 jaar geleden.
De anatomisch moderne vorm van onze soort, Homo sapiens is evenwel ontstaan in Afrika. Uit genetisch en fossiel onderzoek blijkt dat onze soort is ontstaan ca. 195 000 jaar geleden in Oost-Afrika. Men zou daarom kunnen verwachten dat de vroegste vormen van symbolische materiële cultuur in Afrika zijn te vinden. Uitgebreid archeologisch onderzoek in Zuid-Afrika, meer specifiek in de sites van Blombos en Howieson Poort, heeft inderdaad een schat aan symbolisch geladen artefacten opgeleverd.

eierschaal_fragmenten

In een recent artikel in PNAS berichten Pierre-Jean Texier en collega's een dergelijke vondst. Zij beschrijven een 270-tal fragmenten van schalen van struisvogeleieren die versierd zijn met regelmatige, geometrische motieven, waaronder stippen, ruiten en evenwijdige lijnen. De archeologen vermoeden dat de versierde struisvogeleieren werden gebruikt om water mee te dragen. Vandaag de dag worden ze zo nog steeds gebruikt door jagers-verzamelaars.

Chimpansee en menselijk y-chromosoom opvallend verschillend

Jennifer Hughes et al. - Nature Vol 463, 28 January 2010, doi:10.1038/nature08700

Het y-chromosoom is één van de twee geslachtsbepalende chromosomen bij de meeste zoogdieren, waaronder de mens (mannen hebben XY, vrouwen XX). Het y-chromosoom wordt enkel in mannelijke lijn doorgegeven: elke man heeft zijn y-chromosoom dus van zijn vader geërfd; vrouwen hebben geen y-chromosoom. Over de evolutie van dit chromosoom in de menselijke soort sinds de afsplitsing van de gemeenschappelijke voorouder met de chimpansee, ca. 5 à 6 miljoen jaar geleden, was tot nog toe weinig bekend. Een populaire huidige hypothese is dat de evolutie van het y-chromosoom vooral een zaak is van een verlies van genen. In de loop van de evolutie zou dit chromosoom steeds meer genetisch materiaal verliezen. Nu reeds is het y-chromosoom veel kleiner dan de andere chromosoom-types (zie fig. 1 voor een vergelijking tussen het x- en het y-chromosoom). Dit is enigszins verontrustend, aangezien volgens sommige modellen dit zou kunnen betekenen dat het y-chromosoom bij de mens op amper 10 miljoen jaar tijd totaal disfunctioneel zou zijn (zie Graves, J.A.M. 2004. The degenerate Y chromosome - can conversion save it? Reproduction Fertility and Development 16:527-534.)

y-chromosoom

Dit zou uiteraard ook het geval zijn bij andere mannelijke zoogdieren. Deze inkrimping wordt verklaard door het feit dat y-chromosomen niet onderhevig zijn aan seksuele recombinatie.
Jennifer Hughes en collega's berichten echter in een recent artikel in Nature dat het menselijk y-chromosoom niet is gedegenereerd sinds de splitsing met de chimpansee. Integendeel, het chromosoom vertoont duidelijk sporen van natuurlijke selectie in beide soorten. Verschillen in paargedrag (bij de mens monogaam of beperkt polygaam, bij de chimpansee promiscu) zouden dit selectief effect kunnen verklaren.

Cross-culturele herkenning van emoties door vocaliseringen

Disa A. Sauter, Frank Eisner, Paul Ekman, and Sophie K. Scott - Proceedings of the Natl Acad of Sciences USA, www.pnas.org/cgi/doi/10.1073/pnas.0908239106

Het is al langer bekend dat gelaatsuitdrukkingen van emoties zoals verdriet, walging en angst universeel zijn. Deze gelijkenissen duiden op een biologische basis van de manier waarop mensen emoties uitdrukken en communiceren. Een recente studie door Sauter et al. in Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA toont nu ook aan dat geluiden die we maken wanneer we blij zijn (juichen), of verbaasd (hé?), verdrietig of angstig zijn cross-cultureel kunnen worden herkend. Sauter et al. namen geluiden op die basisemoties uitdrukken, zowel bij Engelstaligen als bij de Himba, een semi-nomadisch herdersvolk uit Namibië. De Himba hebben nauwelijks contact met westerlingen, en leven zeer traditioneel, zonder elektriciteit of waterleiding. Bij het horen van verschillende verhalen in het Himba zoals 'Iemand heeft net alleen een leeuw gedood en wil dit vieren', konden de Himba moeiteloos de juiste vocaliseringen koppelen die Engelstaligen maken wanneer ze blij zijn. Omgekeerd konden Engelstaligen de Himba-vocaliseringen voor blijdschap identificeren als het juiste geluid dat hoort bij een verhaal als 'Iemand heeft net vernomen dat hij een job heeft gekregen die hij echt wou hebben, en wil dit vieren'.

himba

Dit experiment suggereert dat de niet-talige geluiden die we uitbrengen bij het ervaren van emoties geen louter cultureel gegeven zijn, maar vermoedelijk een diepe, evolutionaire basis hebben.
Het artikel is voor iedereen gratis te downloaden (open access) op de volgende url: http://www.pnas.org/content/early/2010/01/11/0908239106.full.pdf+html

Maart 2010

25/3/2010: Johan Braeckman over filosofie en de evolutietheorie.

Data: 18 & 25 maart 2010
Locatie: Universiteit voor Humanistiek, Kromme Nieuwe Gracht 29 te Utrecht.
Tijd: 19-30 tot 22.00 uur. Zaal open met koffie/thee om 19.00 uur.
Toegang: 5 Euro (studenten 3 Euro)
Georganiseerd door seculier humanistische denk tank Center for Inquiry Low Countries i.s.m. Home Academy Publishers.
www.cfilowcountries.org
www.home-academy.nl

De evolutietheorie is een van de belangrijkste wetenschappelijke theorieën. Behalve een antwoord op diverse vragen over empirische aspecten van biologische verschijnselen, biedt ze mogelijkheden om na te denken over diverse filosofische problemen. De laatste decennia vindt ze ook haar weg naar academische disciplines waar ze daarvoor eerder stiefmoederlijk werd behandeld, zoals de geneeskunde en de cultuur- en gedragswetenschappen. Dat levert veel controverse op, net zoals de pogingen van zogenaamde creationisten om hun opvattingen als een ‘alternatief’ te laten beschouwen. In de lezingen wordt uiteengezet wat de moderne evolutietheorie inhoudt, hoe ze zich ontwikkelde bij haar grondlegger, Charles Darwin, en hoe we kunnen nadenken over diverse actuele discussies omtrent de theorie.

Johan Braeckman (1965) studeerde wijsbegeerte en menselijke ecologie aan de Universiteit Gent, de Vrije Universiteit Brussel en de University of California. Hij doceert aan de Universiteit Gent en was 'Socrates hoogleraar' aan de Universiteit van Amsterdam. Braeckman is Fellow van CFI Low Countries. Hij publiceerde diverse boeken, o.a. Darwins moordbekentenis en, samen met professor Etienne Vermeersch De Rivier van Herakleitos. Een eigenzinnige visie op de wijsbegeerte. www.johanbraeckman.be.

18/3/2010: Johan Braeckman over filosofie en de evolutietheorie.

Data: 18 & 25 maart 2010
Locatie: Universiteit voor Humanistiek, Kromme Nieuwe Gracht 29 te Utrecht.
Tijd: 19-30 tot 22.00 uur. Zaal open met koffie/thee om 19.00 uur.
Toegang: 5 Euro (studenten 3 Euro)
Georganiseerd door seculier humanistische denk tank Center for Inquiry Low Countries i.s.m. Home Academy Publishers.
www.cfilowcountries.org
www.home-academy.nl

De evolutietheorie is een van de belangrijkste wetenschappelijke theorieën. Behalve een antwoord op diverse vragen over empirische aspecten van biologische verschijnselen, biedt ze mogelijkheden om na te denken over diverse filosofische problemen. De laatste decennia vindt ze ook haar weg naar academische disciplines waar ze daarvoor eerder stiefmoederlijk werd behandeld, zoals de geneeskunde en de cultuur- en gedragswetenschappen. Dat levert veel controverse op, net zoals de pogingen van zogenaamde creationisten om hun opvattingen als een ‘alternatief’ te laten beschouwen. In de lezingen wordt uiteengezet wat de moderne evolutietheorie inhoudt, hoe ze zich ontwikkelde bij haar grondlegger, Charles Darwin, en hoe we kunnen nadenken over diverse actuele discussies omtrent de theorie.

Johan Braeckman (1965) studeerde wijsbegeerte en menselijke ecologie aan de Universiteit Gent, de Vrije Universiteit Brussel en de University of California. Hij doceert aan de Universiteit Gent en was 'Socrates hoogleraar' aan de Universiteit van Amsterdam. Braeckman is Fellow van CFI Low Countries. Hij publiceerde diverse boeken, o.a. Darwins moordbekentenis en, samen met professor Etienne Vermeersch De Rivier van Herakleitos. Een eigenzinnige visie op de wijsbegeerte. www.johanbraeckman.be.

Meer informatie externe link

Convergerende evolutie van echolocatie bij dolfijnen en vleermuizen

Liu et al. - Current Biology 2010, vol. 20, nr. 2, p. R53-R54

Alle walvissen en dolfijnen met tanden en een groot deel van de vleermuizen zijn in staat tot echolocatie: ze maken ultrasone (zeer hoge) geluiden, die ze zelf opvangen. Aan de hand van deze geluidspatronen kunnen ze zich oriënteren en prooien ontdekken.

echolocatie

Echolocatie vereist een aantal anatomische aanpassingen aan het binnenoor. Het gen Prestin is een coderend gen dat verantwoordelijk is voor de productie van de trilhaartjes in het binnenoor. Liu et al. berichten in Current Biology dat de structurele veranderingen in Prestin dezelfde zijn bij echolocerende vleermuizen en dolfijnen, met andere woorden, bij beide groepen hebben zich dezelfde veranderingen voorgedaan in dit gen. Dit is een mooi voorbeeld van convergerende evolutie: door gelijkaardige selectieve druk ontstaat bij twee niet-verwante groepen dezelfde adaptatie.

Reactie op de uitzending van Expelled door de Nederlandse Evangelische Oproep

Stefaan Blancke, Maarten Boudry, Johan Braeckman, Floris van den Berg, Steph Menken - De Standaard, 10 februari 2010

Op dinsdag 9 februari zond de Nederlandse Evangelische Omroep Expelled: No intelligence allowed uit. In deze film uit 2008 wil de Amerikaanse komiek Ben Stein u laten geloven dat het beginsel van de vrijheid van meningsuiting in onze samenleving in het gedrang komt. De wetenschappelijke elite zou samenzweren om tot elke prijs een dogma in stand te houden dat langzamerhand aan het afbrokkelen is – het ‘darwinisme’. Slechts enkele moedige, opstandige wetenschappers durven deze orthodoxie te bestrijden en willen de tekortkomingen van de evolutietheorie openlijk aankaarten. Maar hun alternatief, de theorie van Intelligent Ontwerp (Intelligent Design, ID), krijgt, zo luidt de stelling van de film, in het darwinistische bastion geen enkele kans. Wie zich durft te keren tegen Darwin, wordt onverbiddelijk de mond gesnoerd, ontslagen, kortom expelled.

In de film komen twee categorieën wetenschappers aan bod die naar verluidt de gevolgen van de darwinistische samenzwering aan den lijve ondervonden. Eerst maken we kennis met academici die beweren in hun carrière belemmerd te zijn omdat ze ID op één of andere manier een forum boden. Een docente werd ontslagen, een astronoom greep naast een vaste benoeming, enzovoort. Toegegeven, de wetenschappelijke kwaliteiten van de ‘theorie’ indachtig, kunnen we ons best voorstellen dat het geflirt met ID hun academische carrière niet heeft bevorderd. In Expelled worden deze feiten echter enorm opgeblazen of tendentieus voorgesteld. De ontslagen docente, bijvoorbeeld, werkt vandaag de dag als onderzoeker aan een andere universiteit en de astronoom miste zijn promotie simpelweg wegens een te licht dossier (wat talloze onderzoekers overkomt).

De tweede categorie bestaat uit wetenschappers – Paul Nelson, William Dembski, Stephen Meyer, Jonathan Wells, David Berlinski – die allen deel uitmaken van het Center for Science and Culture (CSC). Het CSC vormt een belangrijk onderdeel van het Discovery Institute, dat via politieke weg ID in de Amerikaanse onderwijsprogramma’s probeert te krijgen. Via politieke weg, want van een wetenschappelijk programma op basis van ID is geen sprake. Dat komt niet doordat evolutionaire wetenschappers een complot tegen ID hebben gesmeed, maar omdat ID eenvoudigweg niet voldoet aan de vereisten van wetenschappelijk onderzoek. Het CSC doet geen enkele poging om haar opvattingen wetenschappelijk te onderbouwen, maar neemt de toevlucht tot propaganda-middelen om haar doel te bereiken.

De infiltratie van het onderwijs is daarbij slechts een eerste stap. In 1998 legde het CSC zijn plannen voor de toekomst vast in een document getiteld The Wedge, dat het jaar daarop werd gelekt op het internet. Daarin lezen we dat het CSC de doctrine van het intelligent ontwerp wil laten doordringen in alle facetten van de samenleving. De utopie van de Wedge is een theocratie. Hoe cynisch is het dat net het CSC misbruik maakt van de vrijheid van een open samenleving om haar zaak te bepleiten; de verwijzingen in Expelled naar de dood van Amerikaanse soldaten, de Koude Oorlog en het nazisme zijn ronduit wansmakelijk. De makers van de film blijven ad nauseam herhalen dat er een rechtstreeks verband zou bestaan tussen de evolutietheorie en de Holocaust, dat de nazi-ideologie zelfs het logische uitvloeisel zou zijn van Darwins theorie. De enige historicus die deze mening onderschrijft in de film is Richard Weikart, een man die – u raadt het al – eveneens lid is van het CSC. Zo leest Ben Stein een citaat uit The descent of man (1871) voor waarin Darwin de eliminatie van de zwaksten lijkt te onderschrijven. Stein laat echter doelbewust het onmiddellijke vervolg weg van het citaat, waarin Darwin zegt dat onze sympathie voor de hulpelozen en zwakkeren “het edelste deel van onze (menselijke) aard” is, en dat we daaraan niet mogen verzaken. Dit zijn niet bepaald de woorden van een ‘sociaal-darwinist’.

Even weinig respect legden de makers van Expelled aan de dag wanneer ze evolutionaire wetenschappers benaderden voor interviews. Zo lieten ze Richard Dawkins, P.Z. Myers en Eugenie Scott geloven dat ze een bijdrage leverden aan een documentaire getiteld ‘Crossroads’, over de verhouding tussen geloof en wetenschap. Van meet af aan lag echter vast dat de interviews zouden worden gebruikt voor de creationistische propagandafilm Expelled.

Kortom, Expelled is niets meer dan een smakeloze propagandafilm van een klein, maar luidruchtig en goed georganiseerd clubje religieuze fanaten dat niet wakker ligt van wetenschappelijke integriteit of vrijheid van meningsuiting. Deze mensen willen enkel hun enge, religieuze opvattingen aan anderen opdringen, eerst in het onderwijs, en vervolgens in de gehele samenleving. Daarbij heiligt het doel blijkbaar de middelen. De EO heeft natuurlijk het volste recht om de film uit te zenden, maar we dachten dat enige duiding en toelichting geen kwaad kon. Voor meer informatie verwijzen we graag naar de website www.expelledexposed.com, waar de vele misvattingen en leugens uit de film worden rechtgezet en doorgeprikt.

Dit is een uitgebreide versie van een reactie die verschijnt in De Standaard, 10 februari 2010.
Stefaan Blancke, Maarten Boudry, Johan Braeckman (Universiteit Gent, medewerkers aan www.evolutietheorie.be)
Floris van den Berg (directeur Center for Inquiry Low Countries)
Steph Menken (evolutiebioloog, Universiteit van Amsterdam)

De evolutie van complex gedrag bij robots door natuurlijke selectie

Dario Floreano, Laurent Keller - Plos Biology, vol 8, iss. 1

Hoe kan complex gedrag zich ontwikkelen door het mechanisme van natuurlijke selectie, waarbij variatie blind is? Dario Floreano en Laurent Keller beschrijven een reeks experimenten met robots waar ze natuurlijke selectie simuleren, door de robots uit te rusten met sensoren en een neuraal netwerk (eenvoudig mechanisch brein) waarvan de eigenschappen door toevallige mutaties worden bepaald. Uit hun onderzoek blijkt dat complex gedrag zich spontaan bij robots kan ontwikkelen, en dit slechts op enkele honderden generaties. Voorbeelden zijn het vermogen tot bewegen zonder te botsen, roofdier- en prooigedrag, het vermogen een bepaalde locatie terug te vinden en zelfs altruïsme.

robot

In één van de experimenten (zie figuur) werden bewegende robots uitgerust met een batterij die geleidelijk leegraakte, maar die onmiddellijk weer werd opgeladen indien ze zich op een welbepaalde plaats begaven. Die plaats lag echter niet ver van een muur, en hogere fitness werd toegekend aan robots die zich ver van de muren begaven. Er was dus selectieve druk op het kunnen terugvinden van de 'voedingsbron' en op het trekken naar plaatsen die daar ver vandaan lagen. De studie begon met een populatie van 100 robots, en selecteerde telkens de beste individuen om een nieuwe populatie te maken, op basis van kleine, toevallige variaties in hun neuraal netwerk. Na 200 generaties waren de robots in staat om zich zeer efficiënt in de ruimte te bewegen, en enkel de locatie te benaderen waar hun batterij werd opgeladen indien die nog slechts 10 % geladen was. Dit onderzoek toont aan dat natuurlijke selectie in staat is om erg complex uitziend gedrag te genereren.
Dit artikel verscheen in het open access tijdschrift Plos Biology en kan dus vrij worden gedownload op het volgende adres:
http://www.plosbiology.org/article/fetchObjectAttachment.action;jsession...

Genregulatie is een belangrijke factor in de evolutie

Akey et al. - PNAS 19 januari 2010, vol. 107, 1160–1165.

Welke factoren zijn verantwoordelijk voor morfologische (vormelijke) evolutie? Genetici zijn er al lang van overtuigd dat niet enkel veranderingen in het coderende DNA morfologische veranderingen kunnen veroorzaken, maar ook de manier waarop DNA wordt gereguleerd. Zo hebben chimpansees en mensen bijvoorbeeld 98 % van hun coderend DNA gemeenschappelijk. Slechts 2 % van het DNA codeert voor verschillende soorten eiwitten. Om de grote verschillen in gedrag en uiterlijk tussen mensen en chimpansees te verklaren, hebben wetenschappers reeds lang een belangrijke rol voor regulerend DNA weggelegd, bijvoorbeeld Sarich en Wilson in 1967.
Regulerend DNA houdt zich niet rechtstreeks bezig met het bouwen van eiwitten, maar reguleert de mate waarin coderend DNA dat doet. Een studie toont aan dat genregulatie een belangrijke kracht is in de evolutie van levende materie.

sharpei

Akey et al. (PNAS vol. 107, 19 januari) bestudeerden de effecten van artificiële selectie op honden. Honden werden een kleine 14 000 jaar geleden gedomesticeerd, en vertonen zeer grote verschillen in morfologie - denk maar aan de pekinees en de St-bernard. Desalniettemin is hun coderend DNA zowat identiek. Akey et al. scanden het genoom van 10 fenotypisch verschillende hondenrassen, en toonden aan dat regulerend DNA aan de basis lag van hun erg verschillende uiterlijk, zoals de rimpelige huid van de Shar pei.

Januari 2010

28/1/2010: De gesel van Darwin - boekvoorstelling

Academic & Scientific Publishers presenteert De gesel van Darwin. Of hoe we slachtoffers werden van de biologische evolutie, een kritisch essay van Mathieu Snykers. Het boek wordt voorgesteld in 2 lezingen op:

  • 22 januari 2010 om 20.00 u in de Hoofdbibliotheek (St. Willibrordusplein 8, Heusden, Inkom: gratis, Organisatie: Davidsfonds Heusden-Zolder, Argus en Kom over de Brug, Info en reservatie: 0477 62 31 57
  • 28 januari 2010 om 20.00 u in CC ’t Getouw (Molenhoekstraat 2, Mol) Vergaderzaal 3, Inkom: € 5 voor niet-leden HVV, € 3 voor leden HVV en studenten, Organisatie: HVV, AMD, Masereelfonds en Valk, Info en reservatie: 0477 62 31 57

De opbrengst van dit boek gaat integraal naar SOFHEA, het bloedkankerfonds Gasthuisberg Leuven.

Meer informatie externe link

22/1/2010: De gesel van Darwin - boekvoorstelling

Academic & Scientific Publishers presenteert De gesel van Darwin. Of hoe we slachtoffers werden van de biologische evolutie, een kritisch essay van Mathieu Snykers. Het boek wordt voorgesteld in 2 lezingen op:

  • 22 januari 2010 om 20.00 u in de Hoofdbibliotheek (St. Willibrordusplein 8, Heusden, Inkom: gratis, Organisatie: Davidsfonds Heusden-Zolder, Argus en Kom over de Brug, Info en reservatie: 0477 62 31 57
  • 28 januari 2010 om 20.00 u in CC ’t Getouw (Molenhoekstraat 2, Mol) Vergaderzaal 3, Inkom: € 5 voor niet-leden HVV, € 3 voor leden HVV en studenten, Organisatie: HVV, AMD, Masereelfonds en Valk, Info en reservatie: 0477 62 31 57

De opbrengst van dit boek gaat integraal naar SOFHEA, het bloedkankerfonds Gasthuisberg Leuven.

Meer informatie externe link
Februari 2010

01/2/2010: Tentoonstelling Had de eerste mens een naam?

In het Vrijzinnig Ontmoetingscentrum Hasselt loopt van 1 tot en met 12 februari 2010 de tentoonstelling 'Had de eerste mens een naam?'. Deze educatieve tentoonstelling vertrekt vanuit het gegeven dat we als wetenschapper wel weten wanneer het allemaal begon, maar niet meteen weten hoe het begon. Daarom gaat de tentoonstelling terug in de tijd, naar het moment waarop alles begon. Het ontstaan van het heelal, van ruimte en tijd, van de zeeën en oceanen en het leven op onze planeet, wordt in een kort bestek, visueel aan bod gebracht. Wanneer Darwin in beeld komt, vernemen we met de nodige wetenschappelijke verbeeldingskracht ook het antwoord op de vraag die ons vanaf het begin bezig houdt: “Had de eerste mens een naam?”, “Had hij een naam?” of “Was er wel een eerste mens?”…

De tentoonstelling werd opgemaakt door Gustaaf C. Cornelis en Bert De Loore op initiatief van de Raad voor Inspectie & Begeleiding niet-confessionele Zedenleer (RIBZ) en met de steun van Unie Vrijzinnige Verenigingen (UVV) en de drie niet-confessionele Universiteiten in Vlaanderen. Je kan de expositie bezoeken tussen 9 en 17 uur.
Plaats: Vrijzinnig Ontmoetingscentrum Hasselt
A. Rodenbachstraat 18, 3500 Hasselt
Datum: maandag 1 februari 2010, 9:00
Prijs: gratis
Informatie: Tel.: 011/35 27 80
E-mail: voc[atsign]telenet.be

Meer informatie externe link

Soortvorming in actie bij orka's

Andrew D. Foote et al. - Molecular Ecology (2009) 18, 5207–5217, doi: 10.1111/j.1365-294X.2009.04407.x

Door verschillende ecologische omstandigheden kan één soort zich opsplitsen in verschillende nieuwe soorten. Om hier meer inzicht in te krijgen, bestudeerden Andrew Foote en collega's soortvorming in een zeer vroeg stadium bij Noord-Atlantische orka's. Hun artikel, gepubliceerd in het vakblad Molecular Ecology omvat een analyse van de slijtagepatronen op tanden, de structuur van de isotopen in de beenderen en maaginhoud. Daaruit blijkt dat er twee groepen zijn aan het ontstaan. Een groep heeft een algemeen dieet (voornamelijk vis, soms kleine zeezoogdieren), terwijl een tweede groep zeer gespecialiseerd is in de jacht op zeezoogdieren, zoals kleine dolfijnen en walvissen. Op de afbeelding is goed te zien hoe de subsoort met het algemene dieet meer slijtage heeft op de tanden (boven) dan de specialiserende subsoort (onder).

tanden

Uit een analyse van het mitochondrisch DNA blijkt dat de twee orka populaties uit elkaar aan het evolueren zijn. Toch is de genetische diversiteit tussen beide groepen laag, waaruit blijkt dat dit een recente evolutie is. Daarnaast zijn de leden van de nieuwe subsoort (de specialisten in de jacht op zeezoogdieren) ongeveer twee meter langer (8,5 meter) dan de ancestrale soort (ca. 6,6 meter). Indien de specialisatie aanhoudt, zou dit op termijn kunnen leiden tot de evolutie van een nieuwe orka-soort met een hooggespecialiseerd dieet, naast de bestaande soort die een meer algemeen dieet heeft.

Bijvoederen in de winter geeft aanleiding tot soortvorming

Rolhausen et al. - Current Biology 19, 1–5, December 29, 2009, DOI 10.1016/j.cub.2009.10.061

Het is al lang bekend dat de mens een grote invloed heeft op zijn omgeving, en daardoor ook evolutieprocessen kan beïnvloeden. Nu zijn er aanwijzingen dat zelfs een schijnbaar onschuldige ingreep als vogels bijvoederen in de winter de evolutie van migrerende vogels kan stuwen. De Centraal-Europese zwartkop (Sylvia atricapilla, zie foto) is een zangvogel die in zowat geheel Europa voorkomt. De vogels zijn in onze streken te zien vanaf april - in de winter migreren ze naar het Middellandse Zeegebied. Nu blijkt uit een recente studie in Current Biology dat een deel van de populatie in plaats van te migreren naar het zuidwesten een kortere route neemt naar het noordwesten, naar de Britse eilanden. Daar kunnen ze rekenen op mensen die hen bijvoederen. Er blijkt een duidelijk morfologisch verschil te ontstaan tussen de noordelijke en zuidelijke groepen: de vogels die de nieuwe noordwesterse migratieroute kiezen, hebben kortere en rondere vleugels, een smallere snavel en kleuren die licht verschillen van die vogels die de oude zuidoostelijke richting volgen. Dit is een aanwijzing dat bijvoederen de evolutie van een soort kan beïnvloeden, en zelfs op termijn zou kunnen aanleiding geven tot een nieuwe soort.

zwartkop

December 2009

07/12/2009: De filosofische Darwin - gesprek met Johan Braeckman

maandag 7 december 2009 - 20:15 > 21:45
Flagey Studio 1, Heilig Kruisplein, 1050 Brussel
5 euro toegang, reserveren aanbevolen: info[at]deburen.eu, +32(0)2 212 19 30

Deze herfst haken we weer in op het Darwinjaar. Een drieluik met als thema ‘de filosofische Darwin’, waarbij de klemtoon ligt op de gigantische invloed van Charles Darwins ideeën op het uitgebreide domein van mens en wetenschap. Geen biologen dus, maar filosofen die het darwinisme uitdragen op een bijzonder aanstekelijke en intelligente manier.

Als wijsgerig antrolopoog onderzoekt prof. dr. Johan Braeckman (Ugent) ‘de menselijke natuur’, ofwel de vraag naar de verzameling karakteristieken die de mens tot mens maakt. Nagenoeg alle filosofen hebben ideeën ontwikkeld over de menselijke natuur. De een is sceptisch, de ander niet. De hedendaagse wijsgerige antropologie onderzoekt deze kwesties aan de hand van ideeën uit de filosofische traditie en door gebruik te maken van inzichten ontwikkeld door moderne wetenschappelijke disciplines zoals de sociale psychologie, de evolutiepsychologie, de economie, de archeologie, de cognitieve wetenschappen, enzovoort. Johan Braeckman laat zich daarbij vooral leiden door darwinistische inzichten en de door Darwin geïnspireerde hedendaagse filosofen en wetenschappers.

Prof. dr. Braeckman praat met Joël De Ceulaer (Knack) over de menselijke natuur en de invloed van Darwin maar ook over de noodzaak van een bredere en betere kennis van de evolutietheorie.

Meer informatie externe link

16/12/2009: Symposium van het Heyendaal Programma over geloof en evolutie God of Darwin? God én Darwin!

SYMPOSIUM
woensdag 16 december 2009
Radboud Universiteit Nijmegen
Heyendaal Program on Theology and Science

God én Darwin!
Sluiten God en Darwin elkaar uit? Moet je kiezen tussen religieus geloof en de evolutietheorie? In het Darwinjaar 2009 hebben al velen de onverzoenlijkheid tussen geloof en evolutie verdedigd. Maar liggen de zaken werkelijk zo simpel? Die vragen staan centraal op het symposium God én Darwin! Evolutiebiologie en scheppingstheologie in evolutie, op 16 december aanstaande in Nijmegen.
Tijdens dit symposium, georganiseerd door het Heyendaal Program on Theology and Science van de Radboud Universiteit Nijmegen, zal een aantal experts vanuit verschillende academische disciplines laten zien dat de zaken heel wat genuanceerder liggen dan vaak wordt voorgesteld. Wie meent dat geloof en evolutie elkaar uitsluiten doet onrecht aan zowel het wetenschappelijke karakter van de evolutietheorie als aan de complexiteit van het theologische spreken en denken over schepping.
Sprekers tijdens dit symposium zijn bioloog Gert Flik, filosoof Chris Buskes, oud-testamentica Ellen van Wolde en theologen Taede Smedes en Palmyre Oomen.

Programma

    09.30 uur Ontvangst en koffie

  • 10.00 uur Inleiding
  • 10.15 uur Prof. dr. Gert Flik, RU, Faculteit Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica, Evolutie voor en na Darwin
  • 11.15 uur Dr. Chris Buskes, RU, Faculteit Filosofie Darwins erfenis: Evolutie van cultuur en religie
  • 12.15 uur Lunch
  • 13.30 uur Prof. dr. Ellen van Wolde, RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie, Het ene scheppingsverhaal is het andere niet
  • 14.30 uur Theepauze
  • 15.00 uur Dr. Taede Smedes, RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie, Denken over dansen: Het constitutieve verschil tussen geloof en wetenschap
  • 16.00 uur Prof. dr. Palmyre Oomen, RU, Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie, Evolutie en de vraag naar God
  • 17.00 uur Afsluiting en borrel

Bij alle lezingen is een kwartier discussie inbegrepen.
Het symposium wordt georganiseerd door: het Heyendaal Program on Theology and Science, Faculteit Theologie, Radboud Universiteit Nijmegen.
Plaats: Erasmusgebouw (Refter, zijzaal), Erasmusplein 1, 6525 HT, Nijmegen. Voor een plattegrond van de campus, zie: http://www.ru.nl/contact/plattegronden/.

Aanmelding
Deelname kost € 5,-, te voldoen bij binnenkomst. In de prijs is een lunch inbegrepen. Medewerkers van de Radboud Universiteit en studenten nemen gratis deel.
Aanmelden voor 10 december 2009, bij Rob Veerman (e-mail: rhveerman@[NOSPAM]gmail.com).

strong>Informatie
Heyendaal Program on Theology and Science:
Taede Smedes (tel. 024 3615526; e-mail: t.smedes@[NOSPAM]rs.ru.nl)
Palmyre Oomen (tel. 024 3611560; e-mail: p.oomen@[NOSPAM]rs.ru.nl
Radboud Universiteit Nijmegen

Meer informatie externe link

Darwin als psychiater: de evolutionaire herkomst van geestesziekten

Interview met Andreas De Block en Pieter Adriaens - Medisch Contact, 22 oktober 2009, 64 nr. 43

Geestesziekten vormen een probleem voor de evolutietheorie. Indien natuurlijke selectie enkel die eigenschappen of adaptaties weerhoudt die onze overleving en de kans op nakomelingen vergroten, waarom lijden sommige mensen dan nog steeds aan geestelijke aandoeningen? Dit onderwerp boeit Pieter Adriaens en Andreas De Block, beiden onderzoekers aan de Katholieke Universiteit Leuven. Van de hand van Pieter Adriaens verscheen onlangs Het nut van waanzin (2008).
De evolutionaire psychiatrie verklaart geestelijke aandoeningen als adaptaties die niet langer succesvol zijn (bijvoorbeeld eetstoornissen zoals boulimie), of die te extreem zijn (bijvoorbeeld postnatale depressie). Maar, zo stellen de Leuvense filosofen, dergelijke verklaringen zijn niet onproblematisch omdat ze moeilijk te testen zijn. In het interview dat onlangs in Medisch contact verscheen, doen ze een alternatieve visie uit de doeken.
Pdf-versie van dit interview is hier beschikbaar

Paardengenoom in kaart gebracht

Wade et al. - Science 6 November 2009: Vol. 326. no. 5954, pp. 865 - 867

Na het volledige genoom van de mens en een aantal primaten (waaronder chimpansee), was het de beurt aan het paardengenoom. Bij een volledige sequencering van een genoom komen altijd verrassingen te voorschijn, ook hier. Zo blijkt dat het paardengenoom meer lijkt op dat van een mens dan het koeiengenoom. Bij het paard zitten ongeveer 53 % van de genen op dezelfde chromosomen als bij de mens. Opmerkelijk is ook dat het paard blijkbaar diverse malen werd gedomesticeerd: niet alle gedomesticeerde paarden stammen af van hetzelfde ancestrale paard.

paardengenoom

Paarden hebben een aantal genetische aandoeningen die gelijkaardig zijn bij de mens. Men hoopt dat een betere kennis van het paardengenoom zal leiden tot een betere behandeling en meer kennis van die menselijke ziekten.

November 2009

19/11/2009: Lezing door Prof. Marc Bekoff

ANIMAL PASSIONS AND WILD JUSTICE: THE EMOTIONAL AND MORAL LIVES OF ANIMALS AND WHY THEY MATTER
 
19 u 30, Lezing door Prof. em. Marc Bekoff, (University of Colorado, Boulder), gedragsbioloog, auteur van onder meer Wild Justice. The moral lives of animals
Universiteit Gent, Blandijnberg 2, Gent, auditorium A (gelijkvloers), iedereen welkom, toegang gratis.
Much research clearly shows that animals are emotional and empathic beings and that they display moral intelligence. What we observe when animals interact with one another tells us a lot about what's happening inside their heads and hearts. Animals' lives are very public, not hidden, private, or secret, and the privacy of mind argument that we can never know what animals are thinking or feeling is over-used and goes against solid arguments based on evolutionary continuity. In my talk I'll present numerous examples about the emotional lives of animals and to make my case about animal morality, what I call ‘wild justice’, I'll focus on social play behavior and the many ways in which animals play cooperatively and fairly. I'll consider some general principles that will be discussed in more detail in my other lecture. We owe it to all individual animals to make every attempt to come to a greater understanding and appreciation of who they are - emotional, empathic, and often moral beings. When we're not sure about what they're feeling, we should leave them alone. Quite often ‘good welfare’ isn't ‘good enough’. We can always do better. By minding animals we can expand our compassion footprint and make the world a better place for all beings.

Meer informatie externe link

21/11/2009: Lezing door Prof. Marc Bekoff

WILD JUSTICE, COOPERATION, AND FAIR PLAY IN ANIMALS
 
14 u, Lezing door Prof. em. Marc Bekoff, (University of Colorado, Boulder), gedragsbioloog, auteur van onder meer Wild Justice. The moral lives of animals
Universiteit Gent, Blandijnberg 2, Gent, auditorium A (gelijkvloers), iedereen welkom, toegang gratis.
 
abstract: Much research clearly shows that animals are emotional and empathic beings and that they display moral intelligence. Animals' lives are very public, not hidden, private, or secret, and the privacy of mind argument that we can never know what animals are thinking or feeling is over-used and goes against solid arguments based on evolutionary continuity. In my talk I'll present some background information about the emotional lives of animals and to make my case about animal morality, what I call ‘wild justice’, I'll focus on the details of social play behavior in young domestic dogs, coyotes, and wolves, and the many ways in which individuals play cooperatively and fairly. I conclude that there is no ‘moral gap’ between nonhuman and human animals and that humans are not alone in the ‘moral arena’.

Meer informatie externe link

26/11/2009: Lezingen door Prof. Ernst Fehr aan de KULeuven

In het kader van de Gaston Eyskens leerstoel geeft Prof Ernst Fehr (Universiteit van Zürich) een lezingenreeks over menselijke motivaties en economie. Deze vorser is een wereldautoriteit op het gebied van menselijke cooperatie en evolutionaire wortels van samenwerking onder mensen.
 
Op 26 november geeft hij twee lezingen, om 10u één getiteld 'A microfoundation of contract enforcement and price rigidity - The role of reputation and social preferences' en om 14 u 'Fairness and effort - evidence from the field'. De lezing vinden plaats in lokaal 02.28, Hogenheuvelcollege, Naamsestraat 69, 3000 Leuven.
 
De lezingen zijn gratis toegankelijk voor iedereen, maar men dient zich wel vooraf in te schrijven via de volgende site: http://www.econ.kuleuven.be/CES/gastoneyskens2009.htm en dan vervolgens 'registration' selecteren.
 
Overzicht
Wednesday November 25, 18h00: Inaugural lecture: Social preferences - How they affect cooperation, competition and economic policy
Thursday November 26, 10h00: A microfoundation of contract enforcement and price rigidity - The role of reputation and social preferences
Thursday November 26, 14h00: Fairness and effort - evidence from the field
Friday November 27, 10h00: The lure of authority

Meer informatie externe link

27/11/2009: Lezing door Prof. Ernst Fehr aan de KULeuven,The lure of authority

In het kader van de Gaston Eyskens leerstoel geeft Prof Ernst Fehr (Universiteit van Zürich) een lezingenreeks over menselijke motivaties en economie. Deze vorser is een wereldautoriteit op het gebied van menselijke cooperatie en evolutionaire wortels van samenwerking onder mensen.

Op 27 november geeft hij om 10 uur een lezing getiteld 'The lure of authority'. De lezing vindt plaats in lokaal 02.28, Hogenheuvelcollege, Naamsestraat 69, 3000 Leuven.

De lezingen zijn gratis toegankelijk voor iedereen, maar men dient zich wel vooraf in te schrijven via de volgende site: http://www.econ.kuleuven.be/CES/gastoneyskens2009.htm en dan vervolgens 'registration' selecteren.

Overzicht
Wednesday November 25, 18h00:
Inaugural lecture: Social preferences - How they affect cooperation, competition and economic policy
Thursday November 26, 10h00: A microfoundation of contract enforcement and price rigidity - The role of reputation and social preferences
Thursday November 26, 14h00: Fairness and effort - evidence from the field
Friday November 27, 10h00: The lure of authority

Meer informatie externe link

25/11/2009: Lezing door Prof. Ernst Fehr aan de KULeuven, Social preferences - How they affect cooperation, competition and economic policy

In het kader van de Gaston Eyskens leerstoel geeft Prof Ernst Fehr (Universiteit van Zürich) een lezingenreeks over menselijke motivaties en economie. Deze vorser is een wereldautoriteit op het gebied van menselijke cooperatie en evolutionaire wortels van samenwerking onder mensen.

Op 25 november geeft hij om 18 uur een lezing getiteld 'Social preferences - How they affect cooperation, competition and economic policy'. De lezing vindt plaats in Promotiezaal, Hallen, Naamsestraat 22, 300 Leuven. Nadien is er receptie.

De lezingen zijn gratis toegankelijk voor iedereen, maar men dient zich wel vooraf in te schrijven via de volgende site: http://www.econ.kuleuven.be/CES/gastoneyskens2009.htm en dan vervolgens 'registration' selecteren.

Overzicht
Wednesday November 25, 18h00:
Inaugural lecture: Social preferences - How they affect cooperation, competition and economic policy
Thursday November 26, 10h00: A microfoundation of contract enforcement and price rigidity - The role of reputation and social preferences
Thursday November 26, 14h00: Fairness and effort - evidence from the field
Friday November 27, 10h00: The lure of authority

Meer informatie externe link

Vachtpatronen in hondenrassen door slechts drie genen gereguleerd

Cadieu et al. - Science, 2 oktober 2009, vol. 326, DOI: 10.1126/science.1177808

Honden hebben een grote verscheidenheid aan vachtstructuren (kort, lang, krullend, golvend, ruw, glad...). Totnogtoe was weinig bekend over de genetische basis van die variatie, omdat het meeste genetische onderzoek zich toespitste op vachtkleur. Een recent artikel in Science toont aan dat slechts drie genen, namelijk RSPO2, FGF5, en KRT71, verantwoordelijk zijn voor de overgrote meerderheid aan vachtstructuren. De auteurs keken zowel naar variatie tussen volbloed hondenrassen als variatie daarbinnen. In vele rasen, zoals bijvoorbeeld bij de collie zijn er verschillende haarstructuren mogelijk. Honden werden 20 000 jaar geleden gedomesticeerd door jagers-verzamelaars en zijn daarmee de oudste gedomesticeerde soort. Genetisch zijn ze nauwelijks te onderscheiden van hun voorouders, de wolven. Deze studie, samen met eerder werk over vachtkleur en lichaamsgrootte, toont aan dat mensen een groot aantal rassen konden kweken doordat fenotypische verschillen vaak kunnen worden teruggebracht tot slechts enkele genen. Het weerhouden van mutaties in die genen brengt snel nieuwe variaties voort.

December 2009

03/12/2009: Lezing door Prof. Dr. Herman Philipse (Universiteit Utrecht) over evolutionaire ethiek

Om 14 uur Lezing door Prof. Herman Philipse “Evolutie en Ethiek: het belang van de evolutietheorie voor verklarende, normatieve, en meta-ethiek”

Plaats: Universiteit Gent, Technologiepark Zwijnaarde 904, auditorium in het ‘Labo Magnel’. (routebeschrijving: http://www.ugent.be/ir/labomagnel/nl/algemeen/adres.htm)

Meer informatie externe link

02/12/2009: Lezing door Prof. Dr. Herman Philipse (Universiteit Utrecht)

Op woensdag om 16 uur geeft Prof. Herman Philipse een lezing getiteld "De voorspellende waarde van het theïsme". Deze gaat door aan de Universiteit Gent, Rozier 44, auditorium M.

Meer informatie externe link

ppts van de zomerschool 'Evolutietheorie: verworvenheden en uitdagingen' beschikbaar

sprekers van de zomerschool

Hieronder kunt u voorlopig al enkele pdfs vinden van de powerpoint presentaties van de zomercursus 'Evolutietheorie verworvenheden en uitdagingen' die plaatshad in het KBIN 19 en 20 augustus 2009.

  • Pieter Adriaens (KULeuven), Gay science: over evolutiepsychologie en homoseksualiteit pdf versie
  • Thierry Backeljau (KBIN Brussel & Universiteit Antwerpen) Het belang van evolutionaire inzichten en technieken in de medische wereld pdf versie
  • Raymond Corbey (Universiteit van Tilburg & Universiteit van Leiden), Uitwisseling en reciprociteit in de etnologie: Hobbes, Mauss en Darwin pdf versie
  • Andreas De Block (Katholieke Universiteit Leuven), Hoe universeel is het universeel darwinisme? pdf versie
  • Farah Focquaert (Universiteit Gent), Evolutie, empathie en het menselijke brein pdf versie
  • Thomas Pollet (Rijksuniversiteit Groningen),Homo communalis? Een evolutionair perspectief op de mens als sociaal dier pdf versie
  • Katinka Quintelier (Universiteit Gent), Darwins dilemma. De impact van de evolutietheorie op ethiek pdf versie
  • Tom Truyts (KULeuven), Culturele evolutie en identiteit pdf versie
  • Tom Wenseleers (KULeuven) Culturele evolutie als darwinistisch proces of hoe methoden uit de biologie kunnen aangewend worden binnen de cultuurwetenschappen pdf versie
Oktober 2009

22/10/2009: Lezing door Marc Vermeersch over de oorsprong van religie

Plaats en tijd: Geuzenhuis, Kantienberg 5, Gent. 20 uur. Gratis
Wat de exacte oorsprong is van religie is altijd in nevels blijven hangen; op basis van archeologische vondsten, antropologisch onderzoek en de biologie van de mens stelt Marc Vermeersch een oplossing voor en hij maakte het zich daarbij niet gemakkelijk: hij moest een oplossing vinden voor het feit dat religie zeer lang bestaat (misschien meer dan 1,4 M jaar) en gebaseerd is op niet-waarneembare verschijnselen als zielen, geesten en goden. De meeste kenmerken van hedendaagse religies bestonden reedds bij de religies van jagers en verzamelaars.

Meer informatie externe link
Maart 2010

06/3/2010: Lezing door Marc Vermeersch over de oorsprong van geweld

Geuzenhuis, Kantienberg 5, Gent. 20 uur. Gratis

Geweld is een van de grootste, zoniet de grootste gesel van de mensheid. Bij chimpansees stelde men vast dat ze jaagden en zowel in eigen groep maar vooral tegen andere groepen geweld gebruiken. De mens is ook een jager. Hij heeft echter superieure wapens waardoor zijn moorden de krachten vermenigvuldigd worden. De geschiedenis van de mensheid is ook die van oorlogen en genocides. Er is daarenboven niet enkel collectief geweld maar ook individueel b.v. van man tegen vrouw. Is geweld van mens tegen mens fataal? Of...

December 2009

10/12/2009: Lezing door Marc Vermeersch over de oorsprong van kunst

Plaats en tijd: Geuzenhuis, Kantienberg 5, Gent. 20 uur. Gratis

Hoe komt het dat de mens kunst kan waarderen? Marc Vermeersch denkt dat het antwoord te vinden is in de biologie, in de strijd voor het overleven van de mens. De gaf ons allen esthetisch gevoel en dat is de basis van de waardering kunst, ook abstracte kunst. Marc Vermeersch geeft een overzicht van de oudste uiting van kunst bij australopitheken. De oudste vondsten van de mens zijn 400.000 jaar oud of ouder. Toneel, muziek, smaak en gevoel komen ook aan bod.

Ardipithecus, een vroege hominide, eindelijk beschreven

Tim White et al. (Science vol 326) - Science, 2 oktober 2009, vol. 326

Maar liefst 11 artikelen in het tijdschrift Science beschrijven de soort Ardipithecus ramidus, een hominide (mensachtige prehistorische) soort. Hij leefde ongeveer 4.4 miljoen jaar geleden in Noordoost Ethiopië. Het eerste specimen van Ardipithecus werd reeds beschreven in 1994, maar dit fossiel bestond enkel uit tanden en kaakfragmenten. Ondertussen zijn er al 110 specimens gevonden, waardoor de anatomie van deze soort zeer goed kan worden gereconstrueerd.

Ardi

Uit de context (pollen, fossielen van gewervelde en ongewervelde dieren) kon de omgeving van deze soort worden gereconstrueerd. Ardipithecus, die als bijnaam Ardi heeft gekregen, leefde in een bosachtige omgeving, en bewoog zich zowel in de bomen als op de grond. Hij was bipedaal, maar nog meer aan het leven in de bomen aangepast dan andere, latere hominiden, zoals de australopithecinen. Hij liep niet op knokkels zoals hedendaagse mensapen (gorilla, chimpansee en bonobo), noch slingerde hij (zoals de orang oetan en gibbon). Omdat er een vrij goed bewaard vrouwelijk skelet is gevonden, kan men afleiden dat de vrouwelijke Ardipithecus ramidus 120 cm groot was, en 50 kg woog - men heeft niet voldoende gegevens om af te leiden hoe lang en zwaar de mannetjes waren. Het dieet verschilde aanzienlijk van dat van hedendaagse chimpansees: terwijl chimpansees gespecialiseerd zijn in het eten van rijp fruit, was Ardi eerder omnivoor. De tanden van Ardipithecus zijn kleiner dan die van huidige mensapen, maar de herseninhoud is vergelijkbaar met die van chimpansees. Hoewel de verwantschap met de huidige mens nog onzeker is, begint de paleoantropologische gemeenschap Ardipithecus te erkennen als één van de voorouderlijke soorten waaruit de mens is geëvolueerd.
Om de volledige artikelen te downloaden, is een abonnement op Science vereist. U kunt wel gratis een videoreportage, met beeldmateriaal van de specimens bekijken: http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/326/5949/60-b

Gevederde dinosaurus gevonden

Hu et al. - Nature, oktober 2009, vol 461, soi:10.1038/nature08322

Het is nu algemeen geweten dat vogels dinosauriërs zijn. Er zijn diverse overgangsfossielen, waarvan Archaeopterix de meest bekende is. Wat minder duidelijk is, is hoe de overgang van terrestriale, ongevederde naar vliegende, gevederde dinosauriërs verliep. In een recent artikel in Nature (vol 461) beschrijven Hu en collega's een uitstekend bewaard fossiel van Anchiornis huxleyi. Dit Chinese fossiel is een theropode dinosaurus met veren (i.e, klein, bipedaal en carnivoor). De bewaring van de veren is uniek. Met zijn 155 miljoen jaar oud is Anchiornis significant ouder dan de andere gevederde theropoden, en ook ouder dan Archaeopterix. Dit biedt een oplossing voor de zogenaamde 'temporele paradox': vóór deze vondst waren de enige fossiele theropoden met veren immers jonger dan Archaeopterix, waardoor het niet duidelijk was hoe deze kon evolueren uit dinosauriërs die niet konden vliegen maar wel veren hadden.

Anchiornis

De vondst van een vroege, gevederde en niet-vliegende therapode (zie figuur) lost deze temporele paradox op, aangezien Anchiornis oud genoeg is om een mogelijke voorouder te kunnen zijn van Archaeopterix. Een ander gevolg van deze vondst is dat theorieën over de evolutie van vlucht moeten worden bijgesteld. Het fossiel vertoont lange veren (een soort proto-slagpennen) op de poten. Hoewel Anchiornis niet kon vliegen (vermoedelijk enkel korte zweefmomenten), duidt dit misschien op een stadium waarin vogels 4 vleugels in plaats van 2 hadden (pennen op voorpoten en achterpoten).

LEZING PROF. MILLER DEZE DINSDAG AFGELAST WEGENS ZIEKTE


Door ziekte kan prof. dr. Miller helaas zijn lezing niet geven. De lezing zal verder dit jaar opnieuw worden geprogrammeerd.

September 2009

29/9/2009: !!!AFGELAST WEGENS ZIEKTE!!! Lezing door Prof. Geoffrey Miller

DEZE LEZING IS AFGELAST OMDAT PROF. MILLER PLOTS GEVELD WERD DOOR GRIEP. HIERVOOR ONZE EXCUSES.
 
dinsdag 29 september geeft evolutiepsycholoog Prof. Geoffrey Miller (University of New Mexico) een voordracht over evolutie en consumptie. Miller is auteur van het boek 'The mating mind' (de parende geest). De lezing is in het Engels.
 
Tijdstip: 18u (stipt, want Miller moet om 19u alweer weg)
Locatie: Auditorium A, Blandijnberg 2 Gent, gelijkvloers
Iedereen is welkom, toegang gratis.
 
Meer info: Geoffrey Miller, Associate Professor, Psychology, University of New Mexico
 
Title: Sex, mutations, and marketing: The nature and culture of mental fitness indicators Abstract: Most animal species, including humans, have evolved various traits for showing off to others. These fitness indicators display the individual's genetic quality, physical condition, and behavioral competence, to attract interest from mates, kin, and allies, and to deter sexual rivals and predators. Some fitness indicators are physical ornaments such as the peacock's tail, but many are mental capacities, such as bird song, or human language, creativity, humor, art, music, and morality. These mental traits evolved not just for survival benefits, but because prehistoric men and women both favored them as reliable signals of good genes and good brains. In this talk I?ll review the recent theory and evidence concerning mental fitness indicators in humans, including their connections to costly signaling theory, ovulatory cycle effects on female sexuality, and the evolutionary genetics of intelligence, personality traits, moral virtues, and mental disorders. Finally, I'll discuss how modern consumers show strong unconscious instincts to display not just wealth, status, and taste, but deeper, more universal mental traits such as general intelligence and the Big Five personality traits (openness, conscientiousness, extraversion, agreeableness, and emotional stability). These six traits are fundamental to consumer identity, sexuality, and sociality, but are under-appreciated in behavioral economics, business schools, and consumer research. The nature of human trait-display is now being shaped mainly by the culture of marketing, and the more clearly we understand this, the more leverage we have for improving society.

Oktober 2009

02/10/2009: Lezing door James Moore over Darwin's sacred cause (boek)

Vrijdag 2 oktober komt James Moore een lezing geven in Maastricht.
James Moore: Darwin's Sacred Cause - How a Hatred of Slavery Shaped Darwin's Views (Taal: Engels).
De aanleiding is het verschijnen van de Nederlandse vertaling van dit boek bij Uitgeverij Nieuw Ansterdam.
Organisatie: Studium Generale, Universiteit Maastricht
Plaats: Universiteit Maastricht, Aula, Tongerse Straat 53, Maastricht
Datum: Vrijdag 2 oktober aanstaande
Tijd: 16.00 - 18.00 uur
Voor een interview met James Moore (door Ludo Hellemans) over deze lezing: zie http://crossroadsmag.eu/

Meer informatie externe link

Natuurlijke selectie in actie

Catherine R. Linnen, Evan P. Kingsley, Jeffrey D. Jensen, Hopi E. Hoekstra - Science, 28 augustus 2009, vol. 325, DOI 10.1126/science.1175826

Een recent spectaculair voorbeeld van natuurlijke selectie is een verandering in de vachtkleur van de witvoetmuis (Peromyscus maniculatus). Deze diertjes leven in de Sand Hills, een duinenveld in Nebraska. Deze duinen hebben een lichtere kleur dan de omliggende bodem. Catherine Linnen en haar collega's berichten in een recent artikel in het vakblad Science dat de vacht van witvoetmuizen in de Sand Hills bleker is dan die van leden van dezelfde soort in de omliggende gebieden (zie figuur). De blekere kleur werd veroorzaakt door één enkele mutatie op een gen dat agouti heet.

witvoetmuizen
Vermoedelijk werd deze mutatie bevoordeeld door natuurlijke selectie omdat witvoetmuizen worden bejaagd door roofvogels, die vooral op hun gezichtsvermogen afgaan om prooien te vangen. Een blekere muis heeft een duidelijk selectief voordeel wanneer de omgeving ook lichter gekleurd is. De Sand Hills ontstonden ongeveer 10000-8000 jaar geleden met de afzetting van bleek kwartszand met het terugtrekken van de gletsjers op het einde van de laatste Ijstijd. De mutatie ontstond in de periode na het ontstaan van de Sand Hills.

Iedereen is een mutant

Yali Xue, Qiuju Wang, Quan Long, Bee Ling Ng, en anderen - Current Biology 19, 1–5, September 15, 2009 DOI 10.1016/j.cub.2009.07.032

Natuurlijke selectie werkt met mutaties, foutjes die optreden in het kopieerproces van ons genetisch materiaal. Een interessante vraag daarbij is hoeveel mutaties er optreden, bijvoorbeeld bij de mens. JBS Haldane probeerde reeds een schatting hiervan te maken op basis van het hemofilie gen, en kwam uit op 2 x 10 tot de -5de mutaties per gen per generatie, ofwel 2 x 10 to de -8ste mutaties per nucleotide per generatie, ongeveer 100-200 mutaties per persoon. Aan de hand van nieuwe sequentiemethodes slaagden Xue en collega's (Current Biology, 15 september 2009) erin om een meer nauwkeurige schatting te maken. Ze keken daarvoor naar het y-chromosoom van twee Chinese mannen die een gemeenschappelijke voorouder hadden die geboren was rond 1805, en 13 generaties van elkaar verwijderd waren.

genen
Hun y-chromosoom was gelijkaardig - het was overgeërfd van dezelfde voorouder. De enige verschillen tussen die y-chromosomen zijn dus te wijten aan mutaties die zich hebben opgestapeld in de periode sinds hun gemeenschappelijke voorouder. Xue en collega's vonden dat er ongeveer 3.0 x 10 tot de -8ste mutaties per nucleotide per generatie voorkwamen, wat heel dicht ligt bij Haldanes oorspronkelijke schatting van 100 à 200 nieuwe mutaties per individu. In die zin zijn we allemaal mutanten: elke mens heeft minstens 100 nieuwe mutaties in zijn DNA die hij of zij niet geërfd heeft van zijn of haar ouders.

Reactie op de folder Evolutie of schepping, wat geloof jij?

Coen Brummer & Esther Wit - http://www.coenbrummer.nl

Een weerlegging van de creationistenfolder: ‘Evolutie of Schepping. Wat geloof jij?’

Op 23 februari vinden mensen uit ruim zes miljoen huishoudens de folder ‘Evolutie of Schepping. Wat geloof jij?’ ongevraagd in hun brievenbus. Over de folder wordt vooral lacherig gedaan. Creationisten zijn niet serieus te nemen. Maar wat staat er eigenlijk in die folder? En waarom vinden wij het onjuiste informatie? Wij menen dat onjuiste informatie niet meteen in de prullenbak moet worden gegooid, maar moet worden weerlegd. Dat is immers waar wetenschap om draait: het serieus nemen van elkaars argumenten en de behoefte aan waarheidsvinding. Dat creationisten deze methode zelf niet toepassen, betekent niet dat wij het niet meer moeten doen. Kortom, een serieus antwoord.

1. Onze gedachten bepalen wat we zien.
De folder begint met de constatering dat we de natuur zien op basis van wat we willen en verwachten. Daarmee wordt beweerd dat we nooit objectief kunnen zijn, en wordt voorondersteld dat de evolutietheorie ook zomaar een subjectieve theorie is. We zijn nu direct bij een de kern aangekomen. De wetenschappelijke methode is juist ontwikkeld om ervoor te zorgen dat we niet zien wat we willen zien, maar zo objectief mogelijk proberen te kijken. Daarom wordt niet gezocht naar de bevestiging van wat we al dachten, maar naar tegenargumenten: het principe van falsificeren (de wetenschapsfilosoof Karl Popper ontwikkelde dit idee).

Als een theorie niet open staat voor tegenargumenten, is het geen goede wetenschappelijke theorie. Individuele wetenschappers willen natuurlijk graag dat hun hypothese wel klopt. Wetenschap is dan ook een gemeenschappelijke onderneming. Een theorie, waaronder de evolutietheorie, wordt pas geaccepteerd na een lang proces van publicaties, onderzoek, kritiek, weerlegging, debat en aanpassing. Dus pas nadat talloze wetenschappers hebben meegekeken en meegedacht en men tot gezamenlijke conclusies komt. Deze conclusies zijn altijd voorlopig, ze kunnen altijd verbeterd worden. Wetenschap is een proces (in het geval van de evolutietheorie een proces van 150 jaar), met het meest objectieve resultaat mogelijk. Natuurlijk bepalen onze gedachten en vooroordelen deels wat we zien. Om dit te voorkomen, hebben we de wetenschappelijke methode uitgevonden. Overigens, Darwin keek niet met een ‘evolutiebril’, de evolutietheorie bestond immers nog niet.

2. Wie is God?
Hier wordt aangegeven dat we God als kunstenaar moeten zien, en de mens als beeld. Het beeld (de mens) kan God nooit begrijpen. Vervolgens wordt de vraag gesteld (onder de rubriek ‘Om over na te denken’) waarin de mens van de aap verschilt. Dit is een wat verwarrende tekst. Wat wil men eigenlijk zeggen? In ieder geval dat we als mens God nooit kunnen begrijpen. Dat zou kunnen. Het is onduidelijk wat dit met de evolutietheorie te maken heeft.

3. Soorten wetenschap
Er worden twee soorten wetenschap genoemd: de technische en de historische. De technische wetenschap zou betrouwbaar zijn, men ‘maakt’ immers iets en dit maken is herhaalbaar. Historische wetenschappen zijn onbetrouwbaar. We waren er immers niet bij. Vervolgens wordt de vraag gesteld: wat is de evolutietheorie, een technische of een historische wetenschap? Het probleem van deze vraagstelling is dat het lijkt alsof er maar twee wetenschappen bestaan. Dat is onzin. De evolutietheorie bijvoorbeeld, is primair een biologische theorie, geen historische. Evolutie is een proces, dat ook nu nog plaatsvindt en dus nu kan worden onderzocht. De geologie levert veel bruikbaar materiaal op, en het onderzoek naar genen (daar had Darwin nog geen weet). Daarnaast is het natuurlijk niet waar dat gebeurtenissen uit het verleden niet te bewijzen zijn. Het is eenvoudig om vast te stellen dat Nederland op 5 mei 1945 bevrijd werd, of dat in 1789 de Franse Revolutie uitbrak.

4. Wat gaat vanzelf?
Hier wordt aangegeven dat niets ‘vanzelf’ gaat. Als je kamer een rommel is, moet je je best doen om hem op te ruimen. Er is met andere woorden een persoon nodig, jijzelf.
Vervolgens wordt aangegeven dat volgens de evolutietheorie eencellige organismen vanzelf zouden zijn ontstaan, waaruit geleidelijk de mens is ontwikkeld. De vergelijking die getrokken wordt is: je kamer opruimen gaat niet vanzelf, de ontwikkeling van leven kan ook niet vanzelf gaan.
Ten eerste gaat de evolutietheorie niet over het ontstaan van leven. Hoe het leven is ontstaan weten we niet, daar wordt al lange tijd onderzoek naar gedaan en men leert steeds meer.
Vermoedelijk zijn er chemische reacties ontstaan in heetwaterbronnen, die de bouwstenen leverden voor eencellige organismen. Maar men weet het niet zeker, en kan dus (nog) geen antwoord geven. De keuze die we krijgen in de folder, of er gebeurt niets, of iemand doet het, is onvolledig. Er zijn talloze processen die gebeuren zonder dat iemand iets doet, natuurkundige processen bijvoorbeeld.
In de folder wordt gevraagd of je de evolutie van een eencellige tot mens normaal om je heen ziet. Nee, de evolutie van eencellige tot mens zie je niet normaal om je heen, daar is ons leven veel te kort voor. Het proces duurt te lang om normaal te zien. Allerlei mutaties en de aanpassing van soorten kunnen we overigens wel zien, bij organismen die kort leven en zich snel voortplanten. Zo zijn er bacteriën die alleen nylon voorgeschoteld krijgen. Ze muteren zo dat ze ervan kunnen leven. Een minder plezierig voorbeeld: onze antibiotica werkt niet altijd meer goed, bacteriën hebben zich aangepast. Evolutie in het hier en nu. In zekere zin gaat dit ‘vanzelf’ op basis van een aantal biologische processen die niemand in gang heeft gezet maar bij de natuur horen.

5. Een paar feiten
a. Fossielen. In dit deel wordt gesproken over fossielen. Er wordt gesteld dat er veel fossielen worden gevonden van dieren die er tegenwoordig nog precies hetzelfde uit zien. Volgens de folder zou dit niet stroken met de evolutietheorie omdat soorten zich in miljoenenjaren moeten ontwikkelen. Er wordt gesuggereerd dat ofwel een soort exact hetzelfde blijft
omdat God de soort zo geschapen heeft, ofwel het organisme veranderen moet omdat de evolutietheorie dit voorschrijft. Deze tegenstelling is een valse; bij het proces van evolutie
kunnen soorten die goed zijn aangepast aan hun omgeving best miljoenen jaren ongewijzigd blijven. Een goed voorbeeld hiervan is de haai.
b. Aardlagen. In dit hoofdstuk wordt gesteld dat de geologische kolom (de oudste aardlaag onderaan, de jongste bovenaan, met bijbehorende fossielen waar de evolutie van soorten te zien is) ook tot stand kan zijn gekomen door natuurrampen. Het bijgevoegde plaatje doet denken aan de zondvloed. Dit is simpelweg onjuist; nergens ter wereld zijn aanwijzingen te vinden voor een dergelijke gebeurtenis. Sterker nog, om al het land op de aarde te bedekken heb je vele malen meer water nodig dan er op de planeet Aarde voor handen is! Daarbij zijn er bijzonder veel soorten aardlagen, terwijl je bij een zondvloed of andere grote ramp zou verwachten dat er maar twee of drie zijn.
Ook is het zo dat de geologische kolom in alle delen van de wereld terug te vinden is. Kleine, plaatselijke natuurrampen kunnen daarom nooit oorzaak zijn. Het idee uit de folder dat
mensen bovenaan liggen in de geologische kolom, omdat ze konden vluchten toen zich een ramp voordeed, is erg vreemd. Vliegende reptielen van lang geleden liggen onderaan, terwijl ze toch makkelijk hadden kunnen wegvliegen. Buiten dat, ook de evolutie van planten is te zien in de verschillende aardlagen. En die kunnen niet vluchten.
c. Fossielen die door verschillende aardlagen heen steken. Hier wordt gezegd dat de evolutietheorie veronderstelt dat aardlagen gedurende miljoenen jaren gevormd zijn. Onzin.
De evolutietheorie veronderstelt helemaal niets over geologische bevindingen als aardlagen. Aardlagen met fossielen bieden materiaal dat opvallend goed aansluit bij het idee van
evolutie. Men maakt dus gebruik van geologie in plaats van iets te vooronderstellen. Aardlagen kunnen op vele manieren ontstaan. Een boom die door verschillende lagen heen
steekt (het voorbeeld uit de folder), doet niets af aan de evolutietheorie. Waarschijnlijk heeft hier een lokale ramp plaatsgevonden, een aardverschuiving, moddervloed of aardbeving bijvoorbeeld. Dit spreekt de evolutie niet tegen en ook de geologie niet.
d. Fouten in schoolboeken. Haeckels embryo-tekeningen kloppen niet. Een terecht punt. De plaatjes van de Haeckels embryo’s zijn overigens niet zozeer verzonnen, alswel sterk overdreven. Een fout dus, van Haeckel. Gelukkig hebben we de wetenschap, die onderzoeken het nogmaals en herkennen de fout. Nog belangrijker is het feit dat deze afbeeldingen dan ook al lang niet meer in schoolboeken te vinden zijn! Waarom zou de moderne wetenschap slechte tekeningen gebruiken als ze nauwkeurige afbeeldingen tot hun beschikking hebben? De stelling van de folder dat de overdrijving van Haeckel de
evolutietheorie onderuit haalt, is onjuist.
Toelichting embryo’s Haeckel: De studie van embryo’s en van ons volwassen lichaam levert ons wel degelijk informatie die de evolutietheorie ondersteunt. Zo hebben menselijke embryo’s een staart, die stamt af van onze voorouders die nog staarten hadden. Sporadisch worden nog baby’s met staarten geboren. Omdat we de staart niet meer nodig hebben, wordt de verdere groei ervan (bij de meesten) onderdrukt. Ook onze verstandskiezen waren vroeger handig, toen we moeilijk te verteren, onbewerkt voedsel aten. Nu zijn onze kaken er eigenlijk te klein voor en zijn ze niet meer nodig. Kippenvel was lang geleden toen we nog behoorlijk behaard waren enorm handig, er ontstond een warme luchtlaag. Nu heeft kippenvel geen belangrijke functie meer. We hebben allerlei zogenoemd ‘junk DNA’ in ons lichaam. DNA dat zich vroeger tot eigenschappen ontwikkelde (zoals flinke beharing en de aanleg van kieuwen) maar nu niet meer zinvol is. Uit al deze vreemde zaken in ons lichaam valt af te lezen dat we nog steeds evolueren. We zitten niet perfect in elkaar, zijn niet intelligent ontworpen maar het resultaat van een proces dat nog loopt. Onbruikbare en overtollige functies, vreemde groeisels en junk DNA verdwijnt vermoedelijk in de loop der eeuwen, maar als het ons functioneren niet belemmert kan het ook blijven zitten. We weten niet hoe het zal lopen. Alleen maar intelligent zit ons lichaam zeker niet in elkaar. De evolutie ontwerpt immers niet intelligent of doelmatig maar hangt van toevallighedewonderschoon, de resultaten.

Over geloof en wetenschap
U of jij hebt een keuze; geloven wat de evolutietheorie vertelt over de wordingsgeschiedenis van de mens of geloven wat in de bijbel staat, zo staat in de folder te lezen. Natuurlijk heeft iedereen de keuze wat hij of zij gelooft. Geloof is dan ook geen wetenschap, en wetenschap geen geloof. Wetenschap ‘geloof’ je niet. Het is een methode van gezamenlijke waarheidsvinding. Wetenschappelijke resultaten kunnen en moeten worden aangepast als de feiten en argumenten dat vragen. Dat is zo mooi aan de methode en daarom biedt de wetenschap het meest waarheidsgetrouwe beeld van de wereld, dat we hebben. De evolutietheorie is onderbouwd met een enorme hoeveelheid data, het scheppingsverhaal niet. Het scheppingsverhaal is dan ook geen wetenschap, het is een mythisch verhaal. Niemand kan gedwongen worden de evolutietheorie te accepteren, maar dat evolutie plaats vindt is simpelweg een waarneembaar feit. Het valt de makers van de creationismefolder kwalijk te nemen dat ze hun eigen geloof als waarheid willen verkondigen (hoe zit het eigenlijk met allerlei andere religies?), en niet in staat zijn te onderkennen dat het scheppingsverhaal een verhaal is, geen feit. Nog kwalijker is het gebrek aan respect voor de wetenschap.

De zin van het leven en evolutie
Waar kom ik vandaan? Waarom ben ik hier? Waar ga ik heen als ik sterf? Het geloof in de evolutietheorie kan deze vragen niet beantwoorden, zo stelt de folder. En gelijk hebben ze!
Onder het voorbehoud dat de evolutietheorie geen ‘geloof’ is en dat we over de ontwikkeling tot mens ook al aardig wat weten, dankzij Darwin. Over de zin van het leven zegt de evolutie niets, en al helemaal niet over de zin van jouw individuele leven. Dat is uiteraard geen bewijs voor het bestaan van God of de Schepping: de evolutietheorie gaat er eenvoudigweg niet over. De zin van het leven, dat zal iedereen
zelf uit moeten zoeken, en met elkaar. Er bestaan talloze verhalen over. Niet alleen de bijbel overigens.
De evolutietheorie kan mooie inzichten geven, dat we verbonden zijn met de natuur, dat we verbonden zijn met dieren, dat we de wereld door nieuwsgierigheid en open onderzoek beter kunnen leren kennen en dat deze kennis verbazingwekkend kan zijn en ons tot verwondering
aanzet. Veel humanisten verbinden wetenschappelijke kennis met een zinvol persoonlijk leven. Zo kan het ook!

Deze tekst werd geplaatst op www.evolutietheorie.be met toestemming van de auteurs, Coen Brummer, en Esther Wit
Zie ook: www.coenbrummer.nl
Zie ook: www.humanistischverbond.nl

20/10/2009: Symposium Philosophy of Evolution (Engelstalig)

Symposium Philosophy of Evolution
Tuesday the 20th of October 2009

13:00-17:00 Academy Building, Broerstraat 5, Groningen
How can developmental biology and evolutionary theory be synthesized? Do genes carry programs for development? How does the concept of fitness function in evolutionary biology, and how does the environment come into the picture? We will address these and other fundamental issues at the intersection of philosophy and evolutionary biology. The symposium is
organized by the Faculty of Philosophy and the Centre for Ecological and Evolutionary Studies (CEES) of the University of Groningen.
Participation is free, but registration is required. For registration or more information, please send an e-mail to: j.degenaar[youknowwhat]rug.nl

Speakers:

  • Marshall Abrams, University of Alabama at Birmingham
    'What kind of environmental grain is relevant to biological fitness?'
  • Ulrich Stegmann, King’s College London 'Developmental Programmes'
  • Alan C. Love, University of Minnesota 'The Structure of Biological Problems and Explaining Evolutionary Novelties: Scientific and Philosophical Implications'
November 2009

30/11/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

23/11/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

16/11/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

16/11/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link
Oktober 2009

24/10/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

17/10/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

10/10/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

03/10/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, de mens in het evolutionaire wereldbeeld

Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld
Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Huis van de Sport
4 maandagavonden van 19u30 tot 22u00
16/nov 23/nov 30/nov 07/dec

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
4 zaterdagvoormiddagen van 10u00 tot 12u30
03/okt 10/okt 17/okt 24/okt

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR (niet-leden)

Meer informatie externe link

Creationistenfolder 'Evolutie of Schepping: wat geloof jij?' nu ook in Vlaanderen

Stefaan Blancke - http://www.standaard.be/Artikel/Detail.aspx?artikelId=LN2D424P

Naar aanleiding van het Darwin jaar (200ste verjaardag van Darwin, 150 jaar On the origin of species) vinden overal ter wereld festiviteiten, tentoonstellingen, lezingen en congressen plaats. Maar niet alleen de wetenschappelijke wereld herdenkt Darwin en de evolutietheorie. Ook creationisten doen dat op hun manier. In februari dit jaar kregen alle huishoudens in Nederland een folder (zie afbeelding) in de bus waarin het scheppingsverhaal als volwaardig alternatief voor de evolutietheorie werd gepresenteerd. Een dertigtal organisaties uit zowel België als Nederland ondersteunde de actie.

creationistische_flyer

Blijkbaar vonden zij het project een groot succes, want nu is ook Vlaanderen aan de beurt. Dat meldde De Standaard (28/07/2009). Volgens Bert Dorenbos, ex-EO-voorzitter, voorzitter van de anti-abortusbeweging Schreeuw om Leven en één van de organisatoren van de actie, kent het creationisme in Vlaanderen meer aanhangers dan men zou vermoeden: “Ik ken vele groepen in België die de evolutietheorie verwerpen, maar die zijn tot nog toe niet aan de oppervlakte gekomen. Wanneer ze onze brochure zien, durven ze zich misschien wel kenbaar te maken. Er is wel degelijk een groot potentieel. En precies dat willen we met die brochure aanboren. We willen het debat aanzwengelen.” Dat is in Nederland alvast gelukt. Ten gevolge van de actie verschenen nogal wat creationisten in de Nederlandse media, wat zij als een teken van succes beschouwden. In Nederland bestaat er trouwens al veel langer een behoorlijk draagvlak voor het creationisme. Of het hier in Vlaanderen zo een vaart zal lopen is alsnog de vraag. Ook Johan Braeckman (filosoof aan de Universiteit gent) twijfelt hieraan: “Ik denk niet dat deze brochure veel effect zal hebben. De initiatiefnemers overschatten de voedingsbodem voor het creationisme in ons land. Hier zijn maar een klein aantal groepen die daar open voor staan. (…) Ik denk dat de overgrote meerderheid van de Vlamingen die brochure gewoon in de papierbak gooit.”

Uitsterven bedreigt vaak gehele afstammingslijnen

Kaustuv Roy, Gene Hunt, David Jablonski - Science, 7 augustus 2009, vol. 325, DOI: 10.1126/science.1173073

Hoe sterven soorten uit? Een nieuwe studie in het vakblad Science toont aan dat extinctie niet lukraak individuele soorten treft, maar gehele afstammingslijnen, groepen van soorten met dezelfde gemeenschappelijke voorouder. Kaustuv Roy en collega's baseerden deze conclusie op een studie van organismen uit het verleden (tweekleppige mariene schelpen), maar de implicaties van het onderzoek zijn ook relevant voor pogingen om bedreigde soorten zoals de grote katachtigen te behouden. Tweekleppige mariene schelpdieren, die onder meer mosselen en oesters omvatten, bestaan minstens 200 miljoen jaar.

schelpdieren

De onderzoekers vonden dat soorten binnen deze grote groep zowel tijdens massa-extincties uitstierven (zoals die van 65 miljoen jaar geleden, toen de dinosauriërs uitstierven), als tussendoor. Maar zelfs tijdens die relatief kalme periodes bleek dat nauwere verwante soorten vaker samen uitstierven. De reden hiervoor is dat nauw verwante soorten ook genetisch en fenotypisch veel gelijkenissen vertonen, waardoor ze kwetsbaarder zijn voor dezelfde soorten druk uit de omgeving.

Waarom hebben toekans een grote bek?

Glenn J. Tattersall, Denis V. Andrade, and Augusto S. Abe - Science, 24 juli 2009, DOI: 10.1126/science.1175553

De vraag waarom toekans een grote snavel hebben, heeft wetenschappers eeuwenlang beziggehouden. Charles Darwin meende dat de grote, opvallende snavel het resultaat was van seksuele selectie - toekans hebben een voorkeur voor partners met een grote snavel, waardoor hun nakomelingen steeds grotere snavels hadden. Een recent artikel in Science door Glenn Tattersall en collega's geeft een alternatieve verklaring: de bek helpt de temperatuur van de toekan te reguleren. De auteurs bestudeerden daarvoor de toekansoort met de grootste snavels, de toko toekan (Ramphastos toco, zie ook afbeelding).

toco_toekan

De dieren werden gescand met een infraroodcamera, die de warmteverdeling nauwkeurig kan registreren. Hieruit bleek dat bij een toenemende hitte van de omgeving, de snavel razendsnel opwarmde en vervolgens hitte begon uit te stralen, waardoor de vogels hun lichaamstemperatuur constant houden. Tijdens de slaap gaf de bek de hitte weer af. Bij relatief koele temperaturen, daarentegen, kwam er relatief weinig hitte uit de bek, waardoor de vogels zich beter warm konden houden. Net als andere vogels kunnen toekans niet zweten, dus dienen ze hun lichaamstemperatuur op andere manieren te reguleren. De enorme oppervlakte van de bek, gecombineerd met het vermogen van toekans om er bloed naar toe te laten vloeien of bloedtoevoer er heen in te perken (snavels zijn geen dode materie) maken de bek een bijzonder efficiënte hitteregulator.

Tentakelslangen zijn de vluchtreflex van vissen te snel af

Catania, Kenneth C. - PNAS 2009, vol 106, iss 27, doi:10.1073pnas.0905183106

Vissen hebben een geëvolueerd vluchtmechanisme, de zogenaamde C-start, waardoor ze aan roofvissen kunnen ontkomen. In hun hersenstam zitten twee grote neuronen, Mauthner neuronen genaamd, die het mechanisme in gang zetten: een plotse beweging in het water laat één van de neuronen vuren, waardoor de vis kan wegvluchten in de richting die ligt tegenover de plaats waar het water bewoog. De C-start is een reflex, die automatisch en snel wordt uitgevoerd, en die hoogst waarschijnlijk ontstond door natuurlijke selectie. De tentakelslang heeft echter een aanvalstechniek die deze reflex uitbuit: tentakelslangen maken een schijnbeweging met hun achterlichaam die ze omheen de prooi leggen. Daardoor vlucht de prooivis recht in de muil van de tentakelslang, zoals kan worden gezien op de figuur (uit het artikel van Catania, 2009, PNAS).

tentakelslang

Deze ingenieuze oplossing is een voorbeeld van een rode-koningin wapenwedloop, wat veel wordt waargenomen bij roofdieren en hun prooien: als een prooidier een mechanisme verwerft door natuurlijke selectie waardoor hij het roofdier te snel af is, zal er selectieve druk ontstaan bij dat roofdier om een oplossing te vinden.

Grootschalig internationaal onderzoek peilt naar houding ten opzichte van de evolutietheorie

Stefaan Blancke

Naar aanleiding van het Darwin-jaar organiseerde de British Council, een instantie die de culturele relaties van het Verenigd Koninkrijk verzorgt, een grootschalige bevraging naar de kennis over en aanvaarding van de evolutietheorie. Meer dan tienduizend mensen in tien verschillende landen – Argentinië, China, Egypte, Indië, Mexico, Rusland, Zuid-Afrika, Spanje, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten – werden gevraagd naar hun kennis over Darwin en de evolutietheorie, hun visie op de relatie tussen de evolutietheorie en geloof en hun idee over het ontstaan van het leven op aarde. De resultaten van deze peiling zijn nu bekend gemaakt. Volgens een persbericht van 30 juni 2009 tonen de resultaten aan dat de meerderheid wel al eens gehoord heeft van Charles Darwin (behalve in Egypte en Zuid-Afrika); meer mensen denken wel dan niet dat je tegelijkertijd de evolutietheorie kan aanvaarden en geloven in God. In een zestal landen meent de meerderheid van de mensen die aangeven min of meer Darwin en de evolutietheorie te kennen dat er voldoende bewijs bestaat voor de evolutietheorie. In nog eens zes landen aanvaardt de meerderheid dat het leven op aarde geëvolueerd is op basis van natuurlijke selectie zonder tussenkomst van God, maar die percentages zijn niet echt hoog (behalve in China, nergens boven de helft). In de Verenigde Staten, Indië en Zuid-Afrika gelooft 43 percent dat het leven op aarde is geschapen door God en altijd heeft bestaan in zijn huidige vorm.
Een pdf-versie van het persbericht, waar meer details in worden vermeld, kan men hier vinden. Meer details over de bevraging vindt u hier.
Op dit moment loopt nog een ander, vergelijkbaar internetonderzoek in meer dan 50 verschillende landen, ook in België. Deze bevraging moet de grootste dataset ooit opleveren met betrekking tot de houding van een breder publiek ten opzichte van de evolutietheorie. Deelnemen kan je op: www.zoomerang.com/Survey/survey.zgi?p=WEB229CD3MTHT5

De heer der muggen (Hoe evolutionaire geneeskunde inzichten verschaft bij de ontwikkeling van insekticiden)

Read, Andrew, et al., besproken door Steven Stroeykens - http://www.plosbiology.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pbio.1000058

Het is gemakkelijk tegen de evolutietheorie te zijn, voor een salontheoloog; een vrijblijvend ideologisch spelletje, iets voor debatten en lezersbrieven. Maar voor wie besmet is met een multiresistente ziekenhuisbacterie, die zich door evolutie heeft aangepast aan een omgeving vol antibiotica, of voor wie hiv onder de leden heeft, het aidsvirus dat in zijn lichaam in razend tempo muteert en evolueert, is evolutie een zaak van leven of dood. De virussen en bacteriën trekken zich niets aan van de sofismen van Intelligent Design, die evolueren.
Veel te lang heeft de geneeskunde gedaan alsof ze evolutie gewoon kon negeren, hoewel, in de woorden van Theodosius Dobzhansky, 'niets in de biologie is zinvol, behalve in het licht van de evolutie'.

mug

Maar de natuur kun je niet voor de gek houden, en haar evoluerende microben ook niet. Gelukkig begint de medische wereld zich dat te realiseren. Willen of niet, wij doen mee aan de darwinistische struggle for life. En als je gaat vechten in een biologische oorlog, dan liever met Darwin aan je zijde dan tégen hem. Zoals dat gaat in de wetenschap, heeft het nieuwe inzicht al een nieuwe discipline in het leven geroepen, de evolutionaire geneeskunde, met een gespecialiseerd vakblad, The Evolution & Medicine Review.
Soms levert het nieuwe onderzoeksgebied onverwachte conclusies op. Zoals de aanbeveling dat je malariamuggen maar beter kunt bestrijden met een 'zacht' insecticide dat de muggen niet te snel doodt, in plaats van met de gebruikelijke snel werkende paardenmiddelen. Dat is een van de implicaties van het onderzoek van Andrew Read van de Pennsylvania State University en zijn collega's, dat gepubliceerd is in het vakblad Public Library of Science Biology ('PLoS Biology' voor de vrienden).
De moeilijkheid met insecticiden om malariamuggen te bestrijden is dat de beestjes er steevast binnen de kortste keren resistent tegen worden. Net zoals dat gebeurt bij bacteriën en antibiotica. De reden voor de snel opkomende resistentie is niet dat de muggen intelligent herontworpen worden, maar gewoon dat telkens wanneer er gesproeid wordt, díe muggen het overleven die het best tegen de chemische aanval bestand zijn. En die overlevende muggen zijn het vervolgens die zich vermenigvuldigen tot de volgende generatie — hun concurrenten, de meer kwetsbare types, zijn door de mens uit de weg geruimd. Na een paar generaties op die manier sproeien en kweken, heb je een populatie muggen die het insecticide nauwelijks nog opmerkt.
Het gezond verstand zegt dat je bij een sproeicampagne best hard kunt toeslaan: met een snelwerkend middel dat jonge muggen al doodt vóór ze de kans hebben gehad om zich voort te planten.
Maar dat is een vergissing, volgens Read en zijn collega's. Het gezond verstand heeft het meestal bij het rechte eind, maar niet altijd. Als je de muggen doodt (of niet) vóór ze zich voortplanten, dan werkt de natuurlijke selectie, of de onbedoelde menselijke selectie, met volle kracht: de dieren die kwetsbaar zijn voor het insecticide worden efficiënt uit de populatie geëlimineerd, zodat de minder kwetsbare exemplaren in de volgende generatie het rijk voor zich hebben.
De wetenschappers denken dat het beter zal gaan met een traagwerkend gif of met een middel dat alleen oudere muggen doodt, muggen die zich al hebben voortgeplant. Zo'n strategie zou het ontstaan van resistentie verhinderen of toch sterk vertragen, en ze zou maar een beetje minder effectief zijn in het bestrijden van malaria. De reden daarvoor is dat het toch al vooral de oudere muggen zijn die malaria overbrengen. Malaria wordt veroorzaakt door een eencellige parasiet, waar de mug eerst zélf mee besmet moet worden, door een besmette mens te steken, waarna de parasiet in het muggenlichaam nog een rijpingscyclus moet doorlopen die meer dan een week duurt. Dan pas wordt de mug echt gevaarlijk, en tegen die tijd is ze naar muggennormen al vrij oud en heeft ze zich waarschijnlijk al lang voortgeplant.
Als je de muggen dán aanpakt, dan voorkom je grotendeels het overdragen van de ziekte, maar tegelijk laat je de muggen die gevoelig zijn voor je insecticide toch ook de kans om zich voort te planten, zodat de evolutie niet langer je vijand is. En Darwin lacht in zijn baard.
Johan Braeckman geeft op deze site drie gefilmde lezingen over evolutionaire geneeskunde: deel 1, deel 2, en deel 3.
Deze tekst verscheen eerder in De Standaard, 7 mei 2009

Waarom er meer soorten in de tropen zijn

Gillman, Len, et al. - Proc Roy Soc B, 25 juni 2009, doi:10.1098/rspb.2009.0674

Waarom is er zoveel meer biodiversiteit rond de evenaar dan pakweg aan de Noordpool? Nergens is de rijkdom aan dieren- en plantensoorten zo groot als in de tropische regenwouden en oceanen in de buurt van de evenaar. Gillman en collega's tonen in een recent artikel in Proceedings of the Royal Society B dat moleculaire evolutie sneller verloopt in tropische soorten dan in gelijkaardige soorten in koelere gebieden - met andere woorden, het aantal mutaties in het cytochroom b gen is veel groter in de tropische soorten dan in de soorten in een koeler klimaat.

Reactie op ‘De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin’ (Gie van den Berghe, De Standaard, 19 juni 2009)

De leden van de onderzoeksgroep The Moral Brain, Universiteit Gent

De bedrieglijke eenvoud van de evolutietheorie
Een reactie op ‘De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin’ (Gie Van den Berghe, De Standaard, 19 juni 2009)
Pdf-versie van dit artikel is hier beschikbaar

Versie van dit artikel zoals in de Standaard werd gepubliceerd kan men hier vinden

In een recent essay neemt Gie van den Berghe (GvdB) de zogenaamde ‘alomtegenwoordigheid’ van de evolutietheorie als uitgangspunt voor enkele kritische beschouwingen over de hedendaagse toepassing van evolutionaire inzichten in de cultuur- en gedragswetenschappen. Met die ‘alomtegenwoordigheid’ valt het volgens ons nogal mee. Vanzelfsprekend verschijnen tijdens het Darwinjaar meer boeken dan gemiddeld over Darwin en de evolutietheorie. So what? In de kop van het artikel staat dat “GvdB vindt dat het welletjes is geweest”. Moeten er dan minder boeken verschijnen over evolutietheorie? Een merkwaardige opvatting voor een auteur die reeds eerder een uittreksel uit zijn eigen boek over Darwin en evolutie in De Standaard publiceerde, en bovendien datzelfde boek – dat hij zelf ‘baanbrekend’ noemt – in de lijst opneemt van ‘de lawine’ aan boeken over Darwin. Een ‘lawine’, nota bene, die hijzelf maar niks vindt. Overigens is het aantal boeken over evolutietheorie nog steeds zeer beperkt vergeleken met, pakweg, het aantal kook- en tuinierboeken dat verschijnt. Bovendien is niemand verplicht om ze te kopen of te lezen.

Aan de fouten in het stuk van GvdB te oordelen verschijnen er veeleer te weinig dan te veel boeken over evolutietheorie. Zijn tekst bevat vooral de klassieke vooroordelen en misverstanden en toont aan hoe snel men fout kan redeneren met betrekking tot evolutietheorie. Dat bleek reeds zeer duidelijk tijdens het leven van Darwin zelf. Sommige van zijn beste vrienden, die zich medestanders noemden, hebben nooit volledig begrepen hoe het mechanisme van natuurlijke selectie werkt. Zelfs Alfred Russel Wallace, die onafhankelijk van Darwin het mechanisme van natuurlijke selectie blootlegde, was niet in staat om sommige consequenties ervan te begrijpen of te aanvaarden. De laatste decennia worden moderne evolutiebiologische inzichten, in combinatie met kennis die de cognitieve wetenschappen voortbrachten, toegepast op problemen uit de cultuur- en gedragswetenschappen. Die moderne evolutiebiologische inzichten zijn niet beperkt tot datgene wat we aan de ‘moderne synthese’, de versmelting van Darwins evolutietheorie met de twintigste-eeuwse genetica, te danken hebben. Na de ontwikkeling van de moderne synthese hebben uiterst belangrijke theoretische inzichten, voortgebracht door biologen zoals George Williams, William D. Hamilton, John Maynard Smith, Robert Trivers en anderen, de mogelijkheden van de evolutiebiologie sterk vergroot. In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw werden deze inzichten voor het eerst succesvol toegepast binnen de cultuur- en gedragswetenschappen, we denken bijvoorbeeld aan het werk van Robert Axelrod, Martin Daly en Margo Wilson, Donald Symons, John Tooby en Leda Cosmides.

GvdB lijkt te denken dat de populariteit van de evolutietheorie in diverse domeinen tegen de juistheid ervan pleit: “De aarde mag dan rond de zon draaien, nu draait alles rond Darwin” en “Darwin wordt over het paard getild. De evolutietheorie tast alles aan: filosofie, psychologie, sociologie, antropologie, geneeskunde, linguïstiek, theologie”. Pleit het niet eerder voor een theorie als deze wetenschappelijk kan worden toegepast in geheel diverse disciplines? In de wetenschapsfilosofie geldt vruchtbaarheid (toepasbaarheid en verklarende kracht) van een theorie als een argument dat de theorie gezond is. Dat Freuds psychoanalyse in het verleden ten onrechte op deze domeinen werd toegepast, is geen argument tegen evolutietheorie. Immers, het waren vooral de psychoanalytici zelf die hun theorie op al die domeinen toepasten, terwijl de evolutietheorie niet enkel door biologen, maar ook door artsen, neurowetenschappers, economen, ontwikkelingspsychologen, en antropologen wordt gebruikt. En vooral: in tegenstelling tot de psychoanalytici gebruiken zij rigoureuze kwantitatieve experimentele methodes om hun beweringen te staven. Dat wil niet zeggen dat de onderzoeksresultaten die evolutietheorie oplevert onfeilbaar zijn - dat is bij geen enkele theorie zo - wel dat we methodes hebben om de betrouwbaarheid na te gaan, en dat ze nieuwe inzichten oplevert.

Net zoals in Darwins tijd zien we dat critici moeite hebben om de basisaspecten van dergelijk onderzoek onder de knie te krijgen. Erg verwonderlijk is dat misschien niet, in acht genomen de complexiteit ervan. Niettemin, zoals het altijd gaat met nieuwe wetenschappelijke inzichten die stand blijken te houden, ruimen de handboeken plaats voor evolutionaire inzichten, en doen de jongere generaties probleemloos vernieuwend wetenschappelijk onderzoek aan de hand van de moderne inzichten. Vele disciplines, bijvoorbeeld de taxonomie, de genetica en de ecologie, namen reeds lang geleden evolutionaire inzichten over. Voor andere disciplines, zoals de psychologie, de moraalwetenschappen of de economie, is dat proces zich, in meer of mindere mate, momenteel aan het voltrekken. (Wie zich hierover grondig wil informeren verwijzen we naar http://www.hbes.com) In die zin is het stuk van GvdB interessant, omdat het ongewild de bijhorende misvattingen en vooroordelen goed blootlegt. In wat volgt, bespreken we er enkele. Lezers die hongeren naar meer verwijzen we door naar de boeken van Steven Pinker, die deze maar ook vele andere misvattingen reeds uitvoerig en afdoende heeft besproken.

GvdB maakt zich nogal druk over vroeger misbruik van de evolutietheorie, met name eugenetica en sociaal-darwinisme. Hij is van mening dat auteurs die vandaag de dag positief staan tegenover het gebruik van evolutionaire inzichten in de cultuur- en gedragswetenschappen, de periode in kwestie liever doodzwijgen, of die “uit de pas lopende darwinisten” willen “demoniseren”. Dat is niet het geval. Als men misbruik maakt van de evolutietheorie, dan gaat het precies daarover, over misbruik. Uiteraard moet men daarvoor alert zijn en er tegen protesteren wanneer nodig. Maar met de vraag of evolutietheorie wetenschappelijk iets kan bijbrengen aan de cultuur- en gedragswetenschappen heeft dat niets te maken. GvdB komt hier dicht in de buurt van de jongste lichting creationisten, die voortdurend proberen om Darwin in diskrediet te brengen door hem ten onrechte te linken aan het nazistisch en ander aangebrand gedachtegoed. GvdB is geen creationist met betrekking tot de evolutie van het leven op zich, maar zoals meerdere academici die enkele decennia geleden hun vorming kregen in het toentertijd door marxistische, cultuurrelativistische en psychoanalytische denkbeelden gedomineerde (mens-)wetenschappelijke klimaat, is hij creationist vanaf de (menselijke) nek. Daarom heeft hij het ook, net zoals de christelijke creationisten, over de “evolutionisten” als hij spreekt over wetenschappers die evolutionaire inzichten gebruiken om menselijk gedrag beter te begrijpen. Hij bedoelt het, voor alle duidelijkheid, denigrerend. Nergens in het stuk van GvdB lezen we echter een voorbeeld dat zou kunnen aantonen dat die zogenaamde "evolutionisten" wetenschappelijk op het verkeerde spoor zitten.

Sommige onjuistheden in het stuk gaan zelfs in tegen basisaspecten van de evolutietheorie, zowel wat de geschiedenis als wat de inhoud ervan betreft. Zo stelt GvdB dat “verscheidene filosofen en biologen al lang voor Darwin hadden aangetoond dat de mens niet is geschapen maar uit ‘lagere’ levensvormen is geëvolueerd.” Het zou ons, en ongetwijfeld vele wetenschapshistorici, sterk interesseren om te weten aan wie GvdB zoal denkt. Uiteraard speculeerden meerdere auteurs vóór Darwin over evolutie, inclusief die van de mens (o.a. Erasmus Darwin, Jean-Baptiste Lamarck, Robert Chambers). Maar niemand vóór Darwin had een wetenschappelijke, overtuigende theorie hierover, laat staan dat ze werken over evolutie publiceerden waarvan het wetenschappelijke niveau vergelijkbaar was met On the Origin of Species en The Descent of Man. Maar belangrijker is ons volgende voorbeeld. Op het einde van zijn stuk schrijft GvdB dat “seksstandjes trefzekerder zouden zijn wat betreft de voortplanting, mochten ze genetisch bepaald zijn”. Het vat goed samen hoe snel men fout kan redeneren over evolutietheorie. Niemand denkt dat seksstandjes “genetisch bepaald” zijn. Vanzelfsprekend kan het seksueel gedrag van mensen vele vormen aannemen. Het is net dankzij evolutionair geïnspireerd onderzoek dat men is gaan beseffen dat seksueel gedrag zich op verschillende manieren kan manifesteren omdat het verschillende biologische en sociale functies kan hebben: coalities sluiten, agressie intomen, macht uitoefenen, relatiebanden versterken, plezier beleven, enzovoort. Het is erg belangrijk om te begrijpen dat de evolutietheorie niet beweert dat seksueel gedrag evolueerde ‘voor’ de voortplanting. Veeleer stelt men dat voortplanting een statistisch gevolg is van seksueel gedrag. Dat is een totaal andere opvatting dan diegene die GvdB aan evolutiebiologen en evolutiepsychologen toeschrijft.

Bovendien sluit het bestaan van geëvolueerde, biologische functies niet uit dat mensen ook zelf bepalen waarvoor ze iets gebruiken en waarvoor niet. De evolutie van de werking van het menselijke evenwichtsorgaan heeft wellicht iets te maken met het feit dat onze voorouders rechtop zijn gaan lopen, maar dat verhindert ons niet om datzelfde evenwichtsorgaan vandaag de dag aan te wenden om te fietsen en te skateboarden.

Sommige opvattingen van GvdB zijn niet zozeer fout, maar veeleer naast de kwestie. Voortdurend komt uit zijn stuk naar voren dat onderzoekers die evolutietheorie gebruiken, “genetische deterministen” zouden zijn. Maar niemand die onderzoek doet binnen het brede domein van verschillende evolutionaire benaderingen is ‘genetisch determinist’. In het geval van evolutiepsychologie doet men onderzoek naar mentale, psychologische mechanismen, de manier waarop die zijn geëvolueerd en de wijze waarop ze werken in specifieke contexten. Zo weten we bijvoorbeeld dat visuele perceptie mogelijk is dankzij ruim twintig verschillende mentale mechanismen, die samen zorgen voor de waarneming van kleuren, van beweging, van diepte, enzovoort. Dankzij al die vermogens kunnen we gezichten zien, naar schilderijen en films kijken, de horizon waarnemen, en dergelijke meer. Het punt is dat deze verscheidenheid aan benodigde mechanismen ook een verscheidenheid aan gedrag mogelijk maakt. De redenering van GvdB komt erop neer dat, volgens hem, evolutiepsychologen denken dat genen ons rechtstreeks naar de bioscoop doen gaan. In werkelijkheid beïnvloeden onze genen de ontwikkeling van een arsenaal aan mentale mechanismen die, in de manier waarop ze reageren op omgevingsfactoren, begrijpelijk maken waarom wij bioscoopbezoek interessant en leuk vinden.

Een ander misverstand dat meermaals in de tekst opduikt, is de opvatting die GvdB toeschrijft aan evolutionair denkende wetenschappers over de verhouding tussen cultuur en natuur. Het is reeds vele malen, door talloze auteurs, uitvoerig en helder uiteengezet dat het volkomen fout is om te denken dat natuur en cultuur tegenover elkaar staan. Niettemin volhardt GvdB in deze valse tegenstelling en, veel erger nog, hij schrijft zijn eigen denkfout ook toe aan diegenen die hij probeert te bekritiseren. Zo schrijft hij dat “vandaag alles biologisch bepaald lijkt”. Maar er is niemand die dit schrijft of denkt. GvdB zelf is wel van mening dat “cultuur het haalt op natuur”, wat neerkomt op de opvatting dat de lengte het haalt van de breedte, voor wie wil weten hoe een rechthoek in elkaar zit.

Evolutiepsychologen, of door evolutietheorie geïnspireerde antropologen, sociologen, economen, enzovoort, proberen uiteraard niet aan te tonen dat ‘natuur’ belangrijker is dan ‘cultuur’ bij de studie van menselijk gedrag. Men probeert daarentegen wel te onderzoeken hoe geëvolueerde biologische mechanismen cultuur mogelijk maken. Er is geen simpele tegenstelling tussen natuur en cultuur. Natuur maakt cultuur mogelijk, en cultuur kan op haar beurt natuur beïnvloeden. De vragen die GvdB zich doorheen zijn tekst stelt, zijn veelzeggend naast de kwestie. Zo schrijft hij: “Hoe kan je vaststellen dat iets van nature is ingebouwd, en niet door cultuur is ontstaan? Elk nieuw menselijk leven wordt van bij zijn conceptie ondergedompeld in cultuur. Gebruiken, gewoonten en regels worden voortdurend aangereikt en aanhoudend ingepompt, iets wat ook nodig blijkt te zijn.” Afgezien van het feit dat “van bij de conceptie” misschien wat vroeg is, is dit een nogal triviale opmerking. Uiteraard komen pasgeborenen terecht in door en door culturele omgevingen. Maar waar dit voor GvdB blijkbaar op een of andere manier aantoont dat ‘natuur’ hierdoor overbodig wordt, is de interessante vraag net welke natuurlijke mechanismen het mogelijk maken dat we zulke door en door culturele wezens zijn. Het is net een van de basisopdrachten van de evolutiepsychologie om, aan de hand van evolutiebiologische inzichten enerzijds en de kennis ontwikkeld binnen een hele reeks van disciplines anderzijds, te onderzoeken hoe onze geëvolueerde mentale ‘gereedschapskist’ ons uitermate flexibel gedrag en de diversiteit aan culturen kan voortbrengen. Die evolutiebiologische inzichten steunen in het bijzonder op theoretische ontwikkelingen van de tweede helft van de twintigste eeuw, zoals de ‘inclusive fitness’-theorie van William D. Hamilton en de ‘parental investment’-theorie van Robert Trivers. Deze en andere theorieën, die uit Darwins evolutietheorie zijn voortgekomen maar, belangrijk, die inzichten voortbrachten en voortbrengen onafhankelijk van Darwins theorie, laten toe hypothesen te formuleren en voorspellingen te doen over meerdere gedragsvormen, die te maken hebben met voedsel, communicatie, relaties, seksualiteit, altruïsme, emoties, samenwerking, enzovoort. Vervolgens doet men, met behulp van meerdere disciplines, empirisch en experimenteel onderzoek om de hypothesen te testen, waardoor men gaandeweg ontrafelt wat het palet aan mentale mechanismen is waarover mensen, en dit in alle culturen, beschikken. Een zeer eenvoudig voorbeeld kan dit illustreren. Zowel de feiten als de logica van natuurlijke selectie maken het aannemelijk dat een emotie zoals angst niet volkomen ongericht is. Ethologische bevindingen toonden reeds geruime tijd geleden aan dat verschillende organismen een aangeboren angst hebben voor de ‘juiste’ dieren. Meeuwenkuikens, bijvoorbeeld, hebben angst voor het silhouet van een havik, maar niet voor dat van een duif. Kunnen we nu veronderstellen dat ook mensen sneller angst ontwikkelen voor datgene wat effectief gevaarlijk is, en dat hieraan aangeboren mechanismen ten grondslag liggen? Het antwoord blijkt positief, maar leermechanismen spelen een zeer belangrijke rol. Bij mensen, en wellicht ook bij niet-menselijke primaten, geldt blijkbaar dat er niet zozeer aangeboren angst-mechanismen zijn voor specifieke dieren of situaties, maar wel om bepaalde angsten sneller aan te leren dan andere. Studies wijzen uit dat kinderen, ook als ze in een grootstad leven, gemakkelijk angst aanleren voor wilde dieren, maar niet voor, pakweg, bloemen of meubels. ‘Aangeboren’ is dus niet in strijd met ‘aangeleerd’. Aangeboren mogelijkheden zorgen er net voor dat we sneller en beter kunnen leren. Dat blijkt voor angst te gelden, en wellicht ook voor vele andere belangrijke menselijke eigenschappen, zoals bijvoorbeeld taal en moraliteit.

Merk op dat het uiteraard niet enkel evolutiepsychologen zijn die al dit onderzoek uitvoeren. Evolutiepsychologie reikt de middelen aan waarmee onderzoekers uit vele disciplines onderzoek kunnen uitvoeren dat niet alleen, zoals traditioneel het geval was, focust op het ‘proximate’ niveau (hoe, en door welke omstandigheden, wordt een eigenschap of functie geactiveerd, en hoe werkt ze?), maar ook op zoek gaat naar de ‘ultimate’ logica van wat men bestudeert (waarom is een eigenschap of functie geëvolueerd?). Evolutiepsychologische inzichten worden momenteel gebruikt in zeer uiteenlopende disciplines zoals kunstwetenschappen, economie, kunstmatige intelligentie, literatuurwetenschappen, moraalwetenschappen en communicatiewetenschappen. Evolutiepsychologen, en wetenschappers die met evolutionaire en evolutiepsychologische inzichten werken, gaan tewerk zoals andere wetenschappers, in om het even welke discipline die in staat is tot theorievorming en experimentele toetsing, maar ze laten zich mede inspireren door historische, dat wil zeggen evolutionaire, inzichten.

De sjablonen waarin GvdB denkt lijken behoorlijk vastgeroest. Zo wil hij bijvoorbeeld enkel het bestaan van geëvolueerde basismechanismen voor het menselijke morele gedrag aanvaarden indien “het bestaan van morele gedragsgenen is aangetoond”. Het is nochtans zo dat geen enkele evolutionair geïnspireerde filosoof of wetenschapper van mening is dat dergelijke genen bestaan. Laat ons een analogie uitwerken om dit misverstand te verduidelijken. Stel dat we niet zouden weten hoe een vliegtuig werkt. Een ingenieur kan dan op zoek gaan naar de mechanismen die ervoor zorgen dat een vliegtuig aan de zwaartekracht ontsnapt. Hij zou al snel vaststellen dat er niet één ‘vliegmechanisme’ is dat ergens in het vliegtuig zit verborgen. Het is niet één onderdeel van het vliegtuig dat ervoor zorgt dat het vliegtuig vliegen kan. Het vliegtuig kan vliegen dankzij honderden, misschien duizenden afzonderlijke mechanismen, die stuk voor stuk een welbepaald probleem oplossen. De ingenieur zou die mechanismen proberen te inventariseren, en onderzoeken welke problemen ze oplossen en hoe ze daarvoor zijn ontworpen. Gaandeweg zou ook zijn inzicht groeien in de manier waarop de gezamenlijke werking van al die onderdelen, het mogelijk maakt dat het vliegtuig vliegen kan. Dit is ook de wijze waarop evolutionair geïnspireerde wetenschappers onderzoek doen: ze pogen de talloze mechanismen bloot te leggen die menselijk gedrag, waaronder moreel gedrag, mogelijk maken. Daarbij worden ze geleid door de veronderstelling dat die mechanismen een evolutionaire geschiedenis hebben, en dus in principe kunnen begrepen worden dankzij inzicht in de manier waarop evolutie werkt. GvdB is blijkbaar van mening dat men op zoek is naar dat ene, wonderlijke en mysterieuze onderdeel dat vliegen mogelijk maakt.

Laat ons nog beklemtonen dat het toepassingsgebied van de evolutietheorie binnen de cultuur- en gedragswetenschappen meerdere disciplines bundelt, elk met hun eigen vraagstelling en onderzoeksmethode. In een onderlinge dynamiek, en steeds gebaseerd op de wetenschappelijke methode, proberen ze onze kennis omtrent menselijk gedrag te verruimen. Dit staat in schril contrast met het karikaturale beeld dat GvdB schetst van dit interdisciplinaire onderzoeksgebied. Hoewel wij het nuttig vinden om de blijvende misvattingen omtrent de theorie verder aan te stippen en te verhelderen voor een breed publiek, zijn krantenartikelen echter verre van de geschikte plaats om ernstige en wetenschappelijke discussies hieromtrent te voeren. Zoals het een wetenschappelijke discipline betaamt, worden die immers gevoerd in internationale vaktijdschriften en tijdens congressen en symposia.

Het moet ons tot slot van het hart dat GvdB niet alleen zijn eigen misvattingen projecteert op diegenen die hij als zijn tegenstanders beschouwt, maar dat hij hen ook op een nogal neerbuigende manier behandelt. Zo meent hij dat het boek van Jan Verplaetse (Het morele instinct, 2008) “een samenraapsel is van weetjes en speculaties” en dat Verplaetses eigen studies “weinig om het lijf” hebben. Het maakt het artikel niet bepaald geloofwaardiger. (Lees hier een reactie van Jan Verplaetse op GvdB).

Lees hier een reactie van Gie van den Berghe op dit stuk.
Auteurs: de leden van de onderzoeksgroep The Moral Brain (Universiteit Gent, http://www.themoralbrain.be)

22/10/2009: Ludieke activiteit omtrent Charles Darwin en evolutietheorie

Gentse Biologische Kring presenteertSta op met Bert Gabriëls, zoals DNA van Darwin het u leert...
en als u dit niet begrijpt, hebt u een reden temeer om aanwezig te zijn

  • Improvisatietheater met De Nonsens Alliantie (DNA) Improvisatie gebaseerd op suggesties van het publiek. Bekend van De Bovenste Plank (één) en Humo's Comedy Cup
  • Stand-up comedy met Bert Gabriëls Bekend van de Gentse Feesten, Comedy Casino (Canvas) en Zonde van de Zendtijd
  • Aansluitend receptie

Presentatie Prof. Dr. Dominique
Waar: UGent, Campus Ledeganck, Auditorium 2, K.L. Ledeganckstraat 35, 9000 Gent
Wanneer:22 oktober 2009<, 20u00
Reservaties: 7,00€ pp voor leden GBK - 9,00€ pp voor niet-leden GBK
Reserveren op 0479/61.06.45 of praeses{AT}biologie-gent.be
Organisator: Gentse Biologische Kring i.s.m. 123 Comedy Club en Universiteit Gent
Link op Facebook: http://www.facebook.com/home.php#/event.php?eid=90784414078&ref=ts
 

Juni 2009

25/6/2009: Reactie op ‘De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin’ (Gie van den Berghe, De Standaard, 19 juni 2009)

Vandaag publiceert De Standaard een reactie van leden van The Moral Brain onderzoeksgroep van de Universiteit Gent op 'De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin' door Gie van den Berghe, verschenen in De Standaard van 19 juni 2009. De lange versie van dit stuk kan men op deze website vinden; een reactie van Jan Verplaetse, auteur van het boek Het morele instinct dat door Gie van den Berghe werd besproken, vindt u eveneens op de site.

Reactie door Jan Verplaetse op ‘De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin’ (Gie van den Berghe, De Standaard, 19 juni 2009)

Jan Verplaetse, Faculteit Rechtsgeleerdheid, Vakgroep Grondslagen en geschiedenis van het recht

Reactie op Gie van den Berghe (De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin, De Standaard der Letteren, 19 juni 2009)

Dit is een reactie op het artikel De onnatuurlijke selectie van Charles Darwin door Gie van den Berghe (GvdB)

Pdf-versie van dit artikel is hier beschikbaar

In De Standaard der Letteren (19 juni) verscheen een bespreking van mijn boek (Het morele instinct, 2008) door Gie van den Berghe (GvdB) als onderdeel van een lang essay tegen de zogenaamde “evolutionisten”. Ik moet bekennen dat ik uitkeek naar zijn kritische en scherpe reactie die hij eerder in een e-mail had aangekondigd. Mijn boek dat onlangs de Eurekaprijs won, werd tot nu toe noch in Vlaanderen noch in Nederland grondig besproken. Bovenden is GvdB een collega moraalwetenschapper (eveneens verbonden aan Universiteit Gent) die, zoals hij het zelf stelt, veeleisend is als het om wetenschap gaat. Dus eindelijk, zo denk je dan, iemand met kennis van zaken die mijn visie op het morele verschijnsel aan een kritische blik kan onderwerpen. Helaas moet ik na het lezen van zijn recensie vaststellen dat hij die wetenschappelijke veeleisendheid niet op zichzelf toepast.
Vooreerst ben ik geschrokken van de talloze laatdunkende en lacherige frasen en zinsneden in de bespreking. Formuleringen als “samenraapsel van weetjes en speculaties”, “wereldvreemde visie”, “naar zijn hand zetten”, “wegredeneren”, “toegeven dat zijn onderzoek weinig om het lijf heeft” zijn wellicht polemisch bedoeld, maar lijken me erg ongepast in een kritische bespreking die, naar ik aanneem, ernstig bedoeld is. Die spottende toon past bij mensen die denken de waarheid in pacht te hebben, maar niet bij collega’s moraalwetenschappers die zich buigen over een theorie die misschien niet de hunne is, maar die niettemin gestaafd wordt met argumenten, studies en redeneringen. Dit boek vat mijn kijk op het verschijnsel moraal na 15 jaar onderzoek samen, maar dit zonder enige pretentie dat ik het bij het rechte eind heb of dat ik alle problemen heb opgelost. Hoe zou dit ook mogelijk zijn? Ik sta open voor alle kritiek, maar respect en ernst lijken me essentiële voorwaarden voor een zinvolle discussie.
Maar laat ik niet teerhartig zijn en ingaan op enkele bezwaren die GvdB in zijn recensie uit. De meeste bezwaren zijn echter terug te voeren zijn op een verkeerd begrip van mijn “biologische kijk op moraal”. Een korte samenvatting van die visie aan de hand van twee stellingen is daarom noodzakelijk.
Mijn eerste stelling luidt als volgt: ik denk dat mensen over biologische, automatische en emotionele processen beschikken die ons eigenbelang afremmen en ons gedrag in overeenstemming brengen met de behoeften van anderen of van de samenleving in haar geheel. Ik heb in mijn boek vier van deze moralen onderscheiden die gebouwd zijn rond complexen van emoties en gedrag, in het bijzonder: de hechtingsmoraal, geweldmoraal, reinigingsmoraal en samenwerkingsmoraal. Al deze moralen hebben morele gevolgen, wat minimaal betekent dat we bereid zijn om dingen te doen die indruisen tegen onze onmiddellijke persoonlijke belangen en behoeften. We maken kosten die niet (onmiddellijk) terugbetaald worden. Bovendien kan je elk van die moralen opbouwen rond aparte, maar heel herkenbare emoties of complexen van emoties, zoals inleving (hechtingsmoraal), angst (geweldmoraal), walging (reinigingsmoraal), vertrouwen en bedrog (samenwerkingsmoraal). Een vijfde moraal die ik beginselenmoraal of ethiek noem, is niet gebouwd op emoties en automatische processen, maar op rationele toetsing en redelijke argumentatie. Die moraal corrigeert wanneer de andere moralen tekortschieten, onderling conflicteren of tot “immorele” toestanden leiden. Ik heb geen zekerheid dat er slechts vijf moralen zijn. Ik daag de lezers uit om er nieuwe aan toe te voegen en uit te werken. Helaas aan de volgende bemerking van GvdB heb ik niets: “Inderdaad, als je driften, behoeften, noden, emoties en instincten omdoopt tot ‘moralen’, is het einde niet in zicht.” En dan volgt een aantal voorbeelden zoals seks-, doods-, bezits-, tuiniermoraal (dat spottende lachje, nietwaar). Ik heb hier gewoon niets aan omdat de twee voorwaarden niet vervuld zijn. Eén: welke zijn de morele gevolgen in termen van afremming van het (onmiddellijke) eigenbelang? Twee: rond welke herkenbare emoties of complexen van emoties kan die moraal worden opgebouwd? GvdB geeft er geen en ik zie er geen. Hij voegt hieraan toe dat iets wat morele gevolgen heeft, daarom niet zelf moreel is. Dat zal wel, maar dat is precies één van de kernboodschappen van het boek: we hebben vele moralen die ons ertoe aan zetten om allerlei dingen voor anderen en de samenleving te doen, en dit om velerlei redenen, maar dit betekent nog niet dat dit ethisch is. Hiervoor hebben we bovenal een beginselenmoraal nodig. Elke moraal kan, ethisch gezien, “immoreel” zijn.
Mijn tweede stelling houdt het volgende in. Hoewel ik denk dat moraal een biologische oorsprong heeft, brengt dit niet met zich mee dat we gedetermineerd zijn tot welbepaald moreel gedrag. Ook op moreel vlak zijn we uitermate flexibele wezens. Was dit niet het geval, dan had de beginselenmoraal overigens geen zin. Die moraal kon dan niet meer corrigerend optreden. Op talrijke plaatsen in het boek zeg ik uitdrukkelijk dat morele instincten omgeleid, versterkt, uitgeschakeld of overstemd kunnen worden. Je vindt daarvan vele voorbeelden. Al is het niet altijd eenvoudig om biologische gedragspatronen te onderdrukken of om te leiden, het is vrijwel altijd mogelijk. Moeders die hun kind voor adoptie afstaan en chirurgen die hartoperaties uitvoeren kunnen of moeten hun hechting en inleving gering houden. Maar het zou onjuist zijn te beweren dat die er niet is of was. GvdB gaat totaal voorbij aan die flexibiliteit. Zo trekt hij uit mijn beschrijving van de hechtingsmoraal de conclusie dat “we niet anders kunnen dan onze familieleden helpen, het zit in onze genen” of vindt hij dat de “naar mijn hand gezette” interpretatie van het beroemde Milgramexperiment “genetisch bepaalde agressieremmen” impliceert. Nergens stel ik dit. Die toevoegingen zijn voor rekening van de recensent, die overigens ook op andere plaatsen naar ongeoorloofde conclusies springt. Zo wijdt hij een hele slotparagraaf aan een detail uit het boek waarin ik slechts zeg dat het hechtingshormoon oxytocine meer vrijkomt bij het paren in de missionarishouding. Dit is een bevinding die waar of fout kan zijn en indien waar toont ze gewoon dat oxytocine bij heel veel processen betrokken is. Maar hieruit moet je toch niet de conclusie trekken dat die paarhouding kenmerkend of natuurlijk zou zijn voor mensen. Laat staan dat je dit moet ontkrachten door je kennis te etaleren van seksuele gewoonten over de eeuwen heen.
Die hardnekkige, maar geheel onterechte neiging om ‘biologisch’ en ‘instinctief’ gelijk te stellen met genetisch gedetermineerd heeft eigenaardige gevolgen. Zo ziet GvdB een scherpe tegenstelling tussen enerzijds het hechtingsmechanisme dat zorgt voor zorg, inleving en liefde tussen mensen met een onderlinge band en anderzijds de genetica die het helpen van verwanten mogelijk of, in zijn visie, noodzakelijk maakt. Ik vermoed dat GvdB het hechtingsproces als iets cultureels ziet en de “morele genen” voor het helpen van familieleden als iets biologisch. En aangezien er geen “morele genen” zijn – ze werden althans nog niet gevonden – , merkt hij hier tot zijn grote tevredenheid een overwinning van cultuur op natuur. Ik ben niet de eerste om de recensent attent te maken op het onderscheid tussen ultimate oorzaken (“Waarom is een eigenschap of functie geëvolueerd?”) en proximate oorzaken (“Hoe, en door welke omstandigheden, wordt een eigenschap of functie geactiveerd?”). Ik zal ook niet de laatste zijn om dat evidente onderscheid duidelijk te maken met verwijzing naar het verschil tussen voortplanting (ultimate oorzaak) en seks of lust (proximate oorzaak). Maar bovenal kan ik niet begrijpen hoe je wetenschappelijk kunt verklaren hoe cultuur alleen in staat is om hechtingsprocessen voort te brengen. Je vindt die processen bij zowat alle zoogdieren in meer of mindere mate. Dus ook bij dieren die niet over enige cultuur beschikken maar die niettemin vergelijkbare emoties en moreel gedrag (hechtingsmoraal) vertonen als wijzelf. Om de oorsprong en het functioneren van dit proximate mechanisme goed te begrijpen hebben we een neurobiologische verklaring nodig. Eenmaal we hierover beschikken, kunnen we kijken hoe de neurobiologie van de hechting bij de mens door culturele factoren beïnvloed wordt. Maar ook die factoren hebben hun neurobiologische equivalent. De achterhaalde visie die GvdB van de verhouding natuur en cultuur heeft, maakt van een zo fundamenteel proces als hechting een quasi mystiek fenomeen dat geheel ontoegankelijk is voor ernstig wetenschappelijk onderzoek.
Een al even droevig gevolg van deze vernauwing is dat de recensent geen greep krijgt op een tegenstelling die ik in dit boek precies tracht te overbruggen. Van oudsher kiezen moraalwetenschappers hetzij de pessimistische zijde van Hobbes (“de mens is van nature slecht”), hetzij de optimistische zijde van Rousseau (“de mens is van nature goed”). Ik dacht, net als vele lezers, dat mijn boek net de verdienste had om die opgedrongen keuze te verlaten. De mens beschikt over diep verankerde biologische processen die zowel ontroerende dingen kunnen bewerkstelligen als vreselijke dingen kunnen aanrichten. Niet zelden ontstaan die laatste uit morele emoties. Denk maar aan gruwelijke reinigingsrituelen. Om die redenen is er niets tegenstrijdigs aan agressieremming enerzijds en spontaan geweld anderzijds. We hebben de beide in ons en afhankelijk van de context waarin we ons bevinden, wordt het ene mechanisme dan wel het andere geactiveerd. Terwijl GvdB me verwijt aan “hokjesdenken” te bezondigen, dacht ik de hokjes net te vermijden door het belang van de omgeving te onderstrepen waarin die instinctieve moralen zich ontwikkelen. Ik dacht ook afdoende te hebben beschreven hoe die verschillende morele systemen met elkaar in aanvaring kunnen komen en hoe je jongeren die altijd eerst opgroeien in een hechtingsmoraal waarin warme waarden zoals liefde en genegenheid centraal staan, via culturele rituelen moet omturnen tot genadeloze krijgers in levensbedreigende situaties die hetzij echt hetzij ingebeeld zijn. Geweldmoraal conflicteert hier met hechtingsmoraal – agressie staat tegenover inleving – , maar dit conflict impliceert helemaal geen contradictie. Cultuur zoekt een uitweg voor onze rijke morele biologie. GvdB begrijpt dit samengaan niet – “Kinderen, zo luidt het nu, gebruiken spontaan geweld“ – en opnieuw denk ik dat zijn vernauwing tot genetisch determinisme hiervoor verantwoordelijk is. Als je gelooft in genen voor “goedheid” of “slechtheid” of je veronderstelt die eenvoudige visie bij de auteur, dan moet je natuurlijk wel partij kiezen. Verdedig je echter een meer volwassen kijk op de biologie van het gedrag, dan kan die tegenstelling best schijnbaar zijn. Dan kan je zelfs verdedigen, zoals ik in mijn boek doe, dat moraal het slechtste uit de mens naar boven kan halen. Ik had gehoopt dat GvdB als collega moraalwetenschapper, die toch op de hoogte moet zijn van het recente onderzoek op ons vakgebied, mijn visie zou hebben begrepen en op zijn eigenlijke merites zou hebben onderzocht. Net zoals ik had gehoopt dat hij zich minder door zijn ideologische afkeer tegen de evolutietheorie had laten leiden en mijn boek grondiger had gelezen.
Ten slotte nog dit. GvdB vecht de juistheid en betrouwbaarheid van sommige beweringen aan, wat uiteraard zijn goed recht en zelfs zijn plicht is, maar ook hier is de auteur niet bepaald veeleisend. Het bestaan van een agressieremmend mechanisme dat ik inderdaad verdedig, kan je immers niet ontkrachten met een onvoorstelbaar cliché (“Tja, lees de wereldgeschiedenis erop na”), een anekdote (Darwin die in zijn kindertijd stiekem dieren mishandelde), het bestaan van een wettelijk verbod (wetgeving tegen dierenmishandeling) of het poneren van een alternatieve verklaring zonder enig bewijs (in het kader van het Milgramexperiment). Ik sta voor discussie open maar dan aan de hand van deugdelijke argumenten en zonder dat lacherige toontje van “Ik weet alles best”. Zijn povere lectuur van mijn boek bewijst alvast het tegendeel.

Prof. Dr. Jan Verplaetse
Faculteit Rechtsgeleerdheid, Vakgroep Grondslagen en geschiedenis van het recht
Universiteit Gent

Voor een tweede reactie op hetzelfde artikel, zie hier.

Rommel-DNA blijkt schat voor evolutietheorie

Vinces et al. - Science, 29 mei 2009, 324, 213-216, 10.1126/science.1170097

Stukjes DNA waarvan voorheen gedacht werd dat ze nutteloos zijn (zogenaamd 'rommel-DNA' of 'junk-DNA' blijken een belangrijke rol te spelen in de evolutie van ons genoom, zo stellen VIB-onderzoekers verbonden aan de K.U.Leuven en Harvard University. Ze tonen immers aan dat deze DNA-stukjes cellen in staat stellen te overleven in wijzigende omstandigheden. Deze resultaten werden gepubliceerd in Science.

junkDNA
‘Veel mensen beseffen niet dat onze genen slechts instaan voor 3% van het totale DNA. De rest, het zogenaamde niet-coderende DNA, is eigenlijk één groot mysterie’, zegt Kevin Verstrepen. ‘Waarom hebben we dat DNA, en wat doet het?’. Met deze vraag doken hij en zijn onderzoeksteam het labo in, op zoek naar antwoorden.

Vroeger dacht men dat het grootste deel van het niet-coderende DNA eigenlijk alleen maar rommel was, compleet nutteloos ‘Junk’-DNA dat per toeval in ons genoom beland was en nu als een soort oer-parasiet mee gekopieerd wordt bij elke celdeling. Het beste voorbeeld daarvan zijn de zogenaamde tandem-herhalingen, stukjes DNA die kop-aan-staart herhaald worden. ‘Op het eerste zicht lijkt het inderdaad onwaarschijnlijk dat zulk stotter-DNA een functie heeft’, zegt Marcelo Vinces, een van de wetenschappers betrokken in het onderzoek, ‘maar zelf heb ik nooit kunnen geloven dat de natuur echt afval zou bijhouden’. Veranderlijke herhalingen De onderzoekers stelden vast dat de tandemherhalingen een belangrijke invloed hebben op de activiteit van genen die in hun buurt liggen. De herhalingen beïnvloeden immers hoe het DNA verpakt wordt, en die verpakking bepaalt hoe sterk een gen geactiveerd kan worden. Bovendien bleek uit het onderzoek dat de herhalingen erg onstabiel zijn. Het precieze aantal keer dat een stukje DNA herhaald wordt, verandert erg snel in vergelijking met veranderingen in andere stukjes DNA. Dat is erg interessant, omdat deze snelle veranderingen de verpakking en dus de activiteit van naburige genen verandert. Het is alsof de tandemherhalingen een soort versnellingsmachine voor evolutie zijn. En dat is goed nieuws, want wetenschappers begrijpen nog steeds niet helemaal hoe levende wezens zo snel konden evolueren en nieuwe eigenschappen ontwikkelen. ‘Snelle veranderingen blijven een uitdaging voor Darwins evolutietheorie. Onze studie toont aan hoe ‘junk’-DNA van onschatbare waarde kan zijn om te overleven in een snel veranderende wereld’, zegt Marcelo Vinces.
Om hun theorie kracht bij te zetten, voerden de onderzoekers een grootschalig experiment uit waarbij ze evolutie in het laboratorium nabootsten. Zo toonden ze aan dat cellen waarbij het ’junk’-DNA verwijderd was er niet in slaagden om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden en daarom stierven. Cellen met DNA-herhalingen konden zich wel snel aanpassen en overleven. Kortom, zogenaamd ‘junk’-DNA kan levens redden! ‘Dat soort experimenten doen we weliswaar met gistcellen’, lachen de onderzoekers. ‘We kunnen moeilijk een paar miljoen mensen in een labo opsluiten en over een paar duizend of miljoen jaar bekijken of ze sterven, of hoe ze zich aanpassen aan nieuwe omstandigheden’.
Dit onderzoek werd uitgevoerd door Marcelo Vinces, Matthieu Legendre en collega’s onder leiding van Kevin Verstrepen in het FAS Center for Systems Biology, Harvard University en het VIB Laboratorium Systeembiologie, K.U.Leuven (http://www.vib.be/Research/EN/Research+Departments/Systems+Biology).

Augustus 2009

09/8/2009: Documentaire In de geest van Darwin (Lichtpunt)

Deze zomer zendt Lichtpunt de driedelige documentairereeks The Genius of Charles Darwin van Channel 4 uit op één, geschreven en gepresenteerd door bioloog en Professor Richard Dawkins. In het eerste deel Over het leven & Darwin… beschrijft Dawkins wie Charles Darwin is en waarom zijn evolutietheorie van belang is voor het alledaagse leven.
Charles Darwin publiceerde in 1859 zijn bekende werk The Origin of Species.
Volgens Dawkins was dit één van de belangrijkste publicaties ooit, bepalend voor ons wereldbeeld en onze plaats in de wereld.
Hoe kwam Charles Darwin tot zijn ideeën en hoe is het principe van de natuurlijke selectie in het dagelijkse leven merkbaar? Richard Dawkins herbeleeft de reis van Darwin, zoekt samen met jongeren naar fossielen, bezoekt een vrouw die natuurlijke immuniteit heeft tegen het HIV virus en onderzoekt de genetische codes in DNA.
Op 9 augustus wordt deel 3 van deze reeks uitgezonden
Waar & wanneer? één, 9u25

Meer informatie externe link
Juli 2009

26/7/2009: Documentaire In de geest van Darwin (Lichtpunt)

Deze zomer zendt Lichtpunt de driedelige documentairereeks The Genius of Charles Darwin van Channel 4 uit op één, geschreven en gepresenteerd door bioloog en Professor Richard Dawkins. In het eerste deel Over het leven & Darwin… beschrijft Dawkins wie Charles Darwin is en waarom zijn evolutietheorie van belang is voor het alledaagse leven.
Charles Darwin publiceerde in 1859 zijn bekende werk The Origin of Species.
Volgens Dawkins was dit één van de belangrijkste publicaties ooit, bepalend voor ons wereldbeeld en onze plaats in de wereld.
Hoe kwam Charles Darwin tot zijn ideeën en hoe is het principe van de natuurlijke selectie in het dagelijkse leven merkbaar? Richard Dawkins herbeleeft de reis van Darwin, zoekt samen met jongeren naar fossielen, bezoekt een vrouw die natuurlijke immuniteit heeft tegen het HIV virus en onderzoekt de genetische codes in DNA.
Op 26 juli wordt deel 2 van deze reeks uitgezonden
Waar & wanneer? één, 9u25

Meer informatie externe link

12/7/2009: Documentaire In de geest van Darwin (Lichtpunt)

Deze zomer zendt Lichtpunt de driedelige documentairereeks The Genius of Charles Darwin van Channel 4 uit op één, geschreven en gepresenteerd door bioloog en Professor Richard Dawkins. In het eerste deel Over het leven & Darwin… beschrijft Dawkins wie Charles Darwin is en waarom zijn evolutietheorie van belang is voor het alledaagse leven.
Charles Darwin publiceerde in 1859 zijn bekende werk The Origin of Species.
Volgens Dawkins was dit één van de belangrijkste publicaties ooit, bepalend voor ons wereldbeeld en onze plaats in de wereld.
Hoe kwam Charles Darwin tot zijn ideeën en hoe is het principe van de natuurlijke selectie in het dagelijkse leven merkbaar? Richard Dawkins herbeleeft de reis van Darwin, zoekt samen met jongeren naar fossielen, bezoekt een vrouw die natuurlijke immuniteit heeft tegen het HIV virus en onderzoekt de genetische codes in DNA.
Op 12 juli wordt deel 1 van deze reeks uitgezonden
Waar & wanneer? één, 9u25

Meer informatie externe link
December 2009

17/12/2009: Lezing Darwin & de evolutietheorie door Professor Johan Braeckman

Om 20 uur kunt u de lezing 'Darwin & de evolutietheorie' door Prof. Dr. Johan Braeckman (Universiteit Gent) bijwonen in de bibliotheek Aalst.

November 2009

26/11/2009: Lezing 'Darwinistisch denken buiten de biologie' door Professor Johan Braeckman

Om 19u30 geeft Prof. Johan Braeckman (Universiteit Gent) een lezing getiteld "'Darwinistisch denken buiten de biologie". Dit zal doorgaan in Moritoen, Lange Vesting 112
8200 Brugge.

Meer informatie externe link
Oktober 2009

28/10/2009: Lezing Darwin & het creationisme door Professor Johan Braeckman

Om 19u30 geeft Prof. Dr. Johan Braeckman (Universiteit Gent) een lezing getiteld 'Darwin & het creationisme', in opdracht van Vormingplus, Reigerstraat 8, Gent.

Meer informatie externe link

24/10/2009: Lezing Darwin & de evolutietheorie door Professor Johan Braeckman

Prof. Dr. Johan Braeckman geeft een lezing getiteld 'Darwin & de evolutietheorie' in het Vrijzinnig Huis, Geraardsbergen (boven het Manneken-pis museum, http://manneken-pis.tk/). De lezing gaat door om 20 uur.

September 2009

24/9/2009: Lezing Darwin & de evolutietheorie door Professor Johan Braeckman

Prof. Dr. Johan Braeckman geeft een lezing getiteld 'Darwin & de evolutietheorie' in de bibliotheek Lokeren.
Deze lezing gaat door om 20 uur.

14/9/2009: Lezing Darwin & de evolutietheorie door Professor Johan Braeckman

Prof. Dr. Johan Braeckman geeft een lezing getiteld 'Darwin & de evolutietheorie' in het Jeneverhuis, Van Hoorebekeplein 2, Eeklo.
Deze lezing gaat door om 20 uur.

Augustus 2009

06/8/2009: Lezing Darwin & de evolutietheorie door Professor Johan Braeckman

Prof. Dr. Johan Braeckman geeft een lezing getiteld 'Darwin & de evolutietheorie' in het Cultuurcentrum Knokke-Heist. Deze lezing gaat door om 10 uur.

Meer informatie externe link

Kriebelen en de evolutie van de menselijke lach

Marina Davila Ross, Michael J Owren, & Elke Zimmermann - Current Biology, 14 juni 2009 doi:10.1016/j.cub.2009.05.028

De menselijke lach is uniek - zelfs bij nauwste verwanten, de mensapen (chimpansee, bonobo, orang oetan e.d.) wordt er niet gelachen. Ook huilen (met tranen) is iets uniek menselijk, ondanks spreekwoordelijke krokodilletranen. Toch meende Darwin in zijn Expression of the emotions in man and animals dat onze gezichtsuitdrukkingen en emoties hun wortels vinden in vroegere soorten. Totnogtoe had men echter weinig succes voor wat betreft de menselijke lach.

gekriebelde_mensaap

In een studie door Marina Davila Ross, Michael J Owren, & Elke Zimmermann blijkt dat de geluiden die mensapen uitstoten wanneer ze gekriebeld worden gelijkenissen vertoont met lachen bij mensen. Chimpansees, orang oetans en gorilla's lachen niet, zoals mensen, om vreugde uit te drukken, maar wanneer zij worden gekriebeld stoten ze acoestische signalen (een soort ritmisch gehijg) uit die lijken op lachen door mensen en baby's wanneer zij gekriebeld worden. Bovendien blijkt uit een kwantitatieve analyse dat dit geluid meer lijkt op lachen naarmate de mensaap in kwestie dichter verwant is aan de mens - chimpansee geluiden lijken meer op lachen dan gorillageluiden bijvoorbeeld. Dit onderzoek toont aan dat de menselijke lach inderdaad continu is met geluiden die mensapen maken, zoals Darwin reeds dacht.
Via de volgende link is een filmpje te vinden waarop videomateriaal van deze studies wordt getoond: http://news.nationalgeographic.com/news/2009/06/090604-apes-laugh-tickle...

Zebravinken vinden zangrepertoire opnieuw uit

Olga Feher et al. - Nature Vol 459, 28 May 2009

De manier waarop zangvogels hun zang aanleren vertoont gelijkenissen met de manier waarop mensen leren spreken. Jonge zangvogels leren zangriedeltjes aan door aandachtig te luisteren naar volwassen mannetjes (zangvogelvrouwtjes zingen niet), net zoals mensenkinderen eender welke taal kunnen leren door te luisteren naar de taal van volwassenen en oudere kinderen. Kinderen leren echter zo snel spreken, dat vele psychologen en taalwetenschappers ervan overtuigd zijn dat ervaring niet voldoend is om hun taal te verklaren. Zij menen dat kinderen een aangeboren taalvermogen bezitten.
mannelijke_zebravink
Uit een recente studie door Féher et al. die gepubliceerd werd in Nature blijkt dat ook vogels aangeboren vermogens hebben om zang te ontwikkelen. Eerdere studies toonden aan dat mannetjes die niet de kans hadden om andere mannetjes te horen tijdens hun eerste levensmaanden, nadien geen goede zang ontwikkelden. Dit is vergelijkbaar met mensen, waarvan we weten dat kinderen die nooit taal hoorden (dove kinderen die zonder gebarentaal opgroeien, bijvoorbeeld) ook als volwassene nooit goed leren spreken. Féher et al. isoleerden mannetjes van volwassen zangers op deze manier: zoals verwacht brachten zij zeer korte, onderontwikkelde zang voort. Ze lieten deze geïsoleerde vogels verder paren met vrouwtjes, en keken wat er gebeurde na enkele generaties. Fascinerend was dat de jonge vogels wel degelijk hun vaders gebrekkige zang imiteerden, maar hiervan altijd een klein beetje afweken. De kleine afwijkingen in het gebrekkige zangpatronen werden op hun beurt doorgegeven, en weer veranderd. Op amper enkele generaties tijd ontstond op die manier een zangpatroon dat zo complex was, dat het niet meer moest onderdoen voor het zangrepertoire van wilde vogels. Deze studie vertoont gelijkenissen met eerdere observaties van mensen (zoals dove kinderen in scholen in Nicaragua) waar men spontaan de evolutie van een nieuwe taal kon waarnemen. In dit geval werden kinderen geen gebarentaal aangeleerd, maar ontwikkelden zij spontaan zelf een gebarentaal, die grammaticaal complex was. Hoewel vogelzang geen taal is, zijn de gelijkenissen opvallend, en kan men besluiten dat zowel voor taal als vogelzang aangeboren vermogens een belangrijke rol spelen.

Waarom wij een baby schattig vinden

Melanie Glocker et al. - Proc. Natl Acad Sci, vol 106 nr 22, 10.1073/pnas.0811620106

Mensen vinden baby's schattig: de aanblik van een baby roept spontaan zorggedrag bij ons op, ongeacht of we met het kind verwant zijn of niet. De bekende etholoog Konrad Lorenz meende dat dit kon worden toegeschreven aan een aangeboren reactie op het zogenaamde 'kindschema': de grote, wijd uit elkaar staande ogen, kleine mond, neus en kin, en breed voorhoofd, die typerend zijn voor mensenkinderen.

schattige_baby
In een onderzoek dat deze week werd gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA keken vrouwen die nog nooit een kind hadden gekregen naar foto's van baby's waarin de kenmerken van het kindschema werden gemanipuleerd. Hieruit bleek dat hersengebieden die onder meer instaan voor beloning, eetlust en motivatie, sterker actief worden wanneer mensen geconfronteerd worden met schattige babygezichten. De evolutionaire reden hiervoor zou kunnen zijn dat deze reactie de kans verhoogt dat ouders goed voor hun kinderen zouden zorgen - indien de baby als schattig wordt ervaren, zouden ouders er ook meer zorg voor dragen.

Namen voor varkensgriep evolueren sneller dan de ziekte zelf

Martin Enserink - Science, 15 mei 2009, DOI: 10.1126/science.324_871

Culturele evolutie verloopt vaak sneller dan biologische evolutie. Denk bijvoorbeeld aan de evolutie van auto's of mode. Zelfs ziekten, die veroorzaakt worden door levensvormen die zeer snel evolueren (zoals virussen), evolueren soms trager dan de namen die we eraan geven.

varkensgriep

De varkensgriep is recent voorbeeld hiervan. De voorbije weken is een Babylonische spraakverwarring opgetreden over de naam van het virus. Aanvankelijk werd varkensgriep aangeduid als "varkens influenza A (H1N1) door de WHO in april 2009," wat in de pers al snel "varkensgriep" werd. Maar de massale slachting (onnodig overigens) van varkens in Egypte leidde ertoe dat de WHO de benaming moest herzien.

In België zien we de term "Mexicaanse griep" opduiken, maar dit stuitte op protest van Mexico, zodat de naam niet intenationaal wordt gebruikt. Toch bestaat er een traditie om virussen te noemen naar het land van oorsprong. In Mexico wordt houdt men het voorlopig op "La epidemia". Toen werden diverse andere namen verzonnen, waaronder "influenza A (H1N1) van varkens afkomstig," en "nieuw influenza A (H1N1). Vandaag is de officiële benaming ""influenza A (H1N1)".

19/8/2009: Zomercursus 'Evolutietheorie verworvenheden en uitdagingen'

Wat?
Graag vestigen wij uw aandacht op de driedaagse zomercursus ‘Evolutietheorie: verworvenheden en uitdagingen’, georganiseerd door de promotoren van het project Wetenschapscommunicatie & Evolutietheorie (Universiteit Gent), in samenwerking met de Katholieke Universiteit Leuven en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen(KBIN).
 
Voor wie?
Deze zomercursus is bedoeld voor leerkrachten uit het secundair onderwijs (wetenschappen, levensbeschouwelijke vakken, maatschappijleer...).
 
Plaats en tijd
We verwachten u op woensdag 19 en donderdag 20 augustus in het Museum voor Natuurwetenschappen (KBIN), Vautierstraat 29 te 1000 Brussel en op vrijdag 21 aug. aan de KU Leuven.
 
Inschrijven
Inschrijven gebeurt on-line via de site http://www.kuleuven.be/vsc/ of telefonisch via 016/329409 en het storten van 30 euro op rekeningnummer 734-0066603-70 van het Vliebergh Senciecentrum, Charles Deberiotstraat 36 bus 5208 te 3000 Leuven. Het aantal inschrijvingen is beperkt tot 150.
Gelieve bij de betaling duidelijk de gestructureerde mededeling 400/0002/39004 te vermelden.
 
 

  • Leen Wyndaele vsc@avl.kuleuven.be, Tel. : 016/32 94 09, Fax: 016/32 94 01,
  • Educatieve Dienst Museum voor Natuurwetenschappen Tel.: 02/627 42 52
  • Universiteit Gent Tel.: 09/264 39 84

 

Lunch
De lunch moet u zelf voorzien. Er is een vrije picknickruimte in het museum, je kan een broodje of een lichte maaltijd verkrijgen in het Dino Café in het museum of je kan één van de talrijke restaurantjes aan het Jourdanplein (op 200m van het museum) opzoeken. Ook op vrijdag 21 aug. in Leuven moet je zelf instaan voor je lunch.
 

Film
Er wordt geen syllabus voorzien, maar de lezingen worden gefilmd en achteraf ter beschikking gesteld via de webstek http://www.evolutietheorie.be
 

Programma
Woensdag 19 augustus: impact op ethiek, geneeskunde, psychologie, neurologie en antropologie
Museum voor Natuurwetenschappen Vautierstraat 21 1000 Brussel

  • 10.00: Inleiding door Johan Braeckman, Universiteit Gent
  • 10u15: Darwins dilemma. De impact van de evolutietheorie op ethiek, Katinka Quintelier, Universiteit Gent
  • 11u15: Het belang van evolutionaire inzichten en technieken in de medische wereld, Thierry Backeljau, KBIN Brussel & Universiteit Antwerpen
  • 12u15: Inleiding op vrij bezoek aan de Galerij van de Evolutie, Hugo Vandendries, Museum voor Natuurwetenschappen (KBIN) Brussel
  • 12u30 – 14.00: Lunchpauze (met mogelijkheid tot bezoek Galerij van de Evolutie)
  • 14.00: Gay science: over evolutiepsychologie en homoseksualiteit, Pieter Adriaens, Katholieke Universiteit Leuven
  • 15.00: Evolutie, empathie en het menselijke brein, Farah Focquaert, Universiteit Gent
  • 16.00: Uitwisseling en reciprociteit in de etnologie: Hobbes, Mauss en Darwin, Raymond Corbey, Universiteit van Tilburg & Universiteit van Leiden

Einde voorzien omstreeks 17u
 
Donderdag 20 augustus: Evolutietheorie toegepast op de cultuur Museum voor Natuurwetenschappen Brussel

  • 10.00u: Inleiding door Johan Braeckman, Universiteit Gent
  • 10u15: Culturele evolutie als darwinistisch proces of hoe methoden uit de biologie kunnen aangewend worden binnen de cultuurwetenschappen, Tom Wenseleers, Katholieke Universiteit Leuven
  • 11u15: Culturele evolutie en identiteit, Tom Truyts, Katholieke Universiteit Leuven
  • 12u30 – 14.00: Lunchpauze (met mogelijkheid tot bezoek Galerij van de Evolutie)
  • 14.00: Homo communalis? Een evolutionair perspectief op de mens als sociaal dier, Thomas Pollet, Rijksuniversiteit Groningen
  • 15.00: Hoe universeel is het universele darwinisme? Andreas De Block, Katholieke Universiteit Leuven
  • 16.00: Theatermonoloog 'Darwin in de klas' door het gezelschap de Goesting, tekst: Stefan Boonen, regie: Marc De Marée, acteur: Manu Gemoets

Einde voorzien omstreeks 17u
 
Vrijdag 21 augustus: Het concept ‘evolutie’ in het biologie onderwijs
Zoölogisch instituut KU Leuven Naamsestraat 59 3000 Leuven

  • 10.00u:Inleiding door Marion Crauwels, Katholieke Universiteit Leuven
  • 10u20: Darwin's "afstamming met modificatie" op het spoor Peter Roels, Katholieke Universiteit Leuven
  • 11u15: Van "tree of life" naar "web of life" Peter Roels, Katholieke Universiteit Leuven
  • 12u05 – 13.30: Lunchpauze
  • 13.30: Werkwinkels 1, 2 en 3
  • 14u30: Werkwinkels 1, 2 en 3
  • 15u30: Werkwinkels 1, 2 en 3
  • Werkwinkel 1: Met Darwin op stap in het museum voor dierkunde Leerlingen ‘her’ontdekken op interactieve wijze het fenomeen van evolutie.
  • Werkwinkel 2: Evolutie en de ontwikkeling van het formele denken: ‘Actieve werkvormen voor in de klas over tijdsbesef en natuurlijke selectie’ Evolutie en het uit abstractie treden van het tijdsbesef hieromtrent. Het begrip natuurlijke selectie als spel. Ignace Nerinckx, Katholieke Universiteit Leuven
  • Werkwinkel 3: Misconcepties rond evolutieleer In deze werkwinkel gaan we op een interactieve manier op zoek naar misconcepties bij leerlingen i.v.m. Darwin, darwinisme, interpretatie van stambomen, natuurlijke selectie. We proberen tips en oplossingen te vinden om deze misconcepties te voorkomen of op te lossen. Carla Schramme, Katholieke Universiteit Leuven

Einde voorzien rond 17u00
 
Abstracts
 

  • Darwins dilemma. De impact van de evolutietheorie op ethiek, Katinka Quintelier: Wat is het belang van Darwins evolutietheorie voor de ethiek? Sinds de publicatie van On the Origin of Species passen filosofen en wetenschappers bevindingen uit de evolutietheorie toe op de ethiek. Sommigen menen, ten eerste, dat we wat goed is kunnen afleiden uit wie we zijn of waar we vandaan komen. Dit wordt echter sterk bekritiseerd: natuurwetenschappelijke bevindingen of theorieÎn zeggen enkel hoe de wereld is, niet hoe zij zou moeten zijn. Toch kan de evolutietheorie, op andere manieren, erg belangrijk zijn voor ethische discussies. Zij maakt ten tweede een wetenschappelijke verklaring mogelijk voor het bestaan van moraliteit. Tenslotte helpt een juist mensbeeld om realistische morele theorieën te ontwikkelen. In deze lezing gaan we in op deze drie verbanden tussen evolutietheorie en ethiek.
  • Evolutie, empathie en het menselijke brein, Farah Focquaert: Empathie stelt ons in staat om op een gepaste manier te reageren op de situatie en gevoelswereld van anderen. Het concept ‘emotionele besmetting’ vormt één van de evolutionaire bouwstenen van deze eigenschap. Emotionele besmetting verwijst naar de automatische overname van de emoties/gevoelens van anderen. Empathie daarentegen veronderstelt perspectiefneming waarbij men zich ‘in de plaats stelt van de ander’ en onderscheid maakt tussen de eigen gevoelens en die van de ander. Studies wijzen op verschillen alsook gelijkenissen in de empathie gerelateerde vaardigheden van mensen en niet-menselijke primaten. Menselijke empathie veronderstelt ondermeer theory of mind vaardigheden. Dit houdt in dat men in staat is om de gedachten en emoties van anderen te begrijpen en voorspellen. Verschillende filosofische en cognitief neurologische theorieën met betrekking tot theory of mind en de werking van menselijke empathie worden uiteengezet en besproken.
  • Uitwisseling en reciprociteit in de etnologie: Hobbes, Mauss en Darwin, Raymond Corbey: Veel etnologen bestuderen samenlevingen, ritueel en allerlei en andere vormen van cultureel gedrag in termen van wederkerige uitwisseling - van giften, diensten, beleefdheden, goederen, huwelijkspartners, enz. Daarbij sluiten ze aan bij Marcel Mauss' beroemde essay over de gift van 1924. Maar de verworvenheden van de evolutiebiologie, die op haar beurt ook veel te melden heeft over allerlei vormen van uitwisseling, speelt nauwelijks een rol bij die etnologen. Deze laatste voelen grote weerstanden tegen de toepassing van inzichten in diergedrag op mensen. We zullen nagaan hoe dat komt en wat eraan te doen is.
  • Culturele evolutie en identiteit, Tom Truyts: Menselijke cultuur kent een ongeëvenaarde verscheidenheid aan gedrag en objecten. Veel van deze verscheidenheid blijkt belangrijk genoeg om grote investeringen en zelfs gewelddadige conflicten te motiveren, en valt terug te voeren op 'identiteit'. Identiteit kan begrepen worden binnen een aangepaste versie van Darwin's seksuele selectie theorie, aangepast voor culturele evolutie.
Meer informatie externe link

Meest volledige primatenfossiel ooit gevonden (ca. 47 miljoen jaar oud)

Franzen et al. - PloS 1, vol. 4, e5723

In het Duitse Grube Messel, in de buurt van Darmstadt werd een primatenfossiel gevonden dat in uitzonderlijk goede staat bewaard is gebleven. De site is een rijke vindplaats van fossielen uit het Eoceen, een periode die gekenmerkt werd door een sterke opwarming van het klimaat. De plaats waar het fossiel werd gevonden was toentertijd begroeid met subtropisch regenwoud.
Aangezien het fossiel (een jong vrouwtje van ongeveer een jaar) een geheel nieuw ontdekte soort vormt, kreeg het een nieuwe naam: Darwinius masillae.

De bewaring is uitzonderlijk: zoals te zien op de foto zijn zelfs de kleinste wervels van de staart bewaard, en kan men de afdruk van de pelsharen zien. De resten van de laatste maaltijd van het dier zijn eveneens zichtbaar.

ida

Het fossiel, dat als bijnaam Ida kreeg, is belangrijk voor ons inzicht in de evolutie van de primaten, omdat zij mogelijk een ontbrekende schakel vormt tussen de zogenaamde hogere primaten (waaronder apen van de Oude Wereld en mensapen vallen) en meer verre verwanten van de mens, waaronder lemuren en lori's.

Het tijdschrift waarin dit artikel verscheen, is open access, wat betekent dat iedereen het gratis kan raadplegen. De volledige beschrijving van het specimen kan men hier vinden: http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0005723

Oudste onbetwiste venus-beeldje gevonden

Nicholas Conard - Nature, 2009, vol. 459, p. 248, doi:10.1038/nature07995

In de Duitse Hohe Fels grot werd het totnogtoe oudste onbetwiste figuurtje van een vrouw gevonden, zo bericht Nicholas Conard in Nature (DOI: 10.1038/nature07995). De figurine werd vervaardigd uit mammoetivoor en is amper 6 cm groot. Zij vertoont insnijdingen op de armen (scarificaties of tatoeages), en zeer geprononceerde seksuele kenmerken (borsten en vulva).

venus

De figurine is met haar 35 000 jaar het oudste venusbeeldje, minstens 5000 jaar ouder dan de venusbeeldjes van het Gravettien (zoals de venus van Willendorf). Ondanks wat de naam 'venus' doet vermoeden, weten archeologen tot op heden niet welke betekenis deze vrouwelijke figuurtjes hadden, noch in welke context zij werden gebruikt.

Wilde fruitbomen met uitsterven bedreigd

- http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8036785.stm

De wilde voorouders van onze fruitbomen, waaronder wilde notelaren, appelbomen, perenbomen, pruimelaars, kerselaars en abrikozenboom, zijn met uitsterven bedreigd, zo meldt de BBC website (http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8036785.stm). De meeste van deze bomen zijn te vinden in Centraal-Azië. Naast hun waarde als wilde planten, zijn deze soorten zeer belangrijk voor de toekomstige landbouw. Ze hebben immers een veel bredere genetische basis dan hun gedomesticeerde varianten, en ze zijn ontzettend ziekte- en plaagbestendig. Bij het zoeken naar alternatieven voor pesticiden zouden zij een oplossing kunnen bieden. Als voornaamste redenen overexploitatie en het vernietigen van habitat, waardoor de lokale wouden verdwijnen.

April 2009

30/4/2009: Lezing 'Het ontstaan van de liefde' door Marc Vermeersch

Deze laatste lezing uit een reeks van vier behandelt een breed palet thema's.

  • Leefden mensen lang geleden in groepen waar iedereen seks kon hebben met iedereen?
  • Het groepshuwelijk was wereldwijd verspreid. Was het ooit een algemene situatie voor de mensheid?
  • Welke is de verhouding tussen het koppel en het groepshuwelijk? Polygamie?
  • Hoe is de liefde tussen man en vrouw ontstaan?
  • Overheersten mannen vrouwen altijd of was het ooit omgekeerd?
  • Waarom hebben mensenkinderen een lange leertijd, veel langer dan onze nauwste verwanten de chimpansees.
  • Waarom werden jongen en meisjes vaak op een wrede manier geïnitieerd bij jagers en verzamelaars?
  • Waarom is sociaal vaderschap de oudste vorm van vaderschap?
  • Verwantschap in de oudste tijden.

Lezing door Marc Vermeersch op 30 april om 20 uur in het Geuzenhuis, Kantienberg 9, Gent (parking Sint-Pietersplein op 100 meter)
Toegang gratis!

Mei 2009

26/5/2009: persvoorstelling boeken Jagers & Verzamelaars door Marc Vermeersch

Marc Vermeersch schreef twee boeken over jagers en verzamelaars die vorig jaar verschenen zijn.

  • Deel I van de geschiedenis van de mens, Jagers en verzamelaars
    • Boek 1: van Pan tot Homo sapiens. 403 blz,. 39,9€. Tot 31.12: 34,9 euro
    • Boek 2: de maatschappij van jagers en verzamelaars. 472 blz., 39,9 euro. Tot 31.12: 34,9 euro

Beide boeken samen: 64,8 euro i.p.v. 79,8 euro
De boeken worden verkocht in The Computer Store, Rooigemlaan 30, Gent en in elke goede boekhandel.
Verzending via de Post kan ook: voeg 8 euro bij bovenstaande bedragen bij.
Meer uitleg vind je op de website: http://www.geschied.be/
Een folder over de boeken: http://www.geschied.be/BoekFolderWeb.pdf

De persvoorstelling van beide boeken over Jagers & Verzamelaars zal op dinsdag 26 mei in het Museum voor Midden-Afrika, Leuvensesteenweg 13 in Tervuren, doorgaan om 10 uur 30.

De professoren Herman Balthazar, Rik Pinxten en Jacques Caemaert zullen er spreken.

Meer informatie externe link

Het volledige genoom van de koe gesequenceerd

The Bovine Genome Sequencing and Analysis Consortium - Science 24 April 2009: Vol. 324. no. 5926, pp. 522 - 528 DOI: 10.1126/science.1169588

Koeien vervoegen de lijst van soorten waarvan het volledige genoom werd ontrafeld. Dit onderzoek werd recent gepubliceerd in Science, na zes jaar inspanningen door meer dan 300 wetenschappers verspreid over 25 landen. Het belang voor de landbouw is potentieel immens.

koe

Uit dit onderzoek weten we nu dat koeien meer genetische gelijkenissen vertonen met mensen, dan mensen met muizen en ratten. Dat komt omdat knaagdieren zeer snel evolueren. Koeien hebben ongeveer 22 000 genen, waarvan ze 14 000 delen met alle andere zoogdiersoorten. De andere 8000 genen zijn uniek voor de koe. De grootste evolutionaire verandering bij koeien hebben zich voorgedaan op het vlak van spijsvertering (het herkauwstelsel) en de immuniteit. Omdat koeien veel bacteriën huisvesten in hun verteringsstelsel, zijn ze zeer kwetsbaar voor infecties, waardoor ze evolutionaire aanpassingen hebben ondergaan om zich daartegen te kunnen wapenen.

08/5/2009: Darwin campustalks

In dit interdisciplinair event wordt ingegaan op de evolutietheorie.

programma
15 uur: KEYNOTE "On viruses and their contribution to the evolution of life on this planet" door Jean-Michel Claverie, Professor of Medical Genomics and Bioinformatics
15u45: panelgesprek met 4 biologen

  • Nicolas Glansdorff, Emeritus Professor of Microbiology and Genetics, VUB and Honorary Director of the Jean-Marie Wiame Institute for Microbiological Research in Brussels
  • René Thomas, Emeritus Professor at the Center for Nonlinear Phenomena and Complex Systems, ULB
  • Raymond Hamers, Emeritus Professor Molecular Biology and Immunology, VUB
  • Nicky Roggen, Emeritus Professor Biology, VUB

16 uur: drank
17 uur: PECHA KUCHA SESSION

  • The Evolution of Social Ties - Tom LENAERTS, Associate Professor, Bioinformatics and modeling, ULB/VUB
  • Bacterial Altruism - Lode WYNS, Vicerector Research VUB
  • Earth history reflected in DNA - Franky BOSSUYT, Head of Amphibian Evolution Lab, VUB
  • Evolving Ethics - Katinka QUINTELIER, Research Group The Moral Brain, UGent
  • The Criminal Other - Jenneke CHRISTIAENS & Els DUMORTIER, Department of Criminology,VUB
  • Laws of Mass Action - Chris VAN SCHRAVENDIJK, Biomedical Sciences, VUB

voor meer details, gelieve de link te volgen: http://crosstalks.vub.ac.be/

Meer informatie externe link
Oktober 2009

28/10/2009: 16de Benelux congres in de zoologie

16th Benelux Congress of Zoology
28 - 30 October 2009, Wageningen, Nederland
Op dit congres wordt dit jaar gefocusd op zoologie, zoals gevormd door evolutie, hoewel de thema's zeer divers zijn.
Een aantal eminente buitenlandse wetenschappers zullen plenaire lezingen houden: Armand Leroi (Imperial College, London), John Endler (Exeter), Abigail Fowden (Cambridge), Virpi Lummaa (Sheffield) en Jan Kammenga.

Plaats en inschrijven
Hof van Wageningen (http://www.hofvanwageningen.nl)
Registratie vanaf eind april
Info: bcz2009@nioo.knaw.nl, of bezoek de website http://www.beneluxcongress.com

Meer informatie externe link
April 2009

25/4/2009: Studiedag 200 jaar Darwin - Evolutie & filosofie

STUDIEDAG INSTITUUT VOOR FILOSOFIE, ZATERDAG 25 APRIL 2009,CENTRALE BIBLIOTHEEK, OUDE GRACHT 167, UTRECHT

12 Februari werd Darwin 200 en 24 november is het 150 jaar geleden dat hij zijn belangrijkste ontdekking lanceerde: het idee dat soorten veranderen omdat de natuur kiest. Volgens On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life kiest de natuur niet als een kweker, bewust en met een doel, maar zijn het gewoon steeds de taaisten, snelsten, mooisten, slimsten die overleven en zich voortplanten. De “natuurlijke selektie” is een blind en onnadenkend kweekproces dat leidt tot eindeloze vertakkingen en eindeloos veel fraaie en bizarre vormen: reuzenschildpadden, zeepokken, malariaparasieten, mensen …

Werd Darwin begrepen? Hoe viel de “natuurlijke selektie” bij de eigenlijke ideeën-specialisten, de filosofen? Welke implicaties heeft de evolutie eigenlijk voor de filosofie? Maakt zij God overbodig, de mens “slechts” een dier, de moraal een kwestie van sociaal overleven, de vrije wil een fictie?

150 Jaar lang werd het revolutionaire evolutionaire perspectief bestreden of weggestopt. Ondertussen blijkt de evolutionaire benadering vruchten af te werpen in de menswetenschappen en in de verschillende wijsgerige subdisciplines. Is het eindelijk tijd voor een evolutie-filosofie?

PROGRAMMA

10: 15  Opening

10: 20 Darwins evolutie

11: 00  Koffie pauze

11: 15  De functies van kennis en bewustzijn

12: 15  Discussie

12: 30  Lunch

13: 00  Hoe ontstond de mens?

13: 50  Discussie

14: 00  Koffie en thee

14: 15  Is de mens een ander dier? –  moraal & vrijheid in evolutionair perspectief

15: 15  Discussie15: 30 Koffie en thee

16:00 Slotdiscussie

16:30 Afsluiting

OVER DE SPREKERS

Drs. Bianca Janssen Groesbeek
Bioloog en filosoof. Schrijft en doceert o.a. over menselijke evolutie.

Dr. Pouwel Slurink
Filosoof. Schrijft en doceert over evolutionaire epistemologie, evolutionaire ethiek en evolutie en cultuur, o.a. zijn proefschrift, Why some apes became humans. Website:www.evolutie-filosofie.nl

PRAKTISCHE INFORMATIE

Dag & tijd: Zaterdag 25 april 2009, 10.15-16.30 uur

Locatie: Centrale bibliotheek, Oude Gracht 167, Amsterdam

Kosten : 35,-  per persoon (incl. koffie en thee; lunch op eigen gelegenheid)

Informatie en aanmelden: (020) 633 77 29 of www.wijsbegeerte.org.

ORGANISATIE

Het Instituut voor Filosofie is een stichting zonder winstoogmerk, die als doel heeft om de wijsbegeerte breed toegankelijk te maken. Om deze doelstelling te bereiken worden

landelijk cursussen, seminars en lezingen aangeboden. Door de lokale programmering van de activiteiten komt een kennismaking met de filosofie voor allen binnen handbereik te liggen. Iedereen die zich in de filosofie wil verdiepen kan er terecht, ook zonder specifieke voorkennis. De cursussen zijn laagdrempelig en staan onder de deskundige leiding van gerenommeerde filosofen. Hiermee neemt het Instituut voor Filosofie binnen het Nederlandse cultuurlandschap een unieke plaats in.

Stichting Instituut voor Filosofie
Postbus 35101001 AH  Amsterdam
T   020 - 633 77 29
E   info@wijsbegeerte.org
I   http://www.wijsbegeerte.org

Meer informatie externe link
Mei 2009

11/5/2009: Science Café: Darwin, evolutie

20 u: Science Café: Darwin, evolutie, …, STUK, Naamsestraat 96, 3000 Leuven
een natuurlijke selectie tussen pot en pint collage darwin
Precies 200 jaar geleden werd Darwin geboren. Het is meteen ook de 150ste verjaardag van zijn evolutietheorie. Daarom is 2009 internationaal uitgeroepen tot het Darwinjaar.
We komen in dit Science Café te weten wat de huidige status is van de evolutietheorie: wetenschap of ideologie.
Tussen pot en pint discussiëren we over stellingen zoals

  • Een wetenschapper kan niet in God geloven.
  • De mens is door de evolutie superieur.
  • De evolutietheorie mag niet onderwezen worden wegens immoreel.
  • De mens heeft zijn eigen evolutie stilgelegd.

 
We verwelkomen u vanaf 20u00.

Meer informatie externe link

05/5/2009: Evolutietheorie - wetenschapscafe Gent

Wanneer we even stilstaan bij de technische evolutie die onze maatschappij de laatste jaren kent, stellen we vast dat heel wat nieuwe producten aan hoge snelheid worden ontwikkeld. Maar hoe zit het met de evolutie van mens en dier?

Evolutie van een idee

De evolutietheorie is één van de meest krachtige theorieën in de wetenschap. Ze verklaart onder meer de ontwikkeling en samenhang van het leven, de aanwezigheid van fossielen en het ontstaan en verspreiding van soorten en adaptaties. Tienduizenden wetenschappers, die onderzoek voeren naar genetica, geneeskunde, economie, psychologie en vele andere disciplines, werken dagelijks met de evolutietheorie om mens en natuur steeds beter te begrijpen.

Gelovige genen

Charles Darwin was lang niet de eerste die nadacht over evolutie, maar hij zorgde wel voor een primeur: een krachtige theorie die de enorme verscheidenheid van het leven op aarde kon verklaren. In één moeite door lichtte hij God van zijn troon. Ondanks de vele bewijsmaterialen die doorheen de jaren werden geleverd, roept de theorie tot op vandaag nog heel wat ongeloof en misverstanden op. Zo verwerpt naar schatting 20% van de Belgen de evolutietheorie. In Amerika loopt dit op tot 50% en zijn er recent in meerdere staten processen over gevoerd.
Waarom ziet een dier eruit zoals het eruit ziet? Zijn wij werkelijk afstammelingen van de apen? Leidt evolutie tot steeds grotere complexiteit? Kom dit alles en veel meer te weten op dit wetenschapscafé!

Practisch
vanaf 19u45
STUDIO SKOOP CAFE, Gent
Sint-Annaplein 63
9000 Gent
Gratis toegang!

Meer informatie externe link

geen seksuele voortplanting bij tuinierende mieren

Himler et al. - Himler et al. 2009, No sex in fungus-farming ants or their crops, Proc. Roy. Soc. London B,

Seksuele voortplanting is zeer wijdverbreid bij meercellige organismen. Er zijn natuurlijk uitzonderingen als de paardenbloem, maar het merendeel van de planten en dieren plant zich voort door genetisch materiaal uit te wisselen met een partner. Daardoor wordt het genetisch materiaal gemixt. Dit mixen heeft twee voordelen. Ten eerste hebben slechte mutaties minder effect op de drager (als je twee kopieën hebt van een gen, waarvan één defect is, kan dat worden gecompenseerd door het andere, intacte gen). Ten tweede zijn nieuwe genetische mixen beter in staat parasieten en ziektekiemen te weren.

mier

Toch berichten Himler et al. een compleet aseksueel voortplantende soort mieren, Mycocepurus smithi. De werksters zijn, zoals altijd bij mieren, steriel, maar de koninging plant zich volledig aseksueel voort: er zijn geen mannetjes in deze soort. Zij 'tuinieren' een schimmelsoort, die zich eveneens aseksueel voortplant. De auteurs speculeren dat de nadelen van aseksuele voortplanting, zeker wat betreft ziektebestendigheid, worden gecompenseerd doordat de mieren regelmatig een nieuwe soort schimmel exploiteren, waardoor de ziektekiemen weinig vat kunnen krijgen op telkens weer veranderende combinaties van deze soorten. Er zijn bovendien wel een aantal voordelen aan aseksuele voortplanting: het verhoogt het aantal nakomelingen, en het vermijdt de kost van het zoeken naar een partner.

November 2009

16/11/2009: Darwingesprekken - Griet Vandermassen

In dit Darwingesprek geeft Griet Vandermassen (Universiteit Gent) commentaar op een aantal door haarzelf gekozen filmfragmenten die een aspect van Darwin of van de evolutietheorie belichten. Zij wordt daarin bijgestaan door een interviewer die bijkomende vragen stelt. De gesprekken gaan in principe door in de zuilenzaal van het Geuzenhuis (max. 100 plaatsen), telkens om 20u. Daar het aantal plaatsen beperkt is, dient u op voorhand in te schrijven op secretarisFLDC[AT]telenet.be of telefonisch bij het Geuzenhuis, 09 220 80 20.

Meer informatie externe link
Maart 2009

24/3/2009: lezing door Michael Ruse in Gent

Op dinsdag 24 maart geeft wetenschapsfilosoof Prof. Michael Ruse (Florida State University) een lezing. De titel is 'Charles Darwin at 200: Is He Past his "Sell-by" Date?'. Ruses specialisatie is de relatie tussen evolutietheorie en religie.
 
plaats en tijd: Universiteit Gent, Blandijnberg 2, 9000 Gent, auditorium D, om 20 u. De toegang is gratis.
 
Is Darwinism past its “Sell By” Date?
Charles Darwin published his great work, On the Origin of Species in 1859. In that work, not only did he make the case for evolution, he also offered a mechanism, natural selection or (as it became known later) the survival of the fittest. We are now celebrating the 150th anniversary of the Origin, as well as the 200th anniversary of Darwin’s birth. It is therefore appropriate to step back and look at the theory of the Origin, asking both about its success back then and even more how it fares today. My answers are that it did well in its own day but clearly needed more work to make it fully successful. Today, thank goodness, not one item of Darwin’s thinking remains intact; but, at the same time, everything that Darwin had to say is as vital and relevant as it ever was. The proper analogy is the Volkswagen, the “people’s car” of the late 1930s Germany. Not one part of that car still functions today, and yet the 2009 Beetle or Bug is so identifiably exactly the same car. As Heraclitus said, you cannot step into the same river twice. But then, as Parmenides said, nothing changes. Darwinism is the living embodiment of the truths of both of these sayings.

Meer informatie externe link
Juli 2009

23/7/2009: Amarant cursus - Charles Darwin, De mens in het evolutionaire wereldbeeld

Charles Darwin werd 200 jaar geleden geboren en publiceerde 150 jaar geleden ‘On the Origin of Species’. Dit werk betekende een revolutie in de biologie en tevens een omwenteling in het wereldbeeld. Sinds Darwin behoort de hiërarchisch gestructureerde, statische wereld tot het verleden. De wereld na Darwin is dynamisch, voortdurend veranderend en de mens is een
organisme tussen de vele andere. De evolutietheorie beantwoordt de vraag: ‘Wat is de mens en waar komt hij vandaan?’.
Dit beïnvloedt ons denken meer dan welke andere wetenschappelijke ontdekking ook. Hoe dacht men over mens en natuur voor Darwin? Hoe kwam Darwin tot het principe van natuurlijke selectie? Wat houdt dit in, welke argumentatie en bewijzen zijn er, en wat is de rol van toeval in de evolutie? Waarom is er - ondanks overweldigend bewijs - tegenstand tegen de evolutietheorie?
Wat is intelligent design en hoe kunnen ethiek en religie gepositioneerd worden in een Darwinistisch wereldbeeld? Deze en andere vragen worden grondig belicht

DOCENTE Lutgart Van Lerberghe

CURSUS in Antwerpen
Koninklijk Museum voor Schone Kunsten
Leopold De Waelplaats
donderdag 23/07 en vrijdag 24/07/2009
van 10.30 tot 13.00 & van 14.00 tot 16.30 uur

CURSUS in Gent
De Cirk
Zebrastraat 34
maandag 03/08 en dinsdag 04/08/2009
van 10.00 tot 12.30 & van 14.00 tot 16.30 uur

CURSUSGELD
39,00 EUR (leden)
44,00 EUR (-26/+60)
46,00 EUR

Info en inschrijvingen
v.z.w. Amarant
zebrastraat 30-001 9000 gent
070 / 233 048 cursussen@amarant.be
voor ons volledig programma zie
http://www.amarant.be

Meer informatie externe link
Maart 2009

24/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Emmanuelle Javaux

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Emmanuelle Javaux houdt de lezing "Origin and early evolution of life"
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

Toespraak ter gelegenheid lancering website door Vlaams minister van Werk, Onderwijs en Vorming

Frank Vandenbroucke - http://www.ond.vlaanderen.be/beleid/toespraak/090212-evolutie.htm

Toespraak van de Vlaamse minister van Werk, Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke
12 februari 2009
Dames en heren,

In de zomer van 2007 woedde in het Vlaams Parlement een discussie over een boek dat verspreid werd in onze scholen en ook elders in Europa. Het ging om The atlas of creation, uitgegeven door een Turkse uitgever. Het ontstaan van de aarde, planten, dieren en de mens zou te danken zijn aan de scheppingsdaad van een schepper. Het boek gaat helemaal voorbij aan de overweldigende hoeveelheid wetenschappelijke bewijzen voor de evolutietheorie. Meer zelfs: het stelt de grondslagen van wetenschappelijk onderzoek zelf in vraag. En dat is echt verontrustend.

Op vragen in het Vlaams Parlement heb ik toen laten nagaan of creationisme aan bod komt in onze scholen tijdens de lessen godsdienst. Dit blijkt niet zo te zijn. Noch de leerplannen rooms-katholieke godsdienst, noch de leerplannen islamitische godsdienst blijken een verwijzing te bevatten naar het creationisme.

Vooral in de VS, Nederland en het Verenigd Koninkrijk is het ideeëngoed van het creationisme en intelligent design vandaag opvallend aanwezig. Maar ook bij ons kent het pseudowetenschappelijke denken verspreiding, wat ongetwijfeld voor een deel te maken heeft met vooroordelen en misverstanden over wetenschap in het algemeen en de evolutieleer in het bijzonder.

Hoewel de evolutietheorie 150 jaar oud is, bestaat nog veel discussie over de werkelijke en vermeende gevolgen voor ideologie, politiek en geloof. Sommige jongeren lopen bijvoorbeeld hoog op met het ideeëngoed van het creationisme en intelligent design. Daarom is het belangrijk om erop te wijzen dat evolutietheorie, zoals alle wetenschappelijke kennis, over de feitelijke werkelijkheid gaat, en niet over waarden, normen of zingeving. Maar even belangrijk is het inzicht dat religie geen wetenschap is, en dus op zich geen uitspraken kan doen over de feitelijke aard van de werkelijkheid. Kennis van de moderne evolutietheorie is dus essentieel om inzicht te krijgen in de kennis van alle levenswetenschappen, zoals de genetica, anatomie, geneeskunde en ecologie.

Want de evolutietheorie, de wetenschap dat primaten onze verre neven zijn, helpt bijvoorbeeld de geneeskunde vooruit. Primaten hadden nog geen Alzheimer. In dit museum komen Alzheimeronderzoekers primatenhersenen bestuderen om nieuwe therapieën te ontwikkelen voor deze ziekte. En het inzicht groeit dat sommige ziekten ontstaan zijn als aanpassing aan bepaalde situaties. Zo zou diabetes ontstaan zijn om de ijstijden te overleven: suiker als een natuurlijk antivriesmiddel dat door verschillende levende soorten gebruikt wordt om de kou te weerstaan. Ook in andere academische domeinen dan de geneeskunde bestudeert men vandaag waar het darwinisme verklaringen – en eventueel oplossingen – kan bieden, bv. in de sterrenkunde, de psychologie en de psycholinguïstiek .

Een elementaire kennis van de evolutietheorie hoort dus tot de wetenschappelijke geletterdheid van elke burger. Tot de bagage om te slagen in tal van studies. Om tal van jobs te kunnen uitoefenen.

De evolutietheorie moet dan ook een belangrijk item zijn in het onderwijs. Het is via de eindtermen van de derde graad biologie stevig verankerd in ons algemeen secundair onderwijs. Voor het beroeps-, kunst- en technisch geven de huidige eindtermen geen absolute garantie dat evolutieleer hier aan bod komt. Maar in de meeste scholen wordt er wel aandacht aan gegeven, bv. in de lessen Project Algemene Vakken en wetenschappen.

Zopas heb ik de eindtermen natuurwetenschappen van de eerste graad secundair onderwijs laten actualiseren. Tijdens de volgende regeerperiode worden de eindtermen van de tweede en derde graad aangepast. Ik hoop en verwacht dat de evolutietheorie vanaf dat ogenblik in de eindtermen van alle onderwijsvormen een plaats krijgt.

Verder steun ik het project Wetenschapscommunicatie & Evolutietheorie van de UGent onder leiding van professor Johan Braeckman met een budget van 200.000 euro. Samen met de educatieve dienst van het museum heeft professor Braeckman hier vorige zomer een tweedaagse zomercursus ‘Evolutie in de klas’ georganiseerd voor leraren van het secundair onderwijs (wetenschappen, levensbeschouwelijke vakken, maatschappijleer...).

Ik mag u ook aankondigen dat hij net klaar is met een website (www.evolutietheorie.be), die vandaag wordt opgestart. De website maakt veel wetenschappelijke artikels over evolutie beschikbaar voor een ruim publiek, onder meer door vertalingen in het Nederlands. Heel interessant voor leerlingen uit het secundair en het hoger onderwijs en voor alle geïnteresseerde burgers. Ook voor kinderen is er een link die o.a. zeer toegankelijke tekenfilmpjes bevat over het recht van de sterkste, natuurlijke selectie,... Vanzelfsprekend zal de komende jaren het informatieve aanbod op de website verder toenemen.

De website en de zomercursus zijn ook een mooi staaltje van samenwerking tussen het federale en het Vlaamse niveau. De universiteit van Gent krijgt steun van de Vlaamse Gemeenschap. En ze maakt samen met de adviseurs van het federale Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen een website over de evolutietheorie. Of een zomercursus voor leraren. Dit was tien jaar geleden moeilijk denkbaar.

Aan professor Braeckman en ieder die eraan heeft meegewerkt, mijn felicitaties voor de website en voor de nieuwe interactieve tentoonstelling van het museum, de Galerij van de Evolutie. Beide zullen ongetwijfeld bijdragen tot de wetenschappelijke geletterdheid van alle jongeren en alle burgers. Ik roep dan ook elke leerkracht wetenschappen in elke studierichting van het secundair onderwijs op om deze tentoonstelling met zijn of haar leerlingen te bezoeken. En om dit bezoek te kaderen in een ruimere context van wetenschappelijk denken en het belang daarvan voor onze samenleving.

Ik dank u.

Oktober 2009

13/10/2009: Darwingesprekken - Andreas De Block

In dit Darwingesprek geeft Andreas De Block (Katholieke Universiteit Leuven) commentaar op een aantal door hemzelf gekozen filmfragmenten die een aspect van Darwin of van de evolutietheorie belichten. Hij wordt daarin bijgestaan door een interviewer die hem bijkomende vragen stelt.

De gesprekken gaan in principe door in de zuilenzaal van het Geuzenhuis (max. 100 plaatsen), telkens om 20u. Daar het aantal plaatsen beperkt is, dient u op voorhand in te schrijven op secretarisFLDC[AT]telenet.be of telefonisch bij het Geuzenhuis, 09 220 80 20.

Meer informatie externe link
September 2009

17/9/2009: Darwingesprekken - Koen Goethals

In dit Darwingesprek geeft Koen Goethals (Universiteit Gent) commentaar op een aantal door hemzelf gekozen filmfragmenten die een aspect van Darwin of van de evolutietheorie belichten. Hij wordt daarin bijgestaan door een interviewer die hem bijkomende vragen stelt.

De gesprekken gaan in principe door in de zuilenzaal van het Geuzenhuis (max. 100 plaatsen), telkens om 20u. Daar het aantal plaatsen beperkt is, dient u op voorhand in te schrijven op secretarisFLDC[AT]telenet.be of telefonisch bij het Geuzenhuis, 09 220 80 20.

Meer informatie externe link
Juni 2009

15/6/2009: Darwingesprekken - Marc Van Montagu

In dit Darwingesprek geeft Marc Van Montagu (Prof. emeritus aan de Universiteit Gent) commentaar op een aantal door hemzelf gekozen filmfragmenten die een aspect van Darwin of van de evolutietheorie belichten. Hij wordt daarin bijgestaan door een interviewer die hem bijkomende vragen stelt. De gesprekken gaan in principe door in de zuilenzaal van het Geuzenhuis (max. 100 plaatsen), telkens om 20u. Daar het aantal plaatsen beperkt is, dient u op voorhand in te schrijven op secretarisFLDC[AT]telenet.be of telefonisch bij het Geuzenhuis, 09 220 80 20.

Meer informatie externe link
Mei 2009

13/5/2009: Darwingesprekken - Koen Martens

In dit Darwingesprek geeft Koen Martens (Universiteit Gent en KBIN) commentaar op een aantal door hemzelf gekozen filmfragmenten die een aspect van Darwin of van de evolutietheorie belichten. Hij wordt daarin bijgestaan door een interviewer die hem bijkomende vragen stelt.

De gesprekken gaan in principe door in de zuilenzaal van het Geuzenhuis (max. 100 plaatsen), telkens om 20u. Daar het aantal plaatsen beperkt is, dient u op voorhand in te schrijven op secretarisFLDC[AT]telenet.be of telefonisch bij het Geuzenhuis, 09 220 80 20.

Meer informatie externe link
April 2009

21/4/2009: Darwingesprekken - Gie Van Den Berghe

In dit Darwingesprek geeft Gie Van Den Berghe (Universiteit Gent) commentaar op een aantal door hemzelf gekozen filmfragmenten die een aspect van Darwin of van de evolutietheorie belichten. Hij wordt daarin bijgestaan door een interviewer die hem bijkomende vragen stelt.

De gesprekken gaan in principe door in de zuilenzaal van het Geuzenhuis (max. 100 plaatsen), telkens om 20u. Daar het aantal plaatsen beperkt is, dient u op voorhand in te schrijven op secretarisFLDC[AT]telenet.be of telefonisch bij het Geuzenhuis, 09 220 80 20.

Meer informatie externe link
December 2009

15/12/2009: lezing in Leuven door Bart Pattyn

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Ethicus Bart Pattyn brengt een lezing getiteld 'Over Darwin en het einde van de oude wereld en over de breuk tussen natuur en cultuur'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
November 2009

17/11/2009: lezing in Leuven door Nadine Buys

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Geneticus Nadine Buys brengt een lezing getiteld 'Evolutie voor de landbouw'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
Oktober 2009

20/10/2009: lezing in Leuven door Filip Volckaert

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Evolutiebioloog Filip Volckaert brengt een lezing getiteld 'De mens als evolutionair knutselaar'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
September 2009

15/9/2009: lezing in Leuven door Jean-Jacques Cassiman

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar
 
Arts en geneticus Jean-Jacques Cassiman brengt een lezing getiteld 'De Mens, een product van de evolutie, met kwaliteiten en gebreken'.
 
 
Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven
 

Meer informatie externe link
Juni 2009

16/6/2009: lezing in Leuven door Tom Wenseleers

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Evolutiebioloog Tom Wenseleers brengt een lezing getiteld 'De triomfen van de sociobiologie'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
Mei 2009

19/5/2009: lezing in Leuven door Luc De Meester

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Evolutiebioloog Luc De Meester brengt een lezing getiteld 'Evolutie als een proces van toeval en ecologie'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
April 2009

21/4/2009: lezing in Leuven door Robert Speijer

Elke derde zondag van de maand organiseren de Katholieke Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Geoloog Robert Speijer brengt een lezing getiteld 'Het gesteente spreekt: 600 miljoen jaar van ups en downs in biodiversiteit'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
Maart 2009

17/3/2009: lezing in Leuven door Raf De Bont

Elke derde zondag van de maand organiseren Katholiek Universiteit Leuven, Department Biologie, Department Geologie, Faculteit Wetenschappen en Leuven Center for Bio-Science, Bio-Engineering and Bio-Technology (BioSCENTer) een lezing in het kader van het Darwinjaar

Historicus Raf de Bont brengt een lezing getiteld 'Rien n’est aussi vague que ce terme d’Evolution. De avonturen van het Darwinisme in België, 1859-1959'.

Tijd en plaats: 20 - 21u30, auditorium Zeger Vanhee, College De Valk, Tiensestraat 41, 3000 Leuven

Meer informatie externe link
Mei 2009

27/5/2009: K.U.Leuven BioSCENTer event EvoSCENT

4 - 18 u: K.U.Leuven BioSCENTer event EvoSCENT, campus Leuven centrum

Meer informatie externe link
Maart 2009

27/3/2009: tentoonstelling: Darwins erfenis

27 maart - 10 april 2009: open deur en tentoonstelling Darwins erfenis, Zoölogisch Museum, K.U.Leuven, Ch. Deberiotstraat 40, 3000 Leuven

Meer informatie externe link

27/3/2009: feestelijke inhuldiging van het vernieuwd Zoölogisch Museum

6 - 18 u: feestelijke inhuldiging van het vernieuwd Zoölogisch Museum, K.U.Leuven, Naamsestraat 59, 3000 Leuven

Meer informatie externe link

Biological Evolution: Facts and Theories

- http://www.evolution-rome2009.net/

Van 3 tot 7 maart vindt een congres aan de pauselijke universiteit Gregoriana plaats, met als thema "150 jaar On the Origin of Species". Doelstelling van dit initiatief is dat wetenschap en theologie twee verschillende velden van analyse en intepretatie.

Meer info: http://www.evolution-rome2009.net

03/3/2009: Barbara Forrest geeft lezing in Gent

Filosofe en expert op het gebied van creationisme Prof. Dr. Barbara Forrest geeft een lezing aan de Universiteit Gent. Zij is professor in de wijsbegeerte aan de Southeastern Louisiana University in Hammond, Louisiana. In haar werk bekritiseert ze de Intelligent Design beweging en het Discovery Institute. Zij komt naar Gent op uitnodiging van dit project, en zal een uiteenzetting geven over haar werk. De lezing zal uiteraard in het Engels zijn, en is getiteld 'Inside creationism's Trojan horse. A closer look at intelligent design'.
tijd & plaats: 20 uur, Blandijnberg 2, auditorium C, inkom gratis
 
 

Meer informatie externe link

Darwins boeken vertaald in het Nederlands gratis online!

- http://www.nieuwezijds.nl/lees-darwin-nu/downloads.php

Uitgeverij Nieuwezijds biedt gedurende 2009, het Darwinjaar, gratis downloadbare versies aan van Darwins boeken, waaronder Over het ontstaan van soorten en De afstamming van de mens.
ontstaan_soorten

Men kan de boeken hier downloaden.

1.5 miljoen jaar oude voetafdrukken gevonden

Bennett et al. - Science 27 February 2009: Vol. 323. no. 5918, pp. 1197 - 1201 DOI: 10.1126/science.1168132

In Kenya werden voetafdrukken van Homo erectus gevonden die ongeveer 1.5 miljoen jaar oud zijn. Hoewel dit niet de oudste voetafdrukken zijn van een uitgestorven menselijke soort (dat zijn die van Laetoli, gedateerd op ongeveer 3.75 miljoen jaar), zijn deze afdrukken niettemin de oudste die een moderne morfologie van de voet verraden. Uit deze sporen hebben Bennett en collega's (gepubliceerd in Science, Vol. 323) afgeleid dat Homo erectus dezelfde manier had om zich op bipedaal voort te bewegen als de moderne mens.

voet

23/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Michael Ruse 'Has Darwinism passed its sell by date?'

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Michael Ruse houdt de lezing “Has Darwinism passed its sell by date? Reflections on the origin of species at one hundred and fifty years”
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

25/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Michael Ruse

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Michael Ruse houdt de lezing “Darwinism: science, philosophy and religion”
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link
Mei 2009

22/5/2009: Internationale Dag van de Biodiversiteit - Darwin en plantenevolutie

2009 is het jaar van Darwin (200 jaar) en zijn evolutietheorie (150 jaar). Geen enkele wetenschappelijke theorie beïnvloedt zo ons denken over de natuur en onszelf als Charles Darwins evolutietheorie. Het is niet te verwonderen dat de discussies en controverses, die gestart zijn op de dag dat Darwins boek Over het ontstaan van soorten werd gepubliceerd, tot op heden voortduren.
Veel debatten over Darwin zijn niet louter wetenschappelijk van aard. Darwinistisch denken gaat evenzeer over religie, moraal, cultuur, gedrag en alles wat we als typisch menselijk beschouwen, maar hierover komt in het najaar gastspreker Johan Braeckman van de universiteit Gent naar Beveren.
Ook verbonden aan de universiteit Gent is gastspreker van vandaag, Prof. Paul Goetghebeur, vakgroep biologie en teamverantwoordelijke van de vaatplanten. Hij licht op de dag van de biodiversiteit de hele plantenevolutie toe. Het leven startte immers bij de eerste cel en liep van bacterie naar cel mét kern om te differentiëren naar planten, dieren, zwammen, en talrijke andere groepen. De ontwikkeling van wieren is de essentiële schakel geweest in de ontwikkeling van de landplanten: van mossen over varens naar zaadplanten en tenslotte daarin de zeer opvallende bloemplanten.
Nadien volgt een wandeling in het park om één en ander bij de planten te tonen.

Meer informatie externe link
Maart 2009

17/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Melissa Hines: 'Sex hormones, evolution and child development"

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Melissa Hines houdt de lezing "Sex hormones, evolution and child development"
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

09/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Massimo Pigliucci 'Sci-Phi: The borderlands Between Science and Philosophy'

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Massimo Pigliucci houdt de lezing 'Sci-Phi: The borderlands Between Science and Philosophy”
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

10/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Massimo Pigliucci - Toward an Extended Evolutionary Synthesis?

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Massimo Pigliucci houdt de lezing “Toward an Extended Evolutionary Synthesis?”
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

11/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Massimo Pigliucci 'what's science got to do with it?'

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Massimo Pigliucci houdt de lezing “What’s Science Got to Do with It? The Ongoing War Between Science and Religion.”
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link
Februari 2009

23/2/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Johan Braeckman: De betekenis van Charles Darwin en de evolutietheorie in de 21e eeuw

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
Johan Braeckman verzorgt de Inaugurale rede ‘De betekenis van Charles Darwin en de evolutietheorie in de 21e eeuw’
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

25/2/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Johan Braeckman: Darwin: leven & werk

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
Johan Braeckman houdt de lezing 'Darwin: leven & werk'
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link
Maart 2009

02/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Johan Braeckman: Wetenschap versus creationisme en intelligent design

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Johan Braeckman houdt de lezing 'Wetenschap versus creationisme en intelligent design'
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

04/3/2009: Leerstoel Willy Calewaert - Lezing door Johan Braeckman: Darwinistisch denken buiten de biologie

Naar aanleiding van het Darwinjaar houdt de Vrije Universiteit Brussel een lezingenreeks over evolutietheorie en creationisme/ID
 
Johan Braeckman houdt de lezing 'Darwinistisch denken buiten de biologie'
 
Practisch

  • Tijdstip: 19u
  • Locatie: campus Etterbeek, Vrije Universiteit Brussel, GalerY’ (naast KK)
  • Inschrijvingen: UPV, 02 629 27 50, upv(at-teken)vub.ac.be
Meer informatie externe link

Verschillende religies en hun opvattingen over evolutietheorie

Johan De Smedt - http://pewforum.org/docs/?DocID=392

Naar aanleiding van Charles Darwin's 200ste verjaardag hield het Pew Research Center's Forum recent een poll die de evolutie-controverse in de Verenigde Staten in kaart bracht. Aan de ondervraagden werd gevraagd of zij meenden dat evolutietheorie de beste verklaring was voor het ontstaan van menselijk leven op Aarde. De grafiek hieronder geeft de resultaten van deze poll.

grafiek_evolutie

20/3/2009: Studienamiddag 'Meer zien in evolutie'

Op vrijdag 20 maart 2009 organiseert de Katholieke Hogeschool Kempen een studienamiddag rond het thema 'evolutietheorie', gericht op leerkrachten derde graad lager onderwijs en andere geïnteresseerden. Wij presenteren op deze studienamiddag een didactisch pakket dat gebruikt kan worden in het vijfde en zesde leerjaar. De aanpak van dit pakket is multidisciplinair: er kan vanuit wereldoriëntatie gewerkt worden, maar ook vanuit godsdienst. Er wordt getracht met kinderen antwoorden te zoeken op vragen als 'Waar komen wij vandaan' en 'Hoe ontstond de mens'. Ook het scheppingsverhaal en levensbeschouwelijke vragen zullen aan bod komen.
Het didactisch pakket zal verschillende didactische kaders bieden: een evolutiespel, natuureducatie, een toneelvoorstelling, creatieve opdrachten, filosoferen met kinderen, museumbezoek,...
Theatergroep De Goesting zal ons op de studienamiddag al een voorproefje geven van hun nieuwe voorstelling 'Darwin in de klas'. De studienamiddag zal ingeleid worden door prof. Johan Braeckman
 

Meer informatie externe link
Februari 2009

18/2/2009: Lezing 'Gesprekken over Darwin en Evolutietheorie' door Johan Braeckman, geïlllustreerd met filmfragmenten

Waar: auditorium D, Blandijnberg 2, Gent (NIEUWE LOCATIE WEGENS SUCCES. VORIGE LOCATIE WAS TE KLEIN)
Wanneer: van 20 u tot 22 u
Organisatie: Fonds Lucien De Coninck
Inschrijven: inschrijven per e-mail is noodzakelijk. Gelieve een bericht te sturen naar rik.rammeloo[AT]telenet.be

Meer informatie externe link

Evolutie is niet altijd perfect

David C. Blackburn et al. - Blackburn, D.C. et al. (2008) - Biology Letters (DOI: 10.1098/rsbl.2008.0219)

Omdat natuurlijke selectie moet werken met het materiaal dat voorhanden is (mutaties die altijd toevallig optreden), zijn niet alle evolutionaire adaptaties optimaal. Een recente illustratie van dit gegeven werd onlangs gepubliceerd door David Blackburn en collega's in het vakblad Biology Letters. Ze beschrijven een Afrikaanse kikkersoort met klauwen, die kunnen worden uitgeslagen wanneer het dier zich bedreigd voelt. Opmerkelijk is wel dat elke keer dit gebeurt, dit een wonde veroorzaakt bij het dier. Deze kikkers hebben namelijk een inwendig klauwvormig teenkootje (op meerdere tenen) dat volledig ingebed ligt in het zacht weefsel (wat je zou verwachten van een beentje). Dit beentje wordt op zijn plaats gehouden door een ander klein beentje, maar als die kikkers belaagd worden (bv. door een mens die ze vast neemt), dan trekt een spiertje aan die klauw, waardoor dat benig kapje er af schiet, en de klauw zich een baan boort door het zacht weefsel van de teen, om dan de belager te verwonden. Dit is dus een beetje analoog aan de klauwen bij katachtigen. Deze merkwaardige adaptatie illustreert ook dat er verschillende evolutonaire oplossingen zijn voor hetzelfde probleem (vergelijk bijvoorbeeld met een kattenklauw, die nagels heeft die kunnen worden ingetrokken).

melk werd reeds gedronken in het 7de millenium BC

Evershed et al. - Nature (in press)

Totnogtoe werd aangenomen dat mensen pas rond 4 à 5000 BC koeien en andere dieren (zoals geiten en schapen) hielden voor hun melk. Maar nu blijkt uit de analyse van organische resten in aardewerk uit het Nabije Oosten en Zuid-Europa dat koemelk reeds veel eerder werd gedronken, namelijk vanaf het zevende millennium BC. Deze lange periode van selectiedruk heeft er vermoedelijk voor gezorgd dat tot 90% van de Europese en Nabije Oosten-bevolking melk kan verteren, dankzij de aanmaak van lactase, dat melksuikers (lactose) afbreekt. Bij groepen die traditioneel geen melk drinken, zoals de Chinezen, is dit minder dan 10%. Als je toegang hebt tot Nature, kun je hier het volledige artikel lezen.

Maart 2009

04/3/2009: De evolutietheorie, populaire misvattingen en wat de evolutietheorie werkelijk zegt

Gesprek tussen Mark Nelissen en Jean Paul Van Bendegem
Prof. Mark Nelissen (UA) is bioloog en o.m. auteur van ‘De bril van Darwin’. Hij spreekt met Prof. Jean Paul Van Bendegem (VUB), wiskundige, wetenschapsfilosoof en decaan van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte
 
Plaats en tijd: 20u in de stadscampus van de Universiteit van Antwerpen Rodestraat 14, Antwerpen.
gratis en vrij toegankelijk
 
Deze lezing kadert in de reeks 'Darwin vs God', georganiseerd door HVV, Masereelfonds, Motief en UPV

18/3/2009: Creationisme, een reactionair en pseudowetenschappelijk project

Gesprek tussen Ludo Abicht en Alison Woordward
Em. Prof Ludo Abicht (UA) is germanist en filosoof, hij studeerde en doceerde in de Verenigde Staten en is ondermeer auteur van 'De Verlichting vandaag'. Hij spreekt met Prof. Alison Woodward (VUB) sociologe en politicologe en auteur van Inclusions and Exclusions in European Societies: Citizenships, Welfare and the Globe.
Gespreksleider is Jurgen Slembrouck, Vrijzinnige Dienst , Universiteit Antwerpen
 
Plaats en tijd: 20u in de stadscampus van de Universiteit van Antwerpen Rodestraat 14, Antwerpen.
gratis en vrij toegankelijk
 
Deze lezing kadert in de reeks 'Darwin vs God', georganiseerd door HVV, Masereelfonds, Motief en UPV

18/3/2009: "Onreduceerbare complexiteit: Een schaap in een wolvenvacht… of hoe schijn bedriegt.” , lezing door Thierry Backeljau

Naar aanleiding van het Darwinjaar organiseert de Gentse Biologische Kring (studenten biologie aan de Universiteit Gent) een reeks activiteiten

Lezing gegeven door Thierry Backeljau Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen Universiteit Antwerpen (Evolutionary Ecology Group)

Darwin zei ooit: “Als het zou kunnen worden aangetoond dat er een complex orgaan bestaat dat onmogelijk zou kunnen zijn gevormd door talrijke, opeenvolgende, kleine modificaties, dan zou mijn theorie absoluut ineenstorten.” Hoe zit het nu juist met dat complexe oog? De bacteriële flagel is ook al zo onreduceerbaar complex.
Deze lezing gaat over een belangrijk creationistisch standpunt, de Darwinistische visie daaromtrent en wetenschappelijke verklaringen.

Praktisch
Tijdstip: 18:00u
Universiteit Gent, Faculteit Wetenschappen
Campus Ledeganck
K.L. Ledeganckstraat 35, 9000 Gent
Auditorium 3

Neanderthaler DNA ontrafeld

Richard E. Green e.a. - Cell, 134, 416-426

Moleculaire biologen hebben aan de hand van vernieuwde DNA-extractie methodes het neanderthaler genoom ontrafeld. Dit zal ons de komende jaren veel inzicht verschaffen in deze nauw verwante soort. Het volledige DNA van een 38 000 jarig fossiel werd ontleed. Hieruit kunnen we alvast afleiden dat Homo sapiens (de moderne mens) en neanderthalers ongeveer 600 000 jaar geleden gesplitst zijn. Maar de meest opmerkelijke bevinding was wel dat neanderthaler mtDNA, een vorm van DNA die enkel voorkomt in de mitochondrieën, ongeveer 20% korter was dan dat van de mens. Dit suggereert dat neanderthalers en mensen zich vermoedelijk nooit met elkaar hebben voortgeplant. Het debat over de relatie tussen mens en neanderthaler heeft hierdoor in elk geval een interessante nieuwe invalshoek.

Februari 2009

12/2/2009: Inhuldiging van de Galerij van de Evolutie in het Museum voor Natuurwetenschappen

Ga mee op deze onvergetelijke reis door de geschiedenis van het leven. Met reuzensprongen doorloop je miljarden jaren van het prille ontstaan van het leven tot nu en zelfs tot in de toekomst. Je houdt halt bij 6 belangrijke hoofdstukken van de evolutie.
De tentoonstelling vertelt je over de evolutie en de veranderingen die levende organismes ondergaan in de loop der tijd. Niet minder dan 600 fossielen en 400 opgezette dieren getuigen van de biodiversiteit bij de dieren over miljoenen jaren heen. En de evolutie stopt niet: een groot deel van de tentoonstelling toont het heden en de toekomst. Hoe zullen de levende wezens op aarde eruitzien over 50 miljoen jaar? Misschien wel zoals de bizarre dieren van de toekomst, die je ontmoet aan het einde van je bezoek...
Het Museum voor Natuurwetenschappen is een externe partner van dit project.
Hoe bereik je ons?
Museum voor Natuurwetenschappen
Vautierstraat 29
B-1000 Brussel

Meer informatie externe link
Mei 2009

01/5/2009: Gratis rondleidingen in de Evolutiekas - het Darwinparcours

Het Darwinparcours: vanaf vrijdag 1 mei, de dag dat Darwin in 1838 de eerste letters van het wereldvermaarde boek " The Origin of Species" op papier zette, gaat in de Plantentuin het “Darwinparcours” van start en dit tot 31 december. Maak ter plekke kennis met Darwin's favoriete planten, ontdek hoe Darwin met planten werkte en hij onze kijk op planten veranderde. Je kan op het parcours ook zelf een aantal van Darwins plantenexperimenten nadoen zo kan je bijvoorbeeld zelf een vleesetende zonnedauw voederen.
 
De Evolutiekas, uniek ter wereld. Maak een reis doorheen de tijd en ontdek hoe planten er al 500 miljoen jaar in slagen op het land te overleven; van oerbacteriën over wolfklauwen en paardenstaarten tot de explosie van de bloemplanten.
 
Plaats: Nationale Plantentuin van België
Domein van Bouchout, Nieuwelaan 38
Meise, B-1860 Belgium
voor meer informatie en reservatie van gidsen, gelieve de link hierboven te volgen

Meer informatie externe link

20/5/2009: Darwintrilogie - lezing door Johan Braeckman

WOLFF presenteert DARWINTRILOGIE in Monty
een drieluik van wetenschap, expo en theater
In 2009 is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren en 150 jaar geleden dat zijn belangrijkste werk, On the Origin of Species, verscheen. Het Darwinjaar inspireert ook op onverwachte plekken tot activiteiten. In Monty zal in de loop van 2009 een Darwintrilogie uitgebouwd worden door Thomas Ryckewaert en Daphné Verhelst die samen het jonge collectief Wolff vormen.
Uit fascinatie voor de evolutietheorie ging Thomas Ryckewaert biologie studeren aan de UGent. Na zijn afstuderen volgde hij een tweede opleiding: drama aan het Antwerpse Conservatorium. Hij nam zich voor zijn oude liefde ooit naar het toneel te voeren. Met het Darwinjaar als mooie aanleiding presenteert hij nu, samen met theatermaakster Daphné Verhelst, in Monty een drieluik van wetenschap, expo en theater. Als motto kozen ze volgend citaat van Richard Dawkins: I have long felt that biology ought to be as exciting as a mystery story, for a mystery story is exactly what biology is.
Het eerste luik van hun Darwintrilogie bestaat uit een reeks wetenschappelijke lezingen, en een debat. Van januari tot juni worden zes vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd, die de evolutietheorie telkens vanuit hun vakgebied benaderen. Niet in een universitaire aula of op een internationaal colloquium, maar in de foyer van het theater. De sprekers zijn:

  • 27 januari: Thomas Hertog, kosmoloog (CERN)
  • 17 februari: Luc De Meester, evolutionair bioloog (KUL)
  • 31 maart: Robert Speijer, geoloog (KUL)
  • 28 april: Dirk De Ridder, neurochirurg (UZA)
  • 20 mei: Johan Braeckman, moraalfilosoof (UGent)
  • 2 juni: Luc Steels, informaticus (Artificial Intelligence Lab VUB) (o.v.)
  • 24 november debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator Joël De Ceulaer

De reeks lezingen wordt afgerond met een debat op 24 november rond het thema: 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator is Joël De Ceulaer.
In het najaar zet Wolff zijn Darwintrilogie verder. Met als tweede luik een expo in Monty's tentoonstellingsruimte ABN. Daarin zal o.m. materiaal uit de lezingen verwerkt worden tot een totaalinstallatie. Volgend theaterseizoen gaat de voorstelling Homo Darwiniensis in première, een coproductie van detheatermaker, De Tijd en Monty.
Wil u de Darwintrilogie aankondigen? Wolff is beschikbaar voor interviews.
Voor meer informatie, interviewafspraken en reservatie:
Katelijne Meeusen pers & communicatie Monty katelijnemeeusen[at]monty.be t +32 (0)3 238 64 97
telkens om 20u30 in de foyer van Monty, Montignystraat 3, Antwerpen gratis toegang t 03 238 91 81

Meer informatie externe link
Juni 2009

02/6/2009: Darwintrilogie - lezing door Luc Steels

WOLFF presenteert DARWINTRILOGIE in Monty
een drieluik van wetenschap, expo en theater
In 2009 is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren en 150 jaar geleden dat zijn belangrijkste werk, On the Origin of Species, verscheen. Het Darwinjaar inspireert ook op onverwachte plekken tot activiteiten. In Monty zal in de loop van 2009 een Darwintrilogie uitgebouwd worden door Thomas Ryckewaert en Daphné Verhelst die samen het jonge collectief Wolff vormen.
Uit fascinatie voor de evolutietheorie ging Thomas Ryckewaert biologie studeren aan de UGent. Na zijn afstuderen volgde hij een tweede opleiding: drama aan het Antwerpse Conservatorium. Hij nam zich voor zijn oude liefde ooit naar het toneel te voeren. Met het Darwinjaar als mooie aanleiding presenteert hij nu, samen met theatermaakster Daphné Verhelst, in Monty een drieluik van wetenschap, expo en theater. Als motto kozen ze volgend citaat van Richard Dawkins: I have long felt that biology ought to be as exciting as a mystery story, for a mystery story is exactly what biology is.
Het eerste luik van hun Darwintrilogie bestaat uit een reeks wetenschappelijke lezingen, en een debat. Van januari tot juni worden zes vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd, die de evolutietheorie telkens vanuit hun vakgebied benaderen. Niet in een universitaire aula of op een internationaal colloquium, maar in de foyer van het theater. De sprekers zijn:

  • 27 januari: Thomas Hertog, kosmoloog (CERN)
  • 17 februari: Luc De Meester, evolutionair bioloog (KUL)
  • 31 maart: Robert Speijer, geoloog (KUL)
  • 28 april: Dirk De Ridder, neurochirurg (UZA)
  • 20 mei: Johan Braeckman, moraalfilosoof (UGent)
  • 2 juni: Luc Steels, informaticus (Artificial Intelligence Lab VUB) (o.v.)
  • 24 november debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator Joël De Ceulaer

De reeks lezingen wordt afgerond met een debat op 24 november rond het thema: 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator is Joël De Ceulaer.
In het najaar zet Wolff zijn Darwintrilogie verder. Met als tweede luik een expo in Monty's tentoonstellingsruimte ABN. Daarin zal o.m. materiaal uit de lezingen verwerkt worden tot een totaalinstallatie. Volgend theaterseizoen gaat de voorstelling Homo Darwiniensis in première, een coproductie van detheatermaker, De Tijd en Monty.
Wil u de Darwintrilogie aankondigen? Wolff is beschikbaar voor interviews.
Voor meer informatie, interviewafspraken en reservatie:
Katelijne Meeusen pers & communicatie Monty katelijnemeeusen[at]monty.be t +32 (0)3 238 64 97
telkens om 20u30 in de foyer van Monty, Montignystraat 3, Antwerpen gratis toegang t 03 238 91 81

Meer informatie externe link
November 2009

24/11/2009: Darwintrilogie - debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?'

WOLFF presenteert DARWINTRILOGIE in Monty
een drieluik van wetenschap, expo en theater
In 2009 is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren en 150 jaar geleden dat zijn belangrijkste werk, On the Origin of Species, verscheen. Het Darwinjaar inspireert ook op onverwachte plekken tot activiteiten. In Monty zal in de loop van 2009 een Darwintrilogie uitgebouwd worden door Thomas Ryckewaert en Daphné Verhelst die samen het jonge collectief Wolff vormen.
Uit fascinatie voor de evolutietheorie ging Thomas Ryckewaert biologie studeren aan de UGent. Na zijn afstuderen volgde hij een tweede opleiding: drama aan het Antwerpse Conservatorium. Hij nam zich voor zijn oude liefde ooit naar het toneel te voeren. Met het Darwinjaar als mooie aanleiding presenteert hij nu, samen met theatermaakster Daphné Verhelst, in Monty een drieluik van wetenschap, expo en theater. Als motto kozen ze volgend citaat van Richard Dawkins: I have long felt that biology ought to be as exciting as a mystery story, for a mystery story is exactly what biology is.
Het eerste luik van hun Darwintrilogie bestaat uit een reeks wetenschappelijke lezingen, en een debat. Van januari tot juni worden zes vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd, die de evolutietheorie telkens vanuit hun vakgebied benaderen. Niet in een universitaire aula of op een internationaal colloquium, maar in de foyer van het theater. De sprekers zijn:

  • 27 januari: Thomas Hertog, kosmoloog (CERN)
  • 17 februari: Luc De Meester, evolutionair bioloog (KUL)
  • 31 maart: Robert Speijer, geoloog (KUL)
  • 28 april: Dirk De Ridder, neurochirurg (UZA)
  • 20 mei: Johan Braeckman, moraalfilosoof (UGent)
  • 2 juni: Luc Steels, informaticus (Artificial Intelligence Lab VUB) (o.v.)
  • 24 november debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator Joël De Ceulaer

De reeks lezingen wordt afgerond met een debat op 24 november rond het thema: 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator is Joël De Ceulaer.
In het najaar zet Wolff zijn Darwintrilogie verder. Met als tweede luik een expo in Monty's tentoonstellingsruimte ABN. Daarin zal o.m. materiaal uit de lezingen verwerkt worden tot een totaalinstallatie. Volgend theaterseizoen gaat de voorstelling Homo Darwiniensis in première, een coproductie van detheatermaker, De Tijd en Monty.
Wil u de Darwintrilogie aankondigen? Wolff is beschikbaar voor interviews.
Voor meer informatie, interviewafspraken en reservatie:
Katelijne Meeusen pers & communicatie Monty katelijnemeeusen[at]monty.be t +32 (0)3 238 64 97
telkens om 20u30 in de foyer van Monty, Montignystraat 3, Antwerpen gratis toegang t 03 238 91 81

Meer informatie externe link
Februari 2009

17/2/2009: Darwintrilogie - lezing door Luc De Meester

WOLFF presenteert DARWINTRILOGIE in Monty, een drieluik van wetenschap, expo en theater. In 2009 is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren en 150 jaar geleden dat zijn belangrijkste werk, On the Origin of Species, verscheen. Het Darwinjaar inspireert ook op onverwachte plekken tot activiteiten. In Monty zal in de loop van 2009 een Darwintrilogie uitgebouwd worden door Thomas Ryckewaert en Daphné Verhelst die samen het jonge collectief Wolff vormen.
Uit fascinatie voor de evolutietheorie ging Thomas Ryckewaert biologie studeren aan de UGent. Na zijn afstuderen volgde hij een tweede opleiding: drama aan het Antwerpse Conservatorium. Hij nam zich voor zijn oude liefde ooit naar het toneel te voeren. Met het Darwinjaar als mooie aanleiding presenteert hij nu, samen met theatermaakster Daphné Verhelst, in Monty een drieluik van wetenschap, expo en theater. Als motto kozen ze volgend citaat van Richard Dawkins: I have long felt that biology ought to be as exciting as a mystery story, for a mystery story is exactly what biology is.
Het eerste luik van hun Darwintrilogie bestaat uit een reeks wetenschappelijke lezingen, en een debat. Van januari tot juni worden zes vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd, die de evolutietheorie telkens vanuit hun vakgebied benaderen. Niet in een universitaire aula of op een internationaal colloquium, maar in de foyer van het theater. De sprekers zijn:

  • 27 januari: Thomas Hertog, kosmoloog (CERN)
  • 17 februari: Luc De Meester, evolutionair bioloog (KUL)
  • 31 maart: Robert Speijer, geoloog (KUL)
  • 28 april: Dirk De Ridder, neurochirurg (UZA)
  • 20 mei: Johan Braeckman, moraalfilosoof (UGent)
  • 2 juni: Luc Steels, informaticus (Artificial Intelligence Lab VUB) (o.v.)
  • 24 november debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator Joël De Ceulaer

De reeks lezingen wordt afgerond met een debat op 24 november rond het thema: 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator is Joël De Ceulaer.
In het najaar zet Wolff zijn Darwintrilogie verder. Met als tweede luik een expo in Monty's tentoonstellingsruimte ABN. Daarin zal o.m. materiaal uit de lezingen verwerkt worden tot een totaalinstallatie. Volgend theaterseizoen gaat de voorstelling Homo Darwiniensis in première, een coproductie van detheatermaker, De Tijd en Monty.
Wil u de Darwintrilogie aankondigen? Wolff is beschikbaar voor interviews.
Voor meer informatie, interviewafspraken en reservatie:
Katelijne Meeusen pers & communicatie Monty katelijnemeeusen[at]monty.be t +32 (0)3 238 64 97
telkens om 20u30
in de foyer van Monty, Montignystraat 3, Antwerpen
gratis toegang
t 03 238 91 81

Meer informatie externe link
Maart 2009

31/3/2009: Darwintrilogie - lezing door Robert Speijer

WOLFF presenteert DARWINTRILOGIE in Monty
een drieluik van wetenschap, expo en theater
In 2009 is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren en 150 jaar geleden dat zijn belangrijkste werk, On the Origin of Species, verscheen. Het Darwinjaar inspireert ook op onverwachte plekken tot activiteiten. In Monty zal in de loop van 2009 een Darwintrilogie uitgebouwd worden door Thomas Ryckewaert en Daphné Verhelst die samen het jonge collectief Wolff vormen.
Uit fascinatie voor de evolutietheorie ging Thomas Ryckewaert biologie studeren aan de UGent. Na zijn afstuderen volgde hij een tweede opleiding: drama aan het Antwerpse Conservatorium. Hij nam zich voor zijn oude liefde ooit naar het toneel te voeren. Met het Darwinjaar als mooie aanleiding presenteert hij nu, samen met theatermaakster Daphné Verhelst, in Monty een drieluik van wetenschap, expo en theater. Als motto kozen ze volgend citaat van Richard Dawkins: I have long felt that biology ought to be as exciting as a mystery story, for a mystery story is exactly what biology is.
Het eerste luik van hun Darwintrilogie bestaat uit een reeks wetenschappelijke lezingen, en een debat. Van januari tot juni worden zes vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd, die de evolutietheorie telkens vanuit hun vakgebied benaderen. Niet in een universitaire aula of op een internationaal colloquium, maar in de foyer van het theater. De sprekers zijn:

  • 27 januari: Thomas Hertog, kosmoloog (CERN)
  • 17 februari: Luc De Meester, evolutionair bioloog (KUL)
  • 31 maart: Robert Speijer, geoloog (KUL)
  • 28 april: Dirk De Ridder, neurochirurg (UZA)
  • 20 mei: Johan Braeckman, moraalfilosoof (UGent)
  • 2 juni: Luc Steels, informaticus (Artificial Intelligence Lab VUB) (o.v.)
  • 24 november debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator Joël De Ceulaer

De reeks lezingen wordt afgerond met een debat op 24 november rond het thema: 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator is Joël De Ceulaer.
In het najaar zet Wolff zijn Darwintrilogie verder. Met als tweede luik een expo in Monty's tentoonstellingsruimte ABN. Daarin zal o.m. materiaal uit de lezingen verwerkt worden tot een totaalinstallatie. Volgend theaterseizoen gaat de voorstelling Homo Darwiniensis in première, een coproductie van detheatermaker, De Tijd en Monty.
Wil u de Darwintrilogie aankondigen? Wolff is beschikbaar voor interviews.
Voor meer informatie, interviewafspraken en reservatie:
Katelijne Meeusen pers & communicatie Monty katelijnemeeusen[at]monty.be t +32 (0)3 238 64 97
telkens om 20u30 in de foyer van Monty, Montignystraat 3, Antwerpen gratis toegang t 03 238 91 81

Meer informatie externe link
April 2009

28/4/2009: Darwintrilogie - lezing door Dirk De Ridder

WOLFF presenteert DARWINTRILOGIE in Monty
een drieluik van wetenschap, expo en theater
In 2009 is het 200 jaar geleden dat Charles Darwin werd geboren en 150 jaar geleden dat zijn belangrijkste werk, On the Origin of Species, verscheen. Het Darwinjaar inspireert ook op onverwachte plekken tot activiteiten. In Monty zal in de loop van 2009 een Darwintrilogie uitgebouwd worden door Thomas Ryckewaert en Daphné Verhelst die samen het jonge collectief Wolff vormen.
Uit fascinatie voor de evolutietheorie ging Thomas Ryckewaert biologie studeren aan de UGent. Na zijn afstuderen volgde hij een tweede opleiding: drama aan het Antwerpse Conservatorium. Hij nam zich voor zijn oude liefde ooit naar het toneel te voeren. Met het Darwinjaar als mooie aanleiding presenteert hij nu, samen met theatermaakster Daphné Verhelst, in Monty een drieluik van wetenschap, expo en theater. Als motto kozen ze volgend citaat van Richard Dawkins: I have long felt that biology ought to be as exciting as a mystery story, for a mystery story is exactly what biology is.
Het eerste luik van hun Darwintrilogie bestaat uit een reeks wetenschappelijke lezingen, en een debat. Van januari tot juni worden zes vooraanstaande wetenschappers uitgenodigd, die de evolutietheorie telkens vanuit hun vakgebied benaderen. Niet in een universitaire aula of op een internationaal colloquium, maar in de foyer van het theater. De sprekers zijn:

  • 27 januari: Thomas Hertog, kosmoloog (CERN)
  • 17 februari: Luc De Meester, evolutionair bioloog (KUL)
  • 31 maart: Robert Speijer, geoloog (KUL)
  • 28 april: Dirk De Ridder, neurochirurg (UZA)
  • 20 mei: Johan Braeckman, moraalfilosoof (UGent)
  • 2 juni: Luc Steels, informaticus (Artificial Intelligence Lab VUB) (o.v.)
  • 24 november debat 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator Joël De Ceulaer

De reeks lezingen wordt afgerond met een debat op 24 november rond het thema: 'Hoe ver reikt de arm van Darwin?' Moderator is Joël De Ceulaer.
In het najaar zet Wolff zijn Darwintrilogie verder. Met als tweede luik een expo in Monty's tentoonstellingsruimte ABN. Daarin zal o.m. materiaal uit de lezingen verwerkt worden tot een totaalinstallatie. Volgend theaterseizoen gaat de voorstelling Homo Darwiniensis in première, een coproductie van detheatermaker, De Tijd en Monty.
Wil u de Darwintrilogie aankondigen? Wolff is beschikbaar voor interviews.
Voor meer informatie, interviewafspraken en reservatie:
Katelijne Meeusen pers & communicatie Monty katelijnemeeusen[at]monty.be t +32 (0)3 238 64 97
telkens om 20u30 in de foyer van Monty, Montignystraat 3, Antwerpen gratis toegang t 03 238 91 81

Meer informatie externe link
Maart 2009

08/3/2009: Bezoek aan de Zoo van Antwerpen, georganiseerd door de Gentse Biologische Kring

Naar aanleiding van het Darwinjaar organiseert de Gentse Biologische Kring (studenten biologie aan de Universiteit Gent) een reeks activiteiten

Evolutie in geuren en kleuren
Interviews: Wat weet de man in de straat over Darwin?
Praktisch: afspraak aan de ingang van de Zoo om 13:00u

29/3/2009: Aperitiefconcert + prijsuitreiking verhandelingwedstrijd "survival of the fittest"

11:00 u - 13:00
Locatie: "De Geuzetorre", Kazernelaan 1 te 8400 Oostende
Het Comité voor het Feest Vrijzinnige Jeugd Oostende vzw organiseert elk jaar een aperitiefconcert in “De Geuzetorre” ten voordele van het Feest Vrijzinnige Jeugd dat later op het jaar (op zondag 17 mei) plaatsvindt in het Casino Kursaal. Het thema van het feest dit jaar is de "virtuele wereld". Deze speciale editie (het is immers ook het 50ste Feest Vrijzinnige Jeugd!) brengt ons de Jazzcatz!
Skip Heatons JazzCatz zijn een jazzgroep die van alle markten thuis is. De groep heeft een jarenlange live-ervaring, en heeft reeds gans Vlaanderen (en daarbuiten!) rondgetoerd. Vernissages, concerten, recepties of festivals, luistermuziek of achtergrondmuziek bij een diner, Skip Heaton’s JazzCatz bieden de gepaste ambiance. De Jazzcatz stellen hun programma samen volgens de gelegenheid. Bij concerten kunnen we de jazzliefhebbers bekoren met pure jazz. Voor een breder publiek, zoals tijdens een receptie, kiezen we een commerciëler type van jazz, met in het achterhoofd Igor Stravinsky’s stelling people know what they like, and they like what they know. De bezetting van de JazzCatz bestaat uit een dynamisch trio van gitaar, zang en piano/synthesizer/sampler. Deze kleine bezetting laat toe om met een beperkte infrastructuur toch een heel afwisselend repertoire te brengen, gaande van klassieke swing-jazz over zwoele bossa nova tot meer soulvolle versies van de klassiekers die tot het collectief muziek-geheugen behoren. Het repertoire wordt uiteraard telkens aangepast aan de omstandigheden, om voor een optimale omkadering te zorgen.
Tijdens de pauze wordt traditioneel de Prijs Frank Zanders verhandelingwedstrijd toegekend voor de leerlingen NC Zedenleer van het zesde middelbaar. Het onderwerp van de verhandeling voor dit jaar luidde: Onze maatschappij: “survival of the fittest”?
Meer info bij de heer Danny Ortmans, voorzitter (058 23 62 05) of bij de heer Willy Week, secretaris (059 80 80 13).
Zie ook www.jazzcatz.be
Prijs: € 5
Inschrijvingen: Op voorhand tickets bestellen wordt aangeraden, aan de deur zijn evenwel meestal nog tickets te krijgen.

Meer informatie externe link

17/3/2009: Darwin vs god III - Prof. dr. Ludo Abicht & Drs. Stefaan Blancke

20:00 u - 23:00 u
 
Locatie: "De Geuzetorre", Kazernelaan 1 te 8400 Oostende
 
Prijs & inschrijving: De inkom is gratis. Op voorhand reserveren is niet nodig, op tijd komen wel. Stipt om 20.00 uur start de lezing.
 
Darwin of God? Met de opkomst van het creationisme lijkt de strijd almaar heviger te worden. Tijd voor een reactie. Het samenwerkingsverband van HVV, het Masereelfonds, Motief, UPV, UGent en UA biedt u in “De Geuzetorre” een interessante lezingenreeks aan.
Het derde deel van het drieluik gaat over maatschappij en maatschappelijke keuze. Waarom kunnen creationisme en intelligent design niet als wetenschappelijk beschouwd worden? Waarom weigert een ‘serieuze’ wetenschapper de discussie met creationisten en is deze terughoudendheid terecht? Wat zijn de ware bedoelingen van de mensen die, vaak met veel geld, het creationisme propageren en niet terugschrikken voor juridische actie om hun slag thuis te halen?
Moderator: Stefaan Lievens

Meer informatie externe link
April 2009

24/4/2009: “De aap in de kijker” filmpremière

20:00 u - 24:00 u
 
Locatie: "De Geuzetorre", Kazernelaan 1 te 8400 Oostende
 
Prijs: De inkom, de hapjes en de eerste cocktail worden gratis aangeboden. Op voorhand inschrijven is noodzakelijk!
Deze avond staat volledig in het teken van Darwin, apen en natuur! Op groot scherm kunt u een even grappige als ontroerende, shockerende als vertederende, leuke als triestige compilatie zien van allerhande beeldmateriaal die van ver of van dichtbij met apen van doen heeft. Documentaires, films uit de oude doos, reclame, homevideo’s, kortfilms, drama, toneel, langspeelfilms, opera, animatiefilms, … worden op professionele wijze door elkaar gemixt. De Oostendse vzw Global Village, die later op het jaar (op de “Zon”dag van 28 juni) nog uitgebreid aan bod komt, zorgt voor passende natjes en droogjes: u zult kunnen genieten van een verfrissende cocktail van verschillende soorten exotisch fruit met Caribische rum en gefrituurde loempia’s gevuld met banaan op een bedje van bananenbladeren.

Meer informatie externe link
Maart 2009

10/3/2009: Darwin vs god II - Mevr. Gerlinda Swillen & Dhr. Paul De Witte

20:00 u - 23:00 u
 
Locatie: "De Geuzetorre", Kazernelaan 1 te 8400 Oostende
 
Prijs & inschrijving: De inkom is gratis. Op voorhand reserveren is niet nodig, op tijd komen wel. Stipt om 20.00 uur start de lezing.
 
Darwin of God? Met de opkomst van het creationisme lijkt de strijd almaar heviger te worden. Tijd voor een reactie. Het samenwerkingsverband van HVV, het Masereelfonds, Motief, UPV, UGent en UA biedt u in “De Geuzetorre” een interessante lezingenreeks aan.
Het tweede deel van het drieluik heeft aandacht voor de heilige verhalen, de gewijde boeken, de overleveringen. Zijn het wetenschappelijke verhalen of allegorische verhalen? Kunnen deze verhalen de kritiek van de wetenschap vandaag doorstaan? Wat is hun betekenis voor de moderne, geseculariseerde mens? Gaat het hier werkelijk om een Goddelijk woord. Of een poging van mensen om waarden in een verhaal te gieten en te verduidelijken. Tekstvormen zoals allegorie, parodie, parabel worden verklaard. Er wordt onderzocht hoe men vandaag, bij de huidige stand van zaken van de wetenschap, kan omgaan met deze historische verhalen. Want zelfs als het verhaal niet hoeft te kloppen, behouden deze vertellingen hun waarde.
Moderator: Stefaan Lievens

Meer informatie externe link
Februari 2009

27/2/2009: Jaar van de aap - lezing door Johan Braeckman "Darwin, evolutie en creationisme"

20:00 u - 23:00 u
 
Locatie: "De Geuzetorre", Kazernelaan 1 te 8400 Oostende
Prijs & inschrijving: De inkom is gratis. Op voorhand reserveren is niet nodig, op tijd komen wel. Stipt om 20.00 uur start de lezing.
Het creationisme is opnieuw in opmars. Honderdvijftig jaar nadat Charles Darwin de kern van zijn evolutietheorie uiteenzette in zijn boek Over de Oorsprong van Soorten, zijn er honderden miljoenen mensen, zowel in de christelijke als islamitische culturen, die de evolutietheorie naar het rijk der fabelen willen verwijzen. Nochtans, vanuit wetenschappelijk oogpunt, is er geen enkele goede reden om eraan te twijfelen dat de basisaspecten van de theorie correct zijn.
Het creationisme is de voorbije decennia ook zelf geëvolueerd. Om te ontsnappen aan de kritiek dat creationisme niet wetenschappelijk maar religieus is, introduceerden creationisten andere labels, zoals “scientific creationism” en, meer recent, “intelligent design”. Het mocht niet baten: in meerdere processen oordeelde de rechter dat de creationistische opvattingen, om het even in welke schapenvacht ze zijn gehuld, niks met wetenschap te maken hebben.
Wie het creationisme grondig bestudeert, stelt vast dat de belangrijkste woordvoerders ervan dit intern ook toegeven. Wetenschappelijk staat men nergens, maar op zich is het de creationisten daar niet om te doen. Hun agenda wordt door religie, zingeving, moraal en politiek bepaald.
Tijdens de lezing zet Prof. Dr. Johan Braeckman uiteen wat de evolutietheorie van Darwin inhoudt, hoe ze zich verhoudt tot religie en zingevingkwesties, en waarom alle vormen van creationisme pseudo-wetenschappelijk en potentieel ook maatschappelijk en politiek gevaarlijk zijn.
De lezing wordt opgeluisterd met geprojecteerde beeldfragmenten, nadien is er gelegenheid tot vraagstelling. Daarbij worden ook de Oostendse Gemeenschapsscholen betrokken: de leerlingen NC Zedenleer van de derde graad mogen op voorhand vragen insturen, een aantal daarvan worden weerhouden. De leerlingen mogen daarop hun vragen "live" aan de professor komen stellen en worden met een kleine attentie beloond! De bar van het VLC is na afloop geopend voor de dorstige kelen.

Meer informatie externe link

Dieren evolueerden vroeger dan gedacht

Love et al. - Nature 457, 2009: http://www.nature.com/nature/journal/v457/n7230/pdf/nature07673.pdf

Totnogtoe werd aangenomen dat de vroegste dieren zo'n 635 miljoen jaar geleden ontstonden in het cryogeen. Nu zijn echter fossielen van de voorouders van huidige sponzen gevonden die nog ouder zijn.

Maart 2009

03/3/2009: Darwin vs god I - Prof. dr. P. Polk & Prof. dr. J. P. Van Bendegem

20:00 u - 23:00 u

Locatie: "De Geuzetorre", Kazernelaan 1 te 8400 Oostende

Prijs & inschrijving: De inkom is gratis. Op voorhand reserveren is niet nodig, op tijd komen wel. Stipt om 20.00 uur start de lezing.

Darwin of God? Met de opkomst van het creationisme lijkt de strijd almaar heviger te worden. Tijd voor een reactie. Het samenwerkingsverband van HVV, het Masereelfonds, Motief, UPV, UGent en UA biedt u in “De Geuzetorre” een interessante lezingenreeks aan.

In het eerste deel van het drieluik gaan we in op de evolutietheorie. Wat vertelt de evolutietheorie werkelijk? Van de gelegenheid wordt gebruik gemaakt om een paar, helaas populaire misvattingen de wereld uit te helpen: stamt de mens van de aap? Leidt evolutie tot perfectie? Is de natuur te complex om door een opeenstapeling van een reeks toevalligheden verklaard te worden?

Moderator: Stefaan Lievens

Meer informatie externe link

01/3/2009: Aanvang Quiz "Het Jaar van de Aap"

Op het zondagmorgenaperitief van het Vrijzinnig Laïciserend Centrum Oostende vzw, dat elke zondag plaatsvindt in “De Geuzetorre”, Kazernelaan 1 te 8400 Oostende, van 10.30 tot 14.30, stelt bestuurslid Frank Van Eeckhoven de speciale quiz voor rond het Darwinjaar.

Het Reglement
Artikel 1: Wie kan deelnemen? Enkel leden van het VLC Oostende die een lidkaart van 2009 kunnen voorleggen.
De organisator en de opsteller van de vragen zijn uitgesloten van deelname.

Artikel 2: Hoe deelnemen?
Elke zondagmorgen op het aperitief in de bar van het VLC Oostende om 11u wordt een enveloppe open gedaan en wordt de weekvraag of vragen kenbaar gemaakt.
Het antwoord moet in de daartoe voorziene urne/postbus gestoken worden en dezelfde zondag om 13u30u wordt deze urne/postbus verzegeld terug opgeborgen.

Artikel 3: Wanneer is een antwoord geldig?
Antwoorden kan enkel op de daartoe voorziene antwoordformulieren aanwezig in de zaal. Het antwoordformulier moet in de urne/postbus zitten om geldig te zijn.
Elk antwoordformulier vermeldt:

  • Naam deelnemend lid
  • datum
  • lidkaartnummer
  • antwoord op de weekvraag of vragen

Artikel 4: Kan ik meerdere antwoorden invullen?
Slechts 1 antwoord per lidmaatschap per week wordt aanvaard.

Artikel 5: Kostprijs deelname? Gratis.

Artikel 6: Duur?
De wedstrijd loopt over 35 weken. Start eerste vraag op zondag 1 maart 2009 en laatste vraag op zondag 18 oktober 2009 met prijsuitreiking op vrijdag 23 oktober 2009.

Artikel 7: Berekening punten en uitslag.
Per deelnemend formulier wordt automatisch 1 punt toegekend. Per juist antwoord komt daar maximum nog 2 punten bij. Maandelijks zal een tussenstand worden uitgehangen zonder namen met enkel de vermelding van het lidnummer en de behaalde punten. De score zal eventueel ook op de website van het jaar v/d aap verschijnen.

Er is geen verplichting op wekelijkse deelname. De kandidaten die het regelmatigst de zondagen antwoorden binnenbrengen hebben natuurlijk een voorsprong.

Artikel 8: Jury.
De organisator en de opsteller van de vragen houden geen schriftelijke correspondentie betreffende deze wedstrijd. De deelnemers aanvaarden dat de vragen en antwoorden naar eer en geweten correct zijn opgesteld en verbeterd worden.

Artikel 9: Prijzen.
Elke aanwezige deelnemer op de prijsuitreiking in oktober krijgt een aandenken. De grootte van de prijzenpot blijft ook afhankelijk van het succes van het aantal deelnemers. Er zal ook een extra prijs verloot worden onder de aanwezige deelnemers die geen prijs behaalden. Alle andere prijzen zijn enkel af te halen tijdens de proclamatie of daarna op het secretariaat.

Elke week worden de oplossingen van de quizvragen online gezet. Organisatie: Frank Van Eeckhoven, opmaak vragen: Gilbert & Frank

Prijs: Deelname is gratis.
Inschrijvingen: Lidkaart van het VLC kunnen voorleggen.

Oktober 2008

23/10/2008: Wetenschapsweek - seks, behaarde molratten en de evolutietheorie

Het project 'naar een beter begrip van de evolutietheorie' neemt deel aan de Wetenschapsweek. Op 23 en 24 oktober 2008 krijgen leerlingen van de derde graad een inleiding tot de evolutietheorie. De nadruk ligt op seksuele selectie en reproductie - waarom bestaat seks, i.e., waarom planten dieren zich meestal seksueel voort, in plaats van aseksueel? Ter illustratie krijgen de leerlingen levende exemplaren van de behaarde molrat te zien, een zeldzaam eusociaal zoogdier, dat net als bijen en mieren een complexe nest-structuur heeft, met steriele werkers.

Meer informatie externe link

Kwam het leven op Aarde van Venus?

Wickramasinghe&Wickramasinghe - Astrophysics Space Science, in press

De evolutie van het vroegste leven op Aarde stelt evolutiebiologen en biochemici nog steeds voor een raadsel. Darwins idee was dat de eerste levensvormen ontstonden uit een 'oersoep' van organische moleculen, een idee dat teruggaat tot zijn grootvader Erasmus Darwin, en dat nu nog steeds aan empirisch onderzoek, zoals laboratorium-experimenten wordt onderworpen.

Een alternatieve idee is dat het leven niet op Aarde ontstond, maar op een andere planeet en dat het vervolgens naar de Aarde kwam door komeetinslagen of andere astronomische gebeurtenissen. Dit lost natuurlijk het probleem van het ontstaan van leven niet op; we moeten dan immers verklaren hoe het leven op die andere planeet ontstond. Wickramasinghe en Wickramasinghe hebben recent in Astrophysics Space Science een hypothese geformuleerd waarin het leven op Aarde mogelijkerwijze van Venus kwam.

Hoewel Venus te heet is voor leven op Aarde zoals wij dat nu kennen, is het niet onmogelijk voor extremofiele bacterieën (i.e., organismen met een voorkeur voor extreme hitte of koude). Dergelijke wezens komen nog steeds op Aarde voor. De atmosfeer van Venus vertoont vele combinaties van organische moleculen, waardoor leven er mogelijk kon ontstaan. Door de werking van zonnewinden zouden deze micro-organismen via Venus, dat vlakbij de Aarde ligt, de vroege Aarde hebben gekoloniseerd. Dit kan uiteraard enkel op die relatief zeldzame ogenblikken dat de Zon, Venus en Aarde op één lijn liggen.

Augustus 2008

20/8/2008: Zomerschool over evolutietheorie, creationisme en intelligent design

Op woensdag 20 en donderdag 21 augustus organiseren het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) en de Universiteit Gent een tweedaagse zomerschool (lezingreeks) over evolutietheorie en creationisme/intelligent design. Deze gaat door in het KBIN, Vautierstraat 29, te Brussel. Het thema van de zomerschool is 'Evolutie in de klas', met als doelpubliek leerkrachten secundair onderwijs uit diverse disciplines, in het bijzonder wetenschappen, godsdienst, zedenleer en maatschappijleer. Op de zomerschool krijgt het publiek aan de hand van toegankelijke en up to date lezingen een beter beeld van evolutietheorie en haar wetenschappelijke en maatschappelijke relevantie.
Op 20 augustus focussen we op de controverse omtrent intelligent design en creationisme.
Op 21 augustus gaan de lezingen over altruïsme, een probleem waarin de evolutietheorie de laatste jaren veel vooruitgang heeft geboekt.

Meer informatie externe link